زندگی در سایه یک مرگ
نمایشی درباره عشقهایی که تمام نمیشوند، آدمهایی که یکدیگر را نمیشناسند و حقیقتهایی که پشت خیال پنهان میمانند
هفت صبح| جسدی در ساحل پیدا شده؛ اما آیا ممکن است یک مُرده دوباره زنده شود؟ نمایش «تن و دیگر تکهپارههای عشق» با همین پرسش شروع میشود؛ پرسشی که از همان ابتدا مخاطب را با جهانی روبهرو میکند که در آن مرز واقعیت و خیال چندان روشن نیست. قرار نیست با یک داستان خطی و روایتی آشنا از روابط انسانی مواجه باشیم. اینجا مرگ، نه پایان یک زندگی، که نقطه شروع ماجرایی است که به تدریج لایههای پنهان زندگی آدمها را آشکار میکند. در مرکز این روایت، بدن زنی مرده قرار دارد؛ زنی که دیگر امکان سخن گفتن ندارد، اما حضورش بهانهای میشود برای بازسازی زندگی، خیالپردازی و حتی مرور رابطههایی که ظاهرا هیچ ارتباطی با او ندارند.
تناقض ماجرا همینجاست؛ انسانی که از نظر جسمانی مرده، در ذهن دیگران دوباره زندگی میکند و به بخشی از جهان عاطفی آنها تبدیل میشود. زن ناشناس، هرچند حضوری خاموش دارد، به یکی از تاثیرگذارترین عناصر رابطه میان شخصیتها تبدیل میشود. اما نمایش خیلی زود از ماجرای یک جسد و کنجکاوی درباره هویت او فراتر میرود و به سراغ پرسشی آشناتر میرود: چقدر از آدمی را که سالها در کنارمان زندگی کرده، واقعا میشناسیم؟ آیا گذشت زمان و تجربه یک زندگی مشترک به معنای شناخت جهان درونی یکدیگر است؟ سیمون در رابطه با همسرش پییر به دنبال نوعی نزدیکی عمیقتر است، اما حضور زن ناشناس نشان میدهد این رابطه تا چه اندازه میتواند شکننده و آمیخته با سوءتفاهم باشد.
حتی حسادت سیمون به زنی که دیگر زنده نیست و ظاهرا هیچ رابطه واقعی با همسرش نداشته، موقعیتی عجیب و در عین حال قابل تامل خلق میکند. زوج داستان تصمیم میگیرند زندگی زن مرده را در ذهن خود بازسازی کنند؛ تصمیمی که در ظاهر تلاشی برای شناخت یک غریبه است، اما در ادامه به مواجههای ناخواسته با زندگی خودشان تبدیل میشود. هرچه بیشتر درباره آن زن خیالپردازی میکنند، بیشتر از ترسها، خواستهها و خلأهای رابطه خود پرده برمیدارند.
در این میان، خیال دیگر صرفا ابزاری برای فرار از واقعیت نیست؛ گاهی راهی است برای دیدن چیزهایی که در زندگی روزمره از مواجهه با آنها طفره میرویم. «تن و دیگر تکهپارههای عشق» از همین مسیر، عشق، حسادت، فقدان، تنهایی و هویت را به هم پیوند میزند. نمایش این پرسش را پیش میکشد که وقتی واقعیت با روایتهای ذهنی آدمها درهم میآمیزد، کدام تصویر را باید باور کرد؟ شاید مسئله فقط این نباشد که چه اتفاقی برای زن ناشناس افتاده است؛ مهمتر این است که آدمها در مواجهه با یک غریبه، چه چیزهایی از خودشان را آشکار میکنند. گاهی برای شناخت دیگری، داستانی میسازیم و در نهایت با حقیقتی درباره خودمان روبهرو میشویم.
گاهی به ظلم و ظالم نقش ناجی میدهیم
ساناز آقایی، بازیگر نمایش «تن و دیگر پارههای عشق»، معتقد است شناخت جهان مستقل شخصیت و توجه به جزئیات نمایشنامه، در کنار استفاده از تجربههای زیسته و حافظه عاطفی، از مهمترین ابزارهای بازیگر برای رسیدن به نقشی باورپذیر است. او درباره شیوه نزدیک شدن به شخصیت سیمون میگوید: «تلاش من در بازیگری همواره زیستن صادقانه در قالب شخصیتی غیرواقعی است. گاهی این امر بنا بر شرایط آسانتر میشود و گاهی به دلیل موقعیتهای خاص، نقشهایی با پیچیدگیهای حسی و روانی متمایز و شیوه اجرایی مدنظر کارگردان دشوارتر است. تکیه بر حافظه عاطفی و تجربه زیستی بسیار کمککننده است؛ در واقع شرط لازم است، اما کافی نیست. یکی از مهمترین وظایف بازیگر، شناخت و درک شخصیت در جهان نمایش است که این شناخت به خواندن مکرر نمایشنامه و دقت به جزئیاتی نیاز دارد که نویسنده به آنها اشاره کرده است.»

