تخفیف برای مرگ پلنگ‌ها

هفت صبح| فقط کافی است کلمه تله را در فضای مجازی یا وب جستجو کنید یا سرکی به بازار فروش آهن آلات و چاقو بزنید تا به راحتی صاحب یک تله برای گیر انداختن حیات وحش شوید. تله‌ای که به گفته یک دامپزشک اگر از نوع سیمی یا بالان باشد، برای همیشه گوشتخوار معارض را از طبیعت حذف می‌کند و گونه‌های ارزشمند حیات وحش ایران را راهی باغ وحش‌ها خواهد کرد.

تفاوت فاحش قیمت تله‌های زنده‌گیری با انواعی که به شدت آسیب زننده هستند، خطر جدی برای ادامه حیات گوشتخوارانی را به همراه دارد که برای شکار به اطراف روستاها مراجعه می‌کنند یا دام اهلی را به‌عنوان منبع غذایی خود انتخاب کرده‌اند. به گفته مسئولان محیط زیست، تله ابزار شکار به حساب می‌آید و طبق قانون فروش آن ممنوع است اما سازمان محیط زیست تاکنون به موضوع فروش تله ورود نکرده است. برخی فعالان محیط زیست بر این باورند که تا بازار تله ساماندهی نشود و خرید و فروش آن آزاد باشد، همچنان خطر در کمین حیات وحش ایران نشسته است.

پیشرفت تکنولوژی و بازارهای آنلاین در ایران، دسترسی به همه ابزارها را تسهیل کرده و کافی است یک روستایی در گوشه‌ای از کشور که از دست دستبرد زدن‌های روباه به مرغداریش خسته شده، کلمه تله را در فضای مجازی یا وب سرچ کند تا دنیایی از ابزار‌آلات از بین برنده این حیوان مزاحم، پیش رویش قرار گیرد. دیگر لازم نیست افراد برای خرید تله به خود زحمت مراجعه به بازار را بدهند و اگر میانه‌ای با بازارهای مجازی نداشته باشند و حتما احساس کنند که باید کالا را از نزدیک مشاهده کنند، سرزدن به بازارهای شهر می‌تواند آنها را به مقصود رسانده و انواع تله‌ها را پیش رویشان قرار دهد.

اما مسئله اصلی سهولت دسترسی به یک ابزار برای شکار حیات وحش نیست، بلکه تفاوت فاحش و معنی‌دار قیمت تله‌های آسیب زننده به این حیوانات با تله‌های زنده‌گیری، مسئله‌ای است که باید جدی گرفته شود. بدیهی است، روستاییانی که حاشیه سودشان پایین‌ترین حد در میان کسب و کارهای اقتصادی‌ است، به سوی کالایی هدایت شوند که ارزان‌تر است.

تفاوت فاحش قیمت تله

با جستجو در فضای مجازی، اگرچه بیشتر تله‌های مربوط به موش و گربه پیش روی مخاطب قرار می‌گیرد اما در صفحات بعدی، تله‌هایی برای گرفتار کردن روباه، مار، شغال و حتی پلنگ و یوزپلنگ هم یافت می‌شود. قیمت تله‌های زنده‌گیر به نسبت ابعادش تغییر می‌کند. نرخ تله‌های زنده‌گیر برای حیوانات کوچک جثه مثل موش و گربه از پنج میلیون تومان شروع می‌شود اما تله‌هایی با ابعاد بزرگ‌تر با نرخ‌هایی بیش از 20 میلیون تومان به فروش می‌رسند.

در حالی که تله‌هایی که دست حیوان را گرفتار کرده و از انواع آسیب زننده و سنتی برای رفع تعارض حیوانات گوشتخوار به حساب می‌آیند، حداکثر بین دو تا چهار میلیون تومان است. اگر جنس تله از فولاد باشد، بالاترین قیمت را داشته و جنس‌های کمتر مقاوم با قیمت ارزان‌تری به فروش می‌رسند. خیلی بعید است که روستاییان کم درآمد، برای حفظ جان چند مرغ و خروس به سراغ تله‌های گران زنده‌گیری بروند. برخی کنشگران محیط زیست بر این باورند که تا بساط فروش تله‌های حیات وحش از بازار جمع نشود، شاهد ورود آسیب به حیوانات خواهیم بود.

حذف حیوانات گرفتار در تله از طبیعت

اما پرسش این است که حیوانات گرفتار در تله‌ها چقدر آسیب می‌بینند و این تله‌ها چه اثراتی بر زندگی‌شان خواهد داشت؟ بابک باستانی دامپزشک حیات وحش و مسئول کلینیک و مرکز بازپروری حیات وحش پردیسان در گفت‌وگو با هفت صبح آسیب تله‌های سیمی یا بالان که دست یا پای حیوان را گرفتار می‌کنند، بسیار بالا توصیف می‌کند. به گفته او، پلنگی که نامش را «نازَک» گذاشته‌اند و اکنون در باغ وحش باراجین نگهداری می‌شود، در گروه همان حیواناتی است که در تله گرفتار شده و این گرفتاری منجر به قطع دستش می‌شود. باستانی تاکید می‌کند که معمولا حیواناتی که در تله‌ها گرفتار می‌شوند، بافت دستشان از بین رفته و تله‌گذاری منجر به قطع عضو، مرگ یا زندگی در اسارت آنها می‌شود. 

