ماجرای عجیب جمع‌آوری گازوئیل با سطل از خط لوله آبادان _ اهواز
رئیس انجمن خاک هشدار می‌دهد آلودگی نفتی می‌تواند توان خاک برای حفظ رطوبت و مهار سیلاب را کاهش دهد
گروه محیط زیست| سارقان گازوئیل این‌بار فقط فرآورده‌های نفتی را به یغما نبردند، میلیون‌ها تن خاک خوزستان بر اثر این اقدام از دست رفت و عدم پاسخگویی و اطلاع فرهاد قلی‌نژاد معاون محیط زیست انسانی اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان از میزان خسارات و آلودگی ناشی از سرقت نفت در خط لوله ۱۲ اینچ آبادان - اهواز هم نشانه خوبی نیست؛ زیرا پس از گذشت سه روز از این حادثه، دست کم این اداره به‌عنوان متولی اصلی حفاظت از خاک کشور در برابر آلودگی‌های نفتی، باید می‌توانست گزارش اولیه‌ای درباره تبعات و وسعت خسارت ارائه کند.
اگرچه مردم با سطل آلودگی گازوئیل رهاسازی شده در محیط را جمع‌آوری کردند اما رئیس انجمن خاک بر این باور است که صرفا جمع‌آوری فیزیکی این آلودگی پاسخگو نبوده و باید اقدامات مناسب برای کنترل عامل آلاینده انجام شود. زیرا اگر آلودگی نفتی مهار نشود، خاک کارکردهای زیستی خود را از دست داده و قابلیت نگهداری آب و جلوگیری از سیلاب را نخواهد داشت.
تصاویر منتشر شده در فضای مجازی نشان می‌دهد که باز هم نفت، زخم جدیدی بر پیکر خوزستان وارد کرده است. بر اساس این تصاویر، یکی از شهروندان روایت می‌کند که حوالی ساعت ۱۱:۳۰ در مسیر بازگشت از آبادان به سمت اهواز با ترافیک عجیبی روبه‌رو شده و مشخص شده است که سوراخ شدن یک خط لوله، باعث جمع شدن حجم انبوهی از گازوئیل شبیه یک دریاچه، در مسافت یک تا دو کیلومتری کنار جاده شده است. با بررسی تصاویر نمی‌توان فهمید مردمی که با سطل گازوئیل‌ها را جمع‌آوری می‌کنند، هدفشان چیست اما در غیاب متولیان اصلی این حوزه، با همین اقدام ساده از انتشار بیشتر این ماده نفتی به لایه‌های زیرین خاک جلوگیری می‌کنند. البته به گفته کارشناسان، این اقدام به تنهایی کافی نیست.
ماجرا چه بود؟
بر اساس اطلاعات منتشر شده در فضای مجازی، محل نشت گازوئیل در محدوده دارخوین و حوالی روستای سگاره بوده و مردم ساکن در محل هم برای جمع‌آوری گازوئیل در یک حوضچه بزرگ، در اراضی این منطقه تجمع می‌کنند. گزارش‌های رسمی منتشرشده درباره نشت گازوئیل از خط لوله 12 اینچ آبادان ـ اهواز هم نشان می‌دهد که حادثه در شامگاه سه‌شنبه 14 مهر رخ داده و مسئولان شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت منطقه خوزستان، علت آن را ایجاد انشعاب غیرمجاز برای سرقت فرآورده‌های نفتی اعلام می‌کنند. با این حال، درباره حجم دقیق نشت، میزان آلودگی خاک و آب و خسارت زیست‌محیطی، اطلاعاتی در گزارش‌های خبری پیدا نمی‌شود. فقط می‌دانیم که چهار سارقی که عامل ایجاد این انشعاب غیرمجاز بوده‌اند، با ورود پلیس شادگان دستگیر شده و پنج دستگاه تجهیزات برش لوله هم از این باند کشف و توقیف می‌شود.
چه کسی حافظ خاک منطقه خواهد بود؟
اگرچه گروه‌های فنی وزارت نفت برای نجات فرآورده نفتی‌شان به سرعت وارد عمل می‌شوند اما چه کسی نگهبان خاک ارزشمند خوزستان خواهد بود؟ در قانون حفاظت از خاک مصوب چهارم خرداد 1398، وظایف سازمان حفاظت محیط زیست درباره آلودگی خاک به‌طور مشخص در مواد 11، 14 و 15 آمده است. متن قانون نشان می‌دهد که مسئولیت این سازمان فقط به پایش و گزارش آلودگی محدود نیست؛
بلکه وظیفه شناسایی آلاینده‌ها و پیگیری رفع آلودگی نیز بر عهده سازمان حفاظت محیط زیست گذاشته شده است اما فرهاد قلی‌نژاد معاون محیط زیست انسانی اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان به خبرنگار هفت‌صبح می‌گوید که اطلاعات دقیقی درباره تبعات ناشی از سرقت گازوئیل در محدوده دارخوین در اختیار نداشته و باید از همکاران شهرستان در این رابطه سوال کند. او پاسخگویی را به ساعات بعد موکول می‌کند اما هرگز به تماس‌های بعدی خبرنگار هفت صبح هم پاسخ نمی‌دهد. این عدم پاسخگویی، آن هم سه روز بعد از وقوع حادثه، نشان می‌دهد که متاسفانه محیط زیست حتی یک گزارش اولیه از میزان خسارت وارد شده به خاک منطقه در اختیار ندارد و به‌عنوان متولی اصلی در این حوزه، قادر به پاسخگویی نیست.