سیمون؛ شخصیتی میان تناقضهای عاطفی و روانی
آقایی پیچیدگیهای روانی و تناقضهای شخصیت سیمون را مهمترین چالش خود در این نقش میداند. او توضیح میدهد که این ویژگیها با پیشرفت قصه و آشکار شدن رازهای شخصیت برای مخاطب معنا پیدا میکنند، اما بازیگر باید در طول اجرا بتواند ابعاد مختلف این تناقضها را بهتدریج آشکار کند، بدون آنکه مخاطب سردرگم شود یا سرنخهای شناخت شخصیت را از دست بدهد. به گفته او، حفظ این تعادل در اجرای نقش، همچنان یکی از دشواریهای کار است. این بازیگر درباره نسبت شخصیت سیمون با مفاهیمی مانند زنانگی، مادرانگی و فقدان نیز میگوید:
«بهعنوان یک زن با غرایز و تمایلات عاطفی مشترک با دیگر زنان زیستهام، هرچند هر کدام از ما تجربیات و شخصیتهای بسیار متفاوتی داریم. برای مثال من مادر نیستم، اما غریزه مادرانگی برایم آشنا و قابل درک است. فقدان هم متأسفانه امری است که عموم مردم جهان بارها آن را تجربه میکنند. فقدان در شکلگیری شخصیت آدمها و چیزی که در نهایت به آن تبدیل میشوند سهم بسزایی دارد و خود من و شخصیت سیمون هم از این قاعده مستثنا نیستیم.» آقایی در پاسخ به پرسشی درباره ماندن افراد در روابط طولانیمدت و وفاداری به عشق یا تصویری که در ابتدای آشنایی از آن ساختهاند، دیدگاه متفاوتی را مطرح میکند: «از نظر من آدمها به ترسشان از تغییر و برهم زدن شرایط عادیشده وفادارند.»
رابطه عاطفی به بازتولید نقش ناجی و قربانی میرسد
او در پاسخ به این پرسش که زنان در روابط عاطفی تا چه اندازه فرصت دارند خود واقعیشان باشند و چقدر ناچارند مطابق انتظارات طرف مقابل زندگی کنند، ترجیح میدهد از زاویه دیگری به موضوع نگاه کند. آقایی میگوید پاسخ شهودی قانعکنندهای برای این پرسش ندارد، اما آن را به نکتهای در نمایشنامه پیوند میدهد: «گاهی ما خودمان از ظلم و ظالم دعوت میکنیم که به سراغمان بیایند و به آنها نقش ناجی میدهیم؛ همانطور که سیمون به ماری گفت: ماری تو دکتری، باید کمکم کنی. سیمون هم هر بار که به پییر گفت ترکت میکنم، در نهایت التماسش کرد که نگذارد او برود!»
بدن گاهی حرفهایی را میزند که شخصیت پنهان میکند
سحر دیدهور، بازیگر نمایش «تن و دیگر پارههای عشق»، شخصیت ماری را یکی از جذابترین وجوه این نمایشنامه میداند؛ زنی که در ظاهر مستقل، جسور و مشتاق کشف جهان است، اما در لایههای عمیقتر با نیازها و آسیبپذیریهای انسانی خود روبهرو میشود. او درباره نخستین مواجههاش با متن و دلیل علاقهمندی به این نقش میگوید: «چیزی که در اولین مواجهه با متن برایم جذاب بود، ساختار متفاوت و چندلایه آن و همینطور شخصیت ماری بود. زنی که در ظاهر مستقل، جسور و مشتاق کشف جهان است، اما در لایههای عمیقتر، نیازها و آسیبپذیریهای انسانی خودش را دارد. تضاد میان استقلال و میل به عشق و تعلق، در کنار جابهجایی مرزهای واقعیت و خیال، برایم جذاب بود و احساس کردم این نقش ظرفیت زیادی برای کشف و تجربه دارد.»

کشف دنیای ماری از دل سکوتها و ناگفتهها
دیدهور برای رسیدن به لایههای درونی شخصیت ماری، تنها به دیالوگها و رفتارهای آشکار او تکیه نکرده و تلاش کرده است ناگفتههای شخصیت را نیز در بازی خود بازتاب دهد. او در این باره توضیح میدهد: «برای من بخش مهمی از شناخت ماری از دل ناگفتههای او شکل گرفت؛ از مکثها، سکوتها و حتی تناقض میان چیزی که به زبان میآورد و آنچه در درونش میگذرد. سعی کردم فقط به دیالوگها اکتفا نکنم و ببینم پشت هر واکنش، چه خواسته، ترس یا زخمی وجود دارد.
