استقبال ایران از اقدامات منتهی به کاهش تراز خزر
گروه محیط زیست: در بیستمین سالگرد لازم الاجرا شدن کنوانسیونی که به احترام تلاشهای ایران برای نجات خزر به کنوانسیون تهران شهرت یافت، دریای خزر شاهد افت تراز سالانه دو تا دو نیم متر یطی یک دهه اخیر است. رئیس سازمان محیط زیست در مراسمی به این مناسبت اعلام کرد که ایران از اقدامات انجام شده برای مقابله کاهش تراز آب این دریا، با توجه به تجربه تلخ آرال که پیش روی ماست، استقبال میکند. مسئولان وزارت خارجه نیز در این نشست اعلام کردند که ایران در اول مهرماه، میزبان هفتمین کاپ کنوانسیون تهران پیش از اجلاس سران عشقآباد خواهد بود.
به گزارش هفت صبح، امروز مراسم گرامیداشت روز ملی دریای خزر در بیستمین سالگرد لازم الاجرا شدن کنوانسیون تهران در سالن اجتماعات سازمان حفاظت محیط زیست برگزار شد. در این مراسم شینا انصاری رئیس سازمان حفاظت محیط زیست یادآوری کرد که 20 سال پیش کنوانسیون منطقهای حفاظت از محیط زیست خزر که به کنوانسیون تهران شهرت یافت، لازم الاجرا شد.
به گفته انصاری، پنج کشورو ساحلی با همیاری یکدیگر، با وجود تفاوتها بر سر یک حقیقت بنیادین به توافق رسیدند. زیرا پیش از آنکه دریای خزر مرزهای جغرافیایی، ما را از یکدیگر جدا کند، میراث مشترک ماست.
رئیس سازمان محیط زیست یادآوری کرد که در بیستمین سالگرد کنواانسیون تهران، تعهدات مرتبط با این کنوانسیون بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازخوانی است. خزر برای ایران فقط یک پهنه آبی نیست، بخشی از هویت تاریخی فرهنگی و اقتصادی کشورمان است. سه استان ساحلی شمال، حیات خود را با این دریا پیوند زدهاند و میلیونها ایرانی از مواهب آن بهرهمند هستند.
حفاظت از خزر، مسئولیتی بین نسلی
انصاری بر این باور است که حفاظت از خزر برای کشورمان یک انتخاب سیاسی نیست بلکه مسئولیتی بین نسلی است. او در ادامه به تشریح اقدامات محیط زیستی در حوزه خزر پرداخت. از همکاریهای منطقهای با پیگیری مستمر مجلس شورای اسلامی بهویژه کمیسیون کشاورزی گرفته تا اقداماتی برای حفظ محیط زیست خزر و تکمیل مطالعات در این حوزه، توسط رئیس سازمان محیط زیست مرور شد.
انصاری خبر داد که پروتکل ارزیابی اثرات زیست محیطی فرامزری کنوانسیون تهران در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید و در این راستا، برای استقرار دبیرخانه کنوانسیون تهران در ایران تلاشهای زیادی انجام شده است. در کنار دیپلماسی محیط زیست، اقدامات میدانی و علمی در این حوزه دنبال شده است. تقویت اطلس دریای خزر، مصبها و رودخانههای حوزه جنوبی، تهیه بانک داده تنوع زیستی با ثبت بیش از 2300 گونه و اجرای برنامه جامع پایش آلایندهها اقداماتی است که معاون رئیس جمهور به آنها اشاره میکند.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست به اقدامات شاخص برای حفاظت از تنها پستاندار بومی خزر یعنی فک خزری اشاره کرد و گفت: برنامه ملی حفاظت از این گونه تدوین شده و دبیر خانه تخصصی مرتبط تاسیس شده است. مراکز امداد و تیمار فک خزری هم در چهار نقطه از سواحل شمالی راهاندازی شده است. همکاری بینالمللی با مراکز تخصصی اروپا هم در این رابطه انجام شده است.
به گفته انصاری، حفاظت از آزاد ماهی خزری و ماهیان خاوریاری بهعنوان میراث ژنتیکی این دریا از طریق تامین حقابه رودخانهها، کنترل آلودگی و طراحی ذخیرهگاه ژنتیکی در دستور کار سازمان محیط زیست قرار دارد.
رئیس سازمان محیط زیست تاکید کرد که تالابهای ساحلی خزر از میانکاله تا خلیج گرگان و تالاب بینالمللی انزلی بخشی از امنیت اکولوژیک منطقه است. طرحهای جامع احیا و تامین آب این تالابها به همراه استفاه از پساب تصفیه شده و لایروبی رودخانهها با هدف احیای تالابها در دستور کار قرار دارد.
