توله‌خرس‌های سیاه، قربانی کاغذبازی‌های اداری
نبود قانون مشخص برای قاچاق حیات وحش، تعیین تکلیف خرس‌های کشف‌شده و بازگشت آنها به طبیعت را به بوروکراسی اداری گره زده است
گروه محیط زیست| انتشار تصاویری از توله خرس‌های سیاه بلوچی در فضای مجازی و اطلاعیه سازمان محیط زیست درباره شناسایی فرد مظنون و عدم دستگیری او، باز هم موضوع قاچاق خرس سیاه را به صدر اخبار محیط زیستی ایران آورده است. خرس سیاه بلوچی از گونه‌های بسیار در معرض خطر انقراض در ایران بوده و وضعیت حفاظتی جمعیت آن در کشور بحرانی توصیف شده است.
این در حالی است که طی دو سال گذشته، بارها خبر قاچاق این گونه در رسانه‌ها منتشر شده است. البته سازمان محیط زیست احتمال می‌دهد که این خرس‌ها از مزارع پرورشی پاکستان به ایران وارد شده و با عبور از کشورمان به عراق می‌روند. اما آیا نمی‌توان با توجه به وضعیت بحرانی جمعیت خرس سیاه، توله‌های کشف شده را به سرعت بازوحشی سازی کرده و در طبیعت ایران رهاسازی کرد؟ عبدالرضا باقری، انجام این فرآیند را چندان پیچیده نمی‌داند اما بر این باور است که نبود قانون مشخص درباره قاچاق حیات وحش در ایران، سازمان محیط زیست را درگیر بوروکراسی اداری کرده است.
نهم آبان ماه امسال بود که در پی انتشار تصاویری از توله‌خرس‌های سیاه بلوچی در فضای مجازی، دفتر حفاظت و مدیریت حیات‌وحش بیانیه‌ای صادر کرد. بر اساس اعلام سازمان محیط زیست، این تصاویر مربوط به چند ماه گذشته بوده و مجموعه متولی از زمان انتشار موضوع، اقدامات لازم را برای شناسایی عوامل دخیل انجام داده و فرد مظنون شناسایی شده است؛ اما به دلیل ملاحظات خاص حاکم بر منطقه، تاکنون امکان دستگیری وی فراهم نشده و تلاش‌ها برای بازداشت متهم کماکان جریان دارد. انتشار این تصاویر باز هم موضوع قاچاق خرس سیاه بلوچی، به‌عنوان گونه‌ای که پراکنش آن به سه استان سیستان‌وبلوچستان، کرمان و هرمزگان محدود می‌شود و از نظر حفاظتی در معرض خطر انقراض قرار دارد را باز هم به صدر اخبار باز گرداند.
کشفیات مکرر توله خرس‌های سیاه
نگرانی از وضعیت خرس‌های سیاه وقتی بیشتر می‌شود که بدانیم آمار کشفیات قاچاق آنها رو به افزایش است ولی نمی‌دانیم که منشا تامین خرس‌ها کجاست؟ از ابتدای امسال تاکنون 6 قلاده توله خرس سیاه در ایران کشف شده است. 26 اردیبهشت امسال دو توله سوار بر خودروی سواری در بانه کشف شد. 9 تیر ماه سه توله خرس سیاه آسیایی که از کرمان به مقصد اصفهان منتقل می‌شدند، زیر بار پسته در یک کامیون کشف شدند. در ۲۸ مرداد هم یک قلاده خرس سیاه بلوچی با گزارش انجمن زیست‌محیطی «کوژین» و عملیات یگان حفاظت محیط زیست سقز کشف شد. این حیوان نیز در مسیر قاچاق برای خروج از کشور قرار داشت.
رصد اخبار سال قبل هم نشان می‌دهد که دست کم دو مورد پرونده کشفیات خرس سیاه داشته‌ایم. مسئولان سازمان محیط زیست معتقدند که این خرس‌ها از مزارع پرورشی پاکستان می‌آیند و ربطی به زیستگاه‌های طبیعی ایران ندارند. این توله‌ها از مسیر ایران به عراق منتقل می‌شوند و رهاکردن آنها در طبیعت هم نیازمند انجام آزمایش‌هایی است تا مطمئن شویم، گونه آنها با خرس‌هایی که در ایران زندگی می‌کنند، همخوان است؛ اما آیا انجام این آزمایشات به زمان زیادی نیاز دارد؟ آیا نمی‌توان زمینه بازوحشی سازی توله خرس‌ها را در مدت کوتاهی فراهم کرد؟
خرس‌های کشف شده باید سریعا رهاسازی شوند
عبدالرضا باقری فعال محیط زیست در گفت‌وگو با هفت صبح توضیح می‌دهد که توله خرس‌های کشف شده باید از آب و گل در بیایند تا بتوانند خود را در طبیعت حفظ کنند و به سنی برسند که از پس خود بر بیایند؛ اما بعد از طی این مرحله باید سریعا در محیط طبیعی رهاسازی شوند.