آلودگی در عرصه‌های غیرملی رخ داد
از آنجایی که اگر نشت گازوئیل در عرصه‌های ملی، جنگل یا مرتع رخ دهد و این اکوسیستم‌ها را تحت تاثیر قرار دهد، منابع طبیعی هم در رابطه با حفاظت از عرصه و جلوگیری از خسارات وارده مسئولیت‌هایی را بر عهده دارد، خبرنگار هفت صبح به سراغ فتح الله ابوعلی مدیر کل منابع طبیعی و آبخیزداری خوزستان می‌رود. او به هفت‌صبح می‌گوید که طی بازدید عوامل یگان حفاظت اداره منابع طبیعی شهرستان شادگان و پس از برداشت نقاط utm محل نشت مواد نفتی (مختصات جغرافیایی محل) مشخص شد که اراضی آلوده شده، در زمین‌های غیر ملی پلاک52 بخش 4 موسوم به عچرشیه واقع شده‌اند و این محدوده خارج از اراضی ملی است.
جمع‌آوری با سطل آلودگی را کاهش نمی‌دهد
در هیچ یک از گزارش‌های رسمی خبری از حضور محیط زیست و اقدامات این مجموعه برای کنترل آلودگی نفتی رخ داده در محل سرقت گازوئیل وجود ندارد. از آنجایی که اگر آلودگی نفتی وارد لایه‌های زیرین خاک شود و پیش از پاکسازی، بارندگی یا جریان آب باعث گسترش آن شود، شدت و ماندگاری خسارت بسته به نوع فرآورده نفتی، حجم نشت، بافت خاک، عمق نفوذ، دما، میزان رطوبت و ... تغییر می‌کند، خبرنگار هفت صبح به سراغ کامبیز بازرگان رئیس انجمن خاک ایران می‌رود تا بداند آیا اقدام مردم برای جمع‌آوری گازوئیل آن هم در یک محدوده دو کیلومتری، می‌تواند به کاهش میزان آلودگی خاک کمک کند؟
بازرگان در این رابطه می‌گوید: قطعا جمع‌آوری فیزیکی صرف، به تنهایی پاسخگو نیست. زیرا وقتی مواد نفتی روی خاک می‌ریزد، شرایط را برای میکروارگانیزم‌های خاک‌زی سخت می‌کند و پالایش خاک هم کار بسیار دشواری است. آلودگی نفتی، عوامل خاک‌زی که در پالایش خاک موثر هستند را تحت تاثیر قرار داده و کارکردهای آن را مختل می‌کنند. به گفته رئیس انجمن خاک، هزینه رفع آلودگی خاک ناشی از مواد نفتی و عناصر سنگین بسیار بالاست، زیرا مواد نفتی ممکن است عناصر آلاینده داشته باشند. در نتیجه هزینه پاکسازی خاک از ترکیبات آلی نفتی خیلی زیاد است اما او عدد دقیقی در این رابطه در اختیار ندارد.
بازرگان توضیح می‌دهد که اگر خاک به حال خود رها شده و برای پاکسازی آن سریع اقدام نکنند، این آلودگی تحت شرایطی مثل بارندگی می‌تواند گسترش پیدا کند اما مهمترین مسئله این است که آلودگی نفتی، خدمات خاک مثل حفظ کربن (موثر بر بحث تغییر اقلیم)، حفظ تنوع زیستی و حفظ رطوبت را تحت تاثیر قرار می‌دهد و خاک آلوده به مواد نفتی در مواقعی که بارندگی رخ می‌دهد، اگر کارکردهایش را از دست بدهد، نمی‌تواند مانع سیلابی شدن بارش‌ها شود. سه روز پس از نشت گازوئیل در خوزستان، در حالی که مردم با سطل برای جمع‌آوری آلودگی تلاش می‌کنند، بی‌اطلاعی محیط زیست از ابعاد خسارت نشان می‌دهد که خاک منطقه همچنان بی‌نگهبان مانده است.