انصاری ادامه داد: پایش فلزات سنگین و نفتی بهطور مستمر در دریای خزر انجام میشود. موضوع تصفیهخانههای فاضلاب استانهای شمالی در چارچوب برنامههای توسعه کشور با جدیت در حال پیگیری است.
همراهی روسیه در مدیریت پلاستیک
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست مدیریت پسماند استانهای شمالی را یکی از دغدغههای جدی این حوزه دانست و افزود: پرداختن به زبالههای دریایی و پلاستیکهای دریایی با رویکرد نظاممند در خزر با همراهی روسیه در دستور کار است. این همکاری میتواند به ارتقاء چارچوبهای سیاستی کمک کند.
این مقام مسئول، بزرگترین چالش محیط زیستی خزر را کاهش تراز آب این دریا دانست و گفت: در یک دهه گذشته، سطح آب خزر دو تا دو و نیم متر کاهش یافته است. کاهش آورد رودخانهها، تغییر اقلیم و ... از دلایل این پدیده هستند. با توجه به تجربه تلخ آرال که پیش روی ماست، اگر به موقع عمل نکنیم، اثرات منفی آن بر زندگی جوامع محلی تاثیر خواهد داشت.
او ادامه داد: سازمان محیط زیست پایش علمی و تدوین راهکارهای مشترک را پیگیری میکنیم. اقدام مشترک برای مقابله با نوسانات سطح آب از 2026 آغاز شده است. در آستانه هفتمین اجلاس سران خزر، ایران آمادگی خود را برای قراردادن موضوع کاهش خزر درکانون گفتوگوهای عالی منطقهای اعلام میکند. ضمن آنکه از اقداماتی که به کاهش تراز این دریا کمک میکند، استقبال میکنیم. از همه درخواست میکنیم که از همکاریهای مشترک این حوزه حمایت کنند. به خصوص از تعهدات بینالمللی برای تامین منابع لازم در اجرای برنامههای حفاظتی استقبال میکنیم؛ تا این برنامهها با قدرت بیشتر تداوم داشته باشد.
انصاری یادآوری کرد: دریای خزر در طول تاریخ شاهد فراز و فرودهای زیادی بوده اما امروز سرنوشت آن در گرو همکاریهای مشترک بین پنج کشور حوزه خزر است. ایران همانگونه که در شکلگیری کنوانسیون تهران پیشگام بوده، امروز آماده است که در کنار همه کشورهای همسایه، فصلی نو از همکاریهای محیط زیستی را رقم بزند. ایران تلاش میکند همکاریهایی مبتنی بر مسئولیت مشترک و آیندهنگری را رقم بزند.
احمدرضا لاهیجان زاده معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان محیط زیست نیز این نشست را فرصتی برای ادای احترام به یک میراث طبیعی و بازنگری در مسئولیت کشورها در قبال این اکوسیستم اعلام کرد.
او افزود: این مراسم نباید صرفا برای یادآوری مسئولیتهای حقوقی، قانونی و فرانسلی باشد بلکه باید مباحث پژوهشی در کنار آن قرار گیرد. زیرا هیچ کشوری به تنهایی نمیتواند دریای خزر را حفظ کند.
آشکار شدن اهمیت ژئوپلتیکی خزر پس از جنگ 40 روزه
کاظم غریب آبادی معاون امور حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه نیز برگزاری این روز را یادآور مسئولیت کشورهای ساحلی در قبال خزر دانست.
او با مرور پیشینه کنوانسیون تهران گفت: دریای خزر برای ایران و کشورهای ساحلی آن همواره فراتر از یک پهنه آبی بوده است. خزر در طول تاریخ بخشی از مناسبات ملتهای پیرامون خودبوده و در شکلگیری روابط بین کشورهای حاشیه آن، نقش داشته است.
به اعتقاد معاون امور حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه خزر همواره پل ارتباطی میان ملتها بوده است و تحولات اخیر منطقه و جنگ 40 روزه آمریکا علیه ایران به همراه پیامدهای آن، بار دیگر اهمیت ژئوپلتیکی خزر را بیش از پیش آشکار کرده است و جایگاه این دریا را در مناسبات ساحلی برجسته کرده است
غریب آباید گفت: کشورهای خزر بیش از هر زمان دیگری از تحولات این دریا تاثیر میگیرند. امنیت خزر بیش از هر چیز یک مسئولیت منطقهای و درونزا است و باید از طریق کشورهای ساحلی، ساز و کارهای مورد توافق آنها حفظ شود.