رفع تعارض با گوشتخواران  هدف تله‌گذاری

آن‌طور که مسئول کلینیک و مرکز بازپروری حیات وحش پردیسان می‌گوید: تاکنون گزارشی از گرفتار شدن یوزپلنگ در تله دریافت نکرده‌اند اما پلنگ، خرس، روباه و گرگ در چنین تله‌هایی گرفتار می‌شوند و اکثرا هدف از تله‌گذاری هم رفع تعارض با گوشتخواران است. هدف اصلی چنین تله‌گذاری‌هایی، کشتن حیوان است و افراد به دنبال آن هستند که به حیوان تا حدی آسیب بزنند که یا پای تله بمیرد و یا اینکه در طبیعت از بین برود. 

به گفته باستانی، وقتی حیوان دست سازمان محیط زیست می‌رسد، در 99 درصد موارد، امدادرسانی منتهی به قطع دست یا پایش می‌شود و بنابراین موجود گرفتار نمی‌تواند به طبیعت بازگردد. اگر حیوان گرفتار شده در تله امداد نشود، در طبیعت تلف می‌شود و البته امدادرسانی هم منجر به ارجاع حیوان به باغ وحش‌ها می‌شود. به این ترتیب موجودی که در تله گرفتار شده، از نظر طبیعت مرده محسوب می‌شود و از نظر اکولوژیکی، مرگ برایش ثبت می‌شود. او تاکید می‌کند که اگر سازمان محیط زیست به موضوع قانونمند کردن فروش تله‌هایی که دست حیوان را درگیر می‌کند، ورود پیدا کند، در واقع به طبیعت لطف کرده و باعث شده است که آسیب به طبیعت کاهش یابد.

هرگونه اقدام به زنده‌گیری، جرم است

معصومه صفایی مدیرکل دفتر حفاظت و مدیریت حیات‌وحش سازمان حفاظت محیط زیست نیز در گفت‌وگو با هفت‌صبح درباره ساماندهی فروش تله‌های زنده‌گیری حیات‌وحش به دامنه گسترده این موضوع اشاره می‌کند. او توضیح می‌دهد که قبل از ورود به مسئله، باید دید فروش این تله‌ها چقدر به نفع یا ضرر حیوانات تمام می‌شود. مثلا در مواردی دیده شده که روستاییان مارها را زنده‌گیری کرده و در دور دست رهاسازی کرده‌اند. حال اگر بگوییم که زنده‌گیری انجام نشود و تله فروخته نشوند، روستایی در جا حیوان را می‌کشد.

صفایی از نظر قانونی هرگونه زنده‌گیری و کشتن حیوانات را مصداق شکار توصیف می‌کند و بنابراین، تله را هم نوعی از ادوات شکار معرفی می‌کند. به گفته او، از منظر حقوقی، فروش تله‌های زنده‌گیر حیات وحش کاری غیرمجاز است. اگر آن ابزار دست حیوان را گرفتار کند، به استناد ماده 679 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات، جرم محسوب می‌شود و حتی این موضوع جرم انگاری شده و ممنوع است. بنابراین سازمان محیط زیست به سادگی می‌تواند به فروش چنین تله‌هایی ورود کند و فروشش را ممنوع کند. اما قبل از هر تصمیمی، باید جوانب امر دیده شود.

عدم ورود سازمان محیط زیست به موضوع فروش تله

مدیرکل دفتر حفاظت و مدیریت حیات‌وحش می‌گوید که تاکنون سازمان محیط زیست به موضوع فروش تله ورود نکرده است و شاید نیاز باشد که بخواهیم قبل از ورود به چنین موضوعی، مطالعات اجتماعی روی آن انجام دهیم و بررسی کنیم که چقدر از زنده‌گیری‌ها منجر به رهاسازی حیوان می‌شود و چه بخشی از آن زمینه تلف شدن حیوان را فراهم می‌کند. به گفته او، جامعه محلی که درگیر تعارض با حیات وحش هستند، ممکن است به خرید تله‌ها روی بیاورند اما این پدیده را نمی‌توان با برخورد مقطعی کنترل کرد.

صفایی هم در بازار مولوی شاهد فروش انواع تله برای حیوانات بوده و حتی مشاهده کرده که در این بازار، تله برای گیرانداختن سمور هم می‌فروشند. به اعتقاد او، برای ساماندهی چنین مسئله‌ای، باید به مرجع صدور مجوز یک کسب و کار مراجعه کرد. کسی که تله می‌فروشد یک صنف دارد و شاید لازم باشد که سازمان محیط زیست با وزارت صمت در این رابطه مکاتبه کند تا از طریق صنف، نسبت به ساماندهی بازار تله اقدام شود و حداقل فروش تله‌های آسیب‌زا به حیات وحش را مدیریت کند. 

تا زمانی که فروش و عرضه تله‌های آسیب‌زا بدون هیچ محدودیتی ادامه داشته باشد، نمی‌توان انتظار داشت که تعارض میان انسان و حیات وحش به کاهش تلفات حیوانات منجر شود. ساماندهی این بازار، علاوه بر نظارت بر تولید و عرضه ادوات شکار، نیازمند ارائه راهکارهای جایگزین برای جوامع محلی است تا حفاظت از دام و دارایی‌هایشان به قیمت حذف گوشتخواران از طبیعت تمام نشود. در غیر این صورت، هر تله ارزان‌قیمتی که به دست یک فرد برسد، می‌تواند به بهای از دست رفتن یکی از گونه‌های ارزشمند حیات وحش ایران تمام شود.