تربیت و خانواده | چگونه اهمیت پسانداز کردن و مدیریت مالی را به کودکان بیاموزیم؟
آموزش مدیریت مالی به کودکان فقط درباره پول خرج کردن یا پس انداز کردن نیست، بلکه به آن ها کمک می کند ارزش پول، تفاوت نیاز و خواسته، برنامه ریزی، اولویت بندی و مسئولیت پذیری را یاد بگیرند. کودکان از سنین پایین می توانند با مفاهیم ساده مالی آشنا شوند و خانواده نقش اصلی را در شکل گیری این عادت ها دارد.
هفت صبح | وقتی از مدیریت مالی کودکان صحبت می کنیم، منظور این نیست که کودک را با مفاهیم پیچیده اقتصادی درگیر کنیم. در سال های ابتدایی، آموزش مالی بیشتر به این معناست که کودک بداند پول ارزش دارد، برای به دست آوردن آن تلاش می شود و نمی توان هر چیزی را که می خواهد بدون برنامه خرید.
کودک باید به تدریج یاد بگیرد میان پولی که در اختیار دارد و چیزهایی که می خواهد بخرد ارتباط برقرار کند. مقایسه قیمت ها، تشخیص نیاز از خواسته، برنامه ریزی برای خرج کردن، پس انداز کردن و اولویت بندی خریدها از جمله مهارت هایی هستند که می توان به زبان ساده به کودکان آموزش داد.
پس انداز هم یعنی کودک بخشی از پولی را که در اختیار دارد برای یک هدف آینده کنار بگذارد و همه پول خود را بلافاصله خرج نکند. این موضوع به او کمک می کند مفهوم صبر، هدف گذاری و به تعویق انداختن بعضی خواسته های فوری را تجربه کند.
چرا آموزش مدیