شیوا خسرومهر | من قربانی یک تیتر دروغین شدهام
خسرومهر میگوید سخنانش درباره مشکلات معیشتی تقطیع شد و پس از انتشار آن، حملات گستردهای را تجربه کرد که زندگیاش را تحت تأثیر قرار داد
گروه فرهنگ و هنر | دوربینها که خاموش میشوند، رویای درخشان بازیگری جای خود را به واقعیتی زمخت و گاه بیرحم میدهد. در دنیای تصویر، جایی که بسیاری برای ماندن به هر رنگی درمیآیند، حفظ اصول شخصی شبیه یک خودکشی حرفهای است. شیوا خسرومهر، زنی که تصویرش سالها با نقش مادران صبور و زنان معتقد در حافظه تلویزیونی ما گره خورده، یکی از همین استثناهاست. او ۲۸ سال در این عرصه نفس کشیده، اما هرگز نخواسته برای گرفتن یک نقش، اصولش را زیر پا بگذارد.

بازیگری که طعم تلخ قضاوتهای نابجا را چشیده، از تهدیدهای جانی عبور کرده و در برابر وسوسه مهاجرت، ریشههایش را در خاک این سرزمین محکمتر کرده است. روبهروی ما زنی نشسته که برخلاف تصویر کلیشهای بازیگران، نه اهل دود و دم است و نه اهل حاشیهسازی. او با صراحتی از پشتپردههایی میگوید که شاید کمتر کسی جرات بیانشان را داشته باشد. آنچه میخوانید، پرترهای است از شیوا خسرومهر؛ بازیگری که معتقد است بزرگترین سرمایهاش، صداقتی است که این روزها خریدار چندانی ندارد.
زخمهای کهنه سریال «نرگس»
ناگفتههای شیوا خسرومهر از یکی از پرحاشیهترین سریالهای تاریخ تلویزیون ایران شروع میشود؛ سریال «نرگس». پروژهای که با دو تراژدی بزرگ همراه شد. او درباره روزهای سخت جایگزینی ستاره اسکندری به جای زندهیاد پوپک گلدره میگوید: «من با ستاره اسکندری بازی مستقیمی نداشتم، پارتنر من خانم مهین ترابی بود. اما در اتاق گریم میدیدم که چقدر برای ستاره سخت است. گروه نمیتوانست این جایگزینی را بپذیرد. همه منتظر بودند که پوپک برگردد. این جایگزین شدن، مثل یک سیلی خیلی محکم به صورت کل گروه بود، چون در همان پروسه ما پوپک را برای همیشه از دست دادیم. این حس نپذیرفتن نه فقط جلوی دوربین، که حتی در ذهن مخاطبان هم زمان برد تا حل شود.»

اما سریال «نرگس» آبستن حادثه تلخ دیگری هم بود؛ ماجرای فیلم خصوصی زهرا امیرابراهیمی. خسرومهر با جزئیات عجیبی از روزی یاد میکند که زمزمههای این بحران در سازمان صداوسیما پیچید: «زهرا یکی از زیباترین و بااستعدادترین دخترهای پروژه بود. وقتی در اتاق گریم میدیدمش همیشه با خودم میگفتم چقدر این دختر خوشچهره و خوشبیان است. سریال که تمام شد، آقای ضرغامی، رئیس وقت سازمان، کل گروه را برای تقدیر به ساختمانی پشت ساختمان بلال دعوت کرد. همه دور یک میز نعلیشکل نشستیم. آقای سیروس مقدم و آقای پورشیرازی نزدیکتر بودند و ما دورتر. دونه دونه تقدیرنامهها و سکهها را میدادند؛ به ما نفری سه سکه دادند و به عوامل اصلی بیشتر.»
او ادامه میدهد: «مراسم در حال اتمام بود که ناگهان در باز شد و زهرا امیرابراهیمی وارد شد. همه جا خوردیم. اولا چرا اینقدر دیر؟ ثانیا ظاهرش به شدت آشفته بود. یک مانتو و شلوار چروک و خاکی به تن داشت و صورتی که مشخص بود روزهاست نخوابیده. بچهها پچپچ میکردند که مستقیم از بازداشتگاه آمده است. تقدیرنامهاش را گرفت و رفتیم در حیاط عکس یادگاری گرفتیم. دو روز بعد فهمیدم گروه را دوباره به سازمان دعوت کردهاند اما به من نگفتهاند.
با ناراحتی به آقای مهران مهام زنگ زدم و گلایه کردم که چرا من را دعوت نکردید؟ گفتند: «ما اعلام کردیم کسانی که فکر میکنند عکس یا فیلم مشکلسازی دست کسی دارند بیایند تا از طریق وزارت اطلاعات جلویش را بگیریم. چون خاطرمان از تو جمع بود، به تو نگفتیم.» آنجا بود که فهمیدم ماجرای زهرا چقدر جدی است و سازمان میخواسته پیشگیری کند، اما دیگر دیر شده بود.» وقتی از او میپرسیم اگر امروز زهرا را ببیند چه واکنشی نشان میدهد میگوید: «او در درجه اول هموطن من، همکار من و یک انسان است. در آن زمان سنی نداشت و شاید در شرایط عادی نبوده است. من میبخشمش. وقتی صفت خداوند بخشنده و مهربان است، من بنده چرا نباید ببخشم؟»
انزوای یک گیاهخوار در میان مافیای دود
یکی از بحثهای مهم در روانشناسی بازیگری و فضای پشت صحنه، همرنگ جماعت شدن برای بقا در پروژههاست. خسرومهر اما به دلیل سبک زندگی متفاوتش، تاوان سنگینی داده است. او با صراحت از فضای پشت صحنه انتقاد میکند و میگوید: «من ژن دود در بدنم نیست. نه سیگار میکشم، نه قلیان، نه اهل مشروبم و نه اهل مهمانیهای شبانه. از طرفی از بچگی گیاهخوارم. همکارانم به شوخی میگویند با تو نمیشود حتی رفت شمال! وقتی در مهمانیها و دورهمیها پای منقل نیستی، حرف مشترکی هم نداری و به راحتی کنار گذاشته میشی. من شنیدهام خیلی از قراردادها در همین مهمانیها بسته میشود که من هیچوقت در آنها حضور نداشتهام.»
او خاطرهای تلخ از تقابلش با این فضا در یک پروژه شبکار در مشهد تعریف میکند: «ساعت دو و نیم صبح بود. دو تا از بازیگران جوان تا کات میخورد میرفتند در اتاق گریم سیگار میکشیدند. من برای روتوش وارد اتاق شدم و دود غلیظ سیگار توی صورتم خورد. با عصبانیت و با لحن تندی اعتراض کردم و گفتم پنجرهها را باز کنید تا خفه نشویم! در همین حین کارگردان با سیگار روشن وارد اتاق شد. همانجا به خودم گفتم: شیوا اشتباه کردی! وقتی لیدر و کارگردان خودش مدام سیگار میکشد، بازیگر هم به خودش اجازه میدهد. آن کارگردان که امروز یکی از پرکارترینهاست، دیگر هرگز با من کار نکرد. تهیهکننده بعدها گفت اسم تو را در لیست بازیگران دادم، اما کارگردان خط زد! متاسفانه در سینما و تئاتر ما، کشیدن سیگار یک ژست شده و بازیگرهای سیگاری با من نوعی که بوی دود آزارم میدهد، مشکل دارند.»
اخلاق در هنر از هر چیزی مهمتر است
صحبت به همکاری با نسل جدید میرسد. خسرومهر که همیشه حامی جوانان بوده، از یک تجربه ناامیدکننده درباره تئاتر توضیح میدهد: «من دهه هفتادیها و هشتادیها را دوست دارم، چون به شدت خلاق و باهوشند. اما یک بار تصمیم گرفتم از یک کارگردان متولد ۷۸ حمایت کنم. دوستانه رفتم و گفتم تو همسن دختر منی، بدون قرارداد برایت بازی میکنم. سی شب تمام، هر شب روی صحنه رفتم.
در نهایت لطف کردند و برای ۳۰شب اجرا، ۳۰ میلیون تومان به حساب من ریختند! یعنی شبی یک میلیون تومان! بدتر اینکه بعدها شنیدم این مبلغ را زده تا منِ پیشکسوت فکر نکنم خیلی آدم بزرگی هستم. این بیاحترامی برایم بسیار تلخ بود. من هنوز جلوی پدرم پایم را دراز نکردهام، اما این نسل خیلی راحت بیاحترامی میکند. البته باز هم با آنها کار میکنم، اما این بار با قرارداد سفت و سخت و پیشقسط! اخلاق در هنر از هر چیزی مهمتر است.»
برچسب «بازیگر حکومتی» و قهر پلتفرمها
بخش دردناک گفتوگوی ما جایی است که شیوا خسرومهر از دوران تغییر ذائقه مخاطب و بیمهری پلتفرمها میگوید: «من در دوران راهنمایی و دبیرستان در مدرسهای بودم که پوشش چادر الزامی بود، برای همین چادر سر کردن را خوب بلد بودم. تلویزیون هم مدام نقش زنهای چادری، همسر شهید و زنان زجرکشیده را به من داد. وقتی مردم با تلویزیون و برخی مفاهیم قهر کردند، من ناخواسته تبدیل شدم به بازیگر حکومتی! در حالی که من به حجاب درون بیشتر از حجاب بیرون باور دارم.»
او از تبعیض پلتفرمها گلایه میکند: «من در سریال «قلب یخی» که اولین سریال شبکه نمایش خانگی بود بازی کردم. اما الان هیچ پلتفرمی به من زنگ نمیزند. انگار روی پیشانی من مهر خورده که فقط باید نقشهای خاص تلویزیونی بازی کنم. در جامعهای زندگی میکنیم که در خیابان زن چادری، زن با شال و زن بیحجاب در کنار هم راه میروند و من از این تنوع لذت میبرم، اما در سینما مافیا تصمیم میگیرد چه کسی کار کند. با این حال معتقدم زنان در سینمای ما قدرت زیادی دارند. شما نگاه کنید، اکثر فیلمهای موفق نام یک زن را بر خود دارند؛ از «نرگس» و «شیدا». ما کارگردانان زن فوقالعادهای مثل نرگس آبیار، آیدا پناهنده و پوران درخشنده داریم که به شدت موفق هستند.»
او در همین راستا به رفتار زیبا و متمدنانه سحر دولتشاهی و نگار جواهریان در مراسم ختم پدر ترانه علیدوستی اشاره میکند و میگوید: «من به جای اینکه به موهای بیرون ریخته آنها نگاه کنم، به رفتارشان نگاه کردم. اینکه دو زن که هر دو با یک نفر ازدواج کرده بودند، چقدر محترمانه همدیگر را در آغوش گرفتند. من ایستاده برای سحر و نگار دست میزنم و به زن بودنم افتخار میکنم که ما چنین زنان بزرگی در سینما داریم که میتوانند ببخشند و الگو باشند.»
وقتی یک تیتر زندگیام را ویران کرد
ملتهبترین بخش مصاحبه، افشای راز یک سکوت طولانی است. خسرومهر با بغض از روزهایی میگوید که یک مصاحبه جعلی او را به سیبل حملات مجازی تبدیل کرد: «در روزهای پراسترس جامعه، من یک سال و ده ماه بود که بیکار بودم. یک روز در حالی که داشتم از پلهها پایین میرفتم تا سوار سرویس پروژه آقای دهنمکی شوم، یک شماره ناشناس تماس گرفت.
خانمی گفت از فلان خبرگزاری است و فقط تماس گرفته حالم را بپرسد. من فکر نمیکردم این یک مصاحبه رسمی است. پرسید نظرتان درباره اینکه مردم ریختهاند در خیابان چیست؟ من با دلی پر از بیکاری خودم گفتم: مردم ریختهاند در خیابان، اما آیا بقال و صاحبخانه و بانک به من میگویند چون مردم در خیابان هستند، تو اجاره و قسط و پول پنیرت را نده؟ گفتم به ما چه ربطی دارد، ما باید هزینههای زندگیمان را بدهیم!»
خسرومهر با چشمانی پر از اشک ادامه میدهد: «این خبرگزاری نامردی کرد و صحبتهای من را تقطیع کرد. تیتر زدند: شیوا خسرومهر گفته به من چه ربطی دارد که مردم ریختهاند در خیابان! این تیتر در شبکه اینترنشنال با عنوان «توهین بازیگر حکومتی به مردم» پخش شد. دنیا روی سرم خراب شد. بدترین فحاشیها را به من و پدر و مادر پیرم کردند. پیامهای تهدید به اسیدپاشی و چاقوکشی دریافت کردم.
حتی خشکشویی محلهمان در اکباتان فکر کرده بود از ایران فرار کردهام. به آقای دهنمکی گفتم بگذارید مصاحبه کنم و شفافسازی کنم، گفت حافظه مردم مثل ماهی است، زمان بده. به مجید واشقانی التماس کردم مرا در برنامهاش دعوت کند تا از خودم دفاع کنم، گفت شرایطت خاص است و نپذیرفت. به بهاره افشاری گفتم، او هم گفت بگذریم! هیچکس حاضر نشد تریبونی به من بدهد تا بگویم من قربانی یک تیتر دروغین شدهام.»
او رو به دوربین و مخاطبان میگوید: «من شما را بابت قضاوت اشتباهتان بخشیدم، اما توهینهایی که به پدر و مادرم کردید را هرگز نمیبخشم. من اگر میخواستم فرار کنم، با همان تهدیدها از بهترین کشورها پناهندگی میگرفتم، اما ماندم چون ریشه من اینجاست. ماندم تا امروز در چشم شما نگاه کنم و بگویم من را به شدت اشتباه قضاوت کردید.»
مهاجرت نکردم، چون سرمایه من صداقت است
شیوا خسرومهر امروز، با تمام زخمهایی که از قضاوتها، مافیای پشتصحنه و بیمهری همکاران خورده، همچنان محکم ایستاده است. او از دعوتنامههای شبکههای جم و منوتو میگوید که قاطعانه آنها را رد کرده است: «دوستانی که رفتند و برگشتند، الان از من پرکارترند و نورچشمی شدهاند! گاهی فکر میکنم شاید من هم باید مثل یک بچه ناخلف میرفتم و بعد با گفتن یک «غلط کردم» برمیگشتم تا عزیز شوم. اما من پای اصولم ایستادم.»
او در پایان به یک مکالمه جالب با امین فردین اشاره میکند که نشاندهنده سبک زندگی بیحاشیه اوست: «یک بار به شوخی به امین فردین که تولدم را تبریک گفته بود، پیام دادم و گفتم امین! یک حاشیهای هم برای من بساز تا من هم کمی معروف شوم! او در جواب گفت: آخه تو هیچ حاشیهای نداری که من دربارهاش حرف بزنم! تو آنقدر ساکت و بیحاشیه میروی و میآیی که چیزی برای گفتن نمیگذاری.»
خسرومهر لبخندی میزند و میگوید: «شعار زندگی من این است: صداقت بهترین و بزرگترین سرمایه است. شاید در این زمانه خریدار نداشته باشد، اما هنوز دوستانی دارم که وقتی میخواهند از حقیقت ماجرایی باخبر شوند، به من زنگ میزنند و میگویند شیوا! ما میدانیم تو دروغ نمیگویی. همین اعتبار و دعای خیر پدر و مادرم برای تمام زندگی من کافی است. زندگی ادامه دارد و من با همین صداقت، تا آخر مسیر در وطن خودم خواهم ماند.»