ویروسها هم به مدرسه میروند
با بازگشایی مدارس، کلاسهای شلوغ و تهویه محدود میتوانند زمینه انتقال ویروسهای تنفسی را افزایش دهند
هفت صبح | با رسیدن ماه مهر و بازگشایی مدارس، جامعه ما هر سال با یک چرخه تکراری روبهرو است؛ تلاقی سرمای پاییز، شلوغی کلاسهای درس و فعال شدن ویروسهای تنفسی. اما امسال، داستان کمی متفاوت است. ما دیگر در دوران پاندمی کرونا نیستیم، ولی این به معنای پایان خطر نیست.
در واقع، ما وارد مرحلهای شدهایم که کرونا، آنفلوآنزا و سرماخوردگیهای فصلی، همگی در یک بسته ترکیبی در حال گردش در جامعه هستند. علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، با نگاهی به این وضعیت تأکید میکند که پیشگیری، تنها راه نجات از یک موج جدید ابتلا است. اما سوال اینجاست که آیا در فضای فعلی، این توصیهها عملاً قابل اجرا هستند یا فقط روی کاغذ میمانند و در واقعیت، ما دوباره شاهد همان هرجومرجهای بهداشتی سالهای پیش خواهیم بود؟
کانونهای انتقال یا محیطهای آموزشی؟
یکی از بزرگترین دغدغهها، بازگشت دانشآموزان به محیطهای بسته است. کلاسهای درس با تهویه محدود و جمعیت زیاد، دقیقاً همان محیطی است که ویروسهای تنفسی عاشقش هستند. رئیسی در این مورد میگوید دانشآموزی که علائم تنفسی دارد، نباید به مدرسه برود. این توصیه شاید روی کاغذ ساده به نظر برسد، اما در واقعیت، با فشار تحصیلی و نگرانی والدین از غیبت فرزندشان، کمتر کسی این قانون را اجرا میکند.
بسیاری از والدین ترجیح میدهند فرزند بیمارشان را به مدرسه بفرستند تا درسها را از دست ندهد، اما همین تصمیم در واقع یک بمب ویروسی را در فضای بسته فعال میکند و تمام تلاشهای بهداشتی را نقش بر آب میکند. رئیسی تأکید میکند که در صورت افزایش موارد بیماری در مدارس، رعایت اقدامات پیشگیرانه مثل استفاده از ماسک و شستوشوی منظم دستها، نباید به یک توصیه ساده تبدیل شود، بلکه باید به عنوان یک پروتکل حیاتی اجرا گردد.
اما تماشای این وضعیت در مدارس، نشان میدهد که فاصله زیادی بین توصیههای بهداشتی و واقعیتهای اجرایی در کلاسها وجود دارد و تا زمانی که فرهنگ «بیمار نباشم، مدرسه نروم» جایگزین «بیمارم اما باید درس بخوانم» نشود، مدارس همچنان کانون انتقال خواهند بود.
کرونایی که بومی شده اما نمیمیرد!
در مورد معمای کرونا هم باید واقعبین بود. بسیاری از مردم میپرسند آیا دوباره کرونا برمیگردد؟ معاون بهداشت وزارت بهداشت مدعی است که کرونا دیگر در شرایط پاندمی نیست، اما به صورت بومی در جامعه گردش میکند. اشتباه بزرگ این است که فکر کنیم چون وضعیت اضطراری تمام شده، پس کرونا هم تمام شده است. در واقع، کرونا حالا مثل یک بیماری فصلی دیگر است که هر سال با تغییرات کوچکی برمیگردد.
رئیسی هشدار میدهد که مشاهده موارد ابتلا در پاییز، به معنای وضعیت هشدار بالا نیست، اما به معنای بیخیالی هم نیست. ما باید با کرونا به عنوان یک همسایه مزاحم رفتار کنیم که همیشه هست، اما با رعایت اصول بهداشتی میتوانیم مانع از ورودش به خانه یا کلاس درس شویم. نکته اینجاست که بسیاری از مردم به دلیل خستگی از دوران قرنطینه، دیگر هیچ توجهی به ماسک و فاصله نمیکنند و همین بیخیالی، مسیر را برای ویروسهای جدید هموار میکند.