به اعتقاد او، فهمیدن اینکه توله خرس‌ها از کجا آمده‌اند، کار سختی نیست. البته او نمی‌داند که در ایران بانک DNA خرس‌های سیاهمان را داریم یا نه، اما تاکید می‌کند که در منطقه بلوچستان پاکستان و ایران خرس سیاه زندگی می‌کند و خیلی تفاوتی نمی‌کند که این گونه در کدام سوی مرزهای سیاسی به دنیا آمده باشد. تعیین وضعیت ژنتیکی خرس‌های کشف شده هم از نگاه باقری بعید است که خیلی طول بکشد. فقط کافی است که تست DNA انجام شود و با هماهنگی پاکستان گونه شناسایی شود.
این فعال محیط زیست صحبت‌هایش را با طرح این پرسش که این همه شرکت در کاپ‌های تنوع زیستی، به چه دردی می‌خورد، ادامه می‌دهد. به اعتقاد او، همین سفرها باید ارتباطات بین‌المللی مناسبی برای ایران ایجاد کند و آیا با وجود این سفرها، ارتباطات ایران آن‌قدری نیست که بتواند از پاکستان بانک ژن خرس‌ها را بگیرد و اگر مشابهت ژنتیکی وجود داشت، توله‌های کشف شده را در طبیعت ایران رهاسازی کند؟ یا حتی اگر لازم بود آنها را به پاکستان بازگرداند؟
بازوحشی سازی خرس کار پیچیده‌ای نیست
باقری بر این باور است که خرس‌ها را خیلی راحت می‌توان وحشی کرد. حتی او به تجربه دوستانش در باز وحشی سازی گرگ‌هایی اشاره می‌کند که به دلیل شکار مادرشان تیمار می‌شوند و توسط دوستانش که گروه کوچکی دارند، دوباره به طبیعت باز می‌گردند. زیرا این حیوانات استعداد وحشی شدن دارند.
قانون خاص قاچاق حیوان نداریم
این فعال محیط زیست، اشکال کار در رهاسازی خرس‌ها را بیشتر مرتبط با بوروکراسی اداری می‌بیند زیرا به گفته مسئولان اداره قاچاق کالا، حیوانات قاچاق کشف شده هم مشمول قوانین مرتبط با کالا می‌شوند و قانون خاصی برای آنها وجود ندارد. همین موضوع باعث می‌شود که در رابطه با حیوانات قاچاق، مشکل پیش بیاید، وگرنه کل فرآیند کشف و شناسایی منشا خرس‌ها نباید بیشتر از 6 ماه طول بکشد.
باقری می‌گوید که هر کالایی از مرزهای ایران وارد شود و قوانین گمرکی کشور را رعایت نکند، قاچاق به حساب می‌آید و حیوانات هم در همین چارچوب قرار می‌گیرند. متاسفانه قانون خاصی برای قاچاق حیوان نداریم و باید دو تا سه ارگان در این رابطه، قانون مورد نیاز را بنویسند. زیرا تصویب چنین قانونی، نیاز به فوریت دارد. این‌گونه نیست که حیوان هشت ماه در انبار بماند و بعد تعیین تکلیف شده و به حراج گذاشته شود. حیوان باید ظرف مدت کوتاهی ساماندهی شود.
باقری به سابقه تلاش‌هایش برای پلمب مغازه‌های بازار مولوی اشاره می‌کند و می‌گوید که بعد از دو روز مجبور شده که قاضی را متقاعد کنند، برای پلمب مغازه‌ها فکری کند زیرا حیوانات داخل واحدهای تجاری، بی آب و غذا مانده بودند و تلاش‌های آنها هم برای دستگیری صاحب مغازه بوده و دادگاه باید سریعا حیوانات را تعیین تکلیف می‌کرده است. این فعال محیط زیست معتقد است که اگر با حیوانات قاچاق هم مثل میز و صندلی رفتار شود، این برخورد آسیب‌زاست و سرنوشت خرس‌های سیاه کشف شده هم مشابه یوزپلنگ ایران می‌شود که سال‌ها در اسارت مانده و به جای اینکه مانند دیگر همنوعانش در طبیعت آزاد، توله بیاورد، به دلیل شرایطی که برای حیوان پیش آوردند، از چرخه زادآوری هم حذف شده است.