بهخصوص در رابطه ماری با عشق و استقلال، احساس میکردم گاهی آنچه نمیگوید، بهاندازه حرفهایش و حتی بیشتر از آن، شخصیتش را آشکار میکند.» این بازیگر در توضیح شیوه اجرایی خود، بدن و کلام را دو ابزار مکمل میداند که باید از جهان درونی شخصیت سرچشمه بگیرند. به گفته او، در تمرینها تلاش کرده به ریتم بدن، کیفیت حرکت و ارتباط آن با کلام توجه کند تا حرکات ماری صرفا به مجموعهای از رفتارهای نمایشی محدود نشوند. دیدهور معتقد است بدن گاهی میتواند احساسات و مفاهیمی را بیان کند که شخصیت از بیان مستقیم آنها با زبان ناتوان است.
حفظ حقیقت عاطفی در جهانی فراتر از واقعیت
دیدهور درباره تاثیر فضای خیالانگیز و غیرواقعی نمایش بر شیوه بازی خود نیز میگوید: «این ویژگی باعث شد در بازی به دنبال واقعگرایی صرف نباشم و خودم را به منطق معمول زندگی روزمره محدود نکنم. تلاش کردم در عین پذیرش فضای خیالانگیز و گاهی غیرواقعی نمایش، احساسات و واکنشهای ماری را کاملا انسانی و باورپذیر نگه دارم. برای من مهم بود که حتی در موقعیتهای فراواقعی هم، شخصیت از نظر عاطفی زنده و قابل لمس باقی بماند.»
تلاش کردم به جهان مستقل شخصیت پییر برسم
کامران طاهری، بازیگر نمایش «تن و تکهپارههای عشق»، معتقد است تجربههای شخصی بازیگر میتوانند ابزار شناخت شخصیت باشند، اما نباید به عاملی برای محدود کردن جهان و هویت مستقل نقش تبدیل شوند. او درباره شیوه نزدیک شدن به شخصیت پییر میگوید: «من هم برای نزدیک شدن به پییر از تجربهها و دریافتهای شخصی خودم کمک گرفتم، اما تلاشم این بود که به جهان مستقل شخصیت برسم. فکر میکنم بازیگری جایی اتفاق میافتد که بخشی از وجود خودت را وارد نقش میکنی، اما در نهایت اجازه میدهی شخصیت مسیر و هویت خودش را پیدا کند.»

طاهری یکی از چالشهای اصلی ایفای این نقش را تناقضهای درونی پییر میداند؛ شخصیتی که از یک سو به آزادی فردی اعتقاد عمیقی دارد و از سوی دیگر، درگیر رابطهای عاطفی و پیچیده با سیمونه است. به گفته او، حفظ تعادل میان این دو وجه اهمیت زیادی داشته و نمیخواسته پییر را صرفا شخصیتی آزادیخواه یا فردی بیتفاوت نسبت به عشق به تصویر بکشد. رسیدن به این تعادل، یکی از چالشهای اصلی او در جریان تمرینها بوده است.
این بازیگر درباره دلیل پذیرش نقش هم توضیح میدهد: «اولین چیزی که من را جذب کرد، جهان متفاوت نمایشنامه و نوع مواجههاش با مفاهیم انسانی بود. نمایشنامه درباره عشق، آزادی، هویت و فقدان است، اما این مفاهیم را به شکل مستقیم و شعاری مطرح نمیکند. بیشتر مخاطب را در موقعیتی قرار میدهد که خودش درباره آدمها و انتخابهایشان فکر کند. شخصیت پییر هم بهخاطر همین پیچیدگی و امکان برداشتهای متفاوت، برای من جذاب بود و احساس کردم میتواند تجربه بازیگری تازهای برایم باشد.»
او همچنین درباره مواجهه با فضای سورئال نمایش و اهمیت واقعیت روانشناختی شخصیتها میگوید: «به نظرم در یک اثر سورئال، اتفاقاً واقعیت روانشناختی شخصیت اهمیت بیشتری پیدا میکند. ممکن است فضای نمایش از منطق روزمره فاصله بگیرد، اما احساسات، ترسها، خواستهها و روابط انسانی همچنان باید باورپذیر باشند. من سعی کردم بهجای اینکه فضای وهمآلود نمایش را به شکل بیرونی وارد بازی کنم، روی حقیقت عاطفی پییر تمرکز کنم. فکر میکنم اگر بازیگر به منطق درونی شخصیت وفادار بماند، حتی در غیرواقعیترین موقعیتها هم میتواند ارتباط صادقانهای با تماشاگر برقرار کند.»