واکسیناسیون پلی بین توهم ایمنی و ضرورت حیاتی
بحث واکسیناسیون هم همینطور است؛ بسیاری تصور میکنند با زدن یک آمپول، دیگر هر اتفاقی بیفتد ایمن هستند. اما رئیسی این توهم را میشکند و میگوید واکسن آنفلوآنزا برای همه جامعه ضرورت ندارد و به تنهایی جایگزین رعایت اصول بهداشتی نیست. دلیلش هم ساده است؛ ویروس آنفلوآنزا هر سال تغییر شکل میدهد و سویههای جدید میسازد، بنابراین هیچ تضمینی نیست که واکسن با تمام سویههای در گردش تطابق کامل داشته باشد.
با این حال، برای برخی گروهها، واکسن یک «خط قرمز» است. رئیسی بر اهمیت واکسیناسیون در گروههای در معرض خطر تأکید میکند؛ افرادی مثل بیماران پیوندی، مبتلایان به سرطان و کسانی که نقص ایمنی یا درگیری شدید ریوی دارند. برای این افراد، واکسیناسیون تحت نظر پزشک یک ضرورت حیاتی است، زیرا در این گروهها، یک سرماخوردگی ساده میتواند به سرعت به یک عارضه مرگبار تبدیل شود. اما متاسفانه در جامعه ما، هنوز آگاهی کافی درباره این گروههای هدف وجود ندارد و بسیاری یا از ترس واکسن نمیزنند یا بدون مشورت پزشک اقدام میکنند.
اخلاق بهداشتی در برابر فرهنگ تجمعات
در نهایت باید به این نکته پرداخت که بهداشت یک مسئله فردی نیست، بلکه یک مسئولیت اجتماعی است. رئیسی تأکید میکند افرادی که دچار سرماخوردگی یا هر نوع بیماری تنفسی شدهاند، باید از حضور در جمعهای خانوادگی و مهمانیها خودداری کنند. این یعنی «اخلاق بهداشتی». یعنی من برای اینکه دیگران را بیمار نکنم، ترجیح میدهم در مهمانی شرکت نکنم.
اما در فرهنگی که حضور در مراسم و مهمانیها یک ضرورت اجتماعی است و دوری از آنها به معنای بیاحترامی تلقی میشود، این توصیهها با چالشهای بزرگی روبهرو است. وی راهکار میانه را پیشنهاد میدهد و میگوید اگر حضور در یک جمع اجتنابناپذیر است، استفاده از ماسک تنها راهی است که میتوان احتمال انتقال بیماری را به حداقل رساند. اما واقعیت این است که در جمعهای خانوادگی، کسی ماسک نمیزند و همین موضوع باعث میشود زنجیره انتقال بیماریها در پاییز به شدت تقویت شود.
سرمایهگذاری روی عادتهای ساده
جمعبندی تمام این وضعیت به ما میگوید که ما نیاز به داروهای پیچیده یا راهکارهای عجیب نداریم، بلکه نیاز به بازگشت به همان عادتهای ساده داریم. شستوشوی منظم دستها، استفاده هوشمند از ماسک در محیطهای بسته و کاهش تجمعات در زمان بیماری، فرمول اصلی سلامت است. پاییز امسال، میدان نبرد بین آگاهی و بیخیالی است.
همانطور که معاون بهداشت وزارت بهداشت اشاره کرده، رعایت این اصول ساده میتواند نقش مؤثری در کاهش انتقال بیماریها داشته باشد، اما تا زمانی که این توصیهها به فرهنگ جمعی تبدیل نشود و زیرساختهای مدارس برای اجرای این دستورات آماده نباشد، هر سال شاهد همین تکرار لکدار بیماریها در فصل پاییز خواهیم بود. در نهایت، بهداشت فردی، اولین قدم برای نجات جمع است و پیشگیری، ارزانترین و موثرترین راه برای گذراندن یک پاییز سالم است.