این مقام مسئول توضیح داد: امنیت خزر و ممنوعیت حضور نظامی کشورهای غیر ساحلی، مورد تاکید جمهوری اسلامی ایران و سایر کشورهای ساحلی است. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که امنیت خزر نباید به عرصهای برای رقابت یا حضور کشورهای خارج از منطقه در این دریا تبدیل شوند. کشورهای ساحلی باید بتوانند درباره امنیت، ثبات و آینده خزر گفتوگو کنند. خزر میتواند یک نمونه از ثبات و امنیت منطقهای باشد.
معاون امور حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه یادآوری کرد: اختلاف دیدگاهها و تفاوت در اولویت ملی، امری طبیعی است و نمیتوان انتظار داشت که پنج کشور ساحلی در همه موضوعات، نگاهشان یکسان باشد. با این وجود، خزر حوزهای است که با وجود تفاوت دیدگاهها، همچنان امکان گفتوگو را بین پنج کشور حفظ میکند.
امکان اعتمادسازی منطقهای حول محور خزر
معاون امور حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه گفت: خزر امکان اعتمادسازی و همکاری منطقهای را فراهم میکند. حفاظت از محیطزیست خزر جایگاه ویژهای دارد و صرفا یک دغدغه محیط زیستی نیست. اگر قرار باشد خزر برخوردار از ظرفیت اقتصادی، اجتماعی و راهبردی باقی بماند؛ حفاظت از محیطزیست آن ضروری است. تضعیف اکوسیستم خزر، کاهش سطح آب و آلودگی مستقیما بر زندگی جوامع ساحلی و فعالیت اقتصادی، شیلات، حمل و نقل، بنادر و زیرساختهای ساحلی اثر میگذارد. کاهش سطح آب خزر موضوعی است که ضرورت همکاری منطقهای را بیش از پیش آشکار میکند. پیامدهای این پدیده میتواند در بخشهای مختلف خزر نمایان شود.
غریب آبادی تاکید کرد: هیج کشور ساحلی به تنهایی نمیتواند راه حل جامع در رابطه با خزر ارائه کند. ما به تصمیمات مشترک نیاز داریم. از این رو حفاظت از محیط زیست خزر بخشی از تلاش برای حفظ خود خزر و تداوم ظرفیتهای آن برای نسلهای آینده است. کنوانسیون تهران، ظرفیت خوبی برای حفظ این همکاریها دارد. این کنوانسیون یک چارچوب برای همکاری زیست محیطی نیست بلکه میتواند بستری برای گفتوگوی پنج کشور برای آینده خزر باشد.
معاون امور حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه گفت که باید از ظرفیتهای کنوانسیون تهران بیش از گذشته استفاده کنیم و این چارچوب را به بستری موثرتر برای تبادل دانش، اطلاعات و شکلگیری ارتباطات مشترک تبدیل کنیم. به نظر میرسد با موافقت کشورهای ساحلی زمینه برای هفتمین کنفرانس اعضای کنفرانس تهران فراهم شده و در اول مهر با حضور مقامات عالیرتبه پنج کشور ساحلی، در تهران برگزار میشود. با توجه به فرصت محدود، ضروری است که کشورهای همسایه هماهنگی لازم برای برگزاری هر چه شایستهتر این اجلاس را فراهم کنند.
غریب آباد با اشاره به پیشنهاد ترکمنستان برای میزبانی اجلاس سران خزر که در مورد مسایل محیط زیستی و بررسی کاهش سطح آب خزر است، توضیح داد: این مراسم در عشق آباد ترکمنستان برگزار میشود. ما از این رویداد استقبال میکنیم و امیدواریم با برگزارای کاپ هفت در تهران، پیش از نشست اجلاس، بتوانیم اسناد لازم را برای ارائه در اجلاس سران آماده کنیم. امیدوارم تمامی کشورهای ساحلی نهایت هماهنگی و همراهی را برای برگزاری کاپ هفت در تهران داشته باشند.
معاون امور حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه گفت: دیپلماسی خزر به مفهوم حفظ ارتباط و گفتوگو برای کشورهای ساحلی است. کاپ هفت، علاوه بر دستاوردهای محیط زیستی، میتواند فرصت مناسبی برای تقویت روابط بین کشورهای ساحلی باشد.
غریب آبادی تاکید کرد: مسئولیت مشترک ما در رابطه با خزر، تنها حفاظت از یک پهنه آبی نیست. ما باید از مجموعه پیوندها، ظرفیتها و میراث مشترکی حمایت کنیم که بین مردمان منطقه شکل گرفته است. دولتها در گذر زمان ممکن است تغییر کنند اما پیوندهای تاریخی بین ملتها و اراده مشترک آنها برای آینده بهتر، همچنان باقی میماند.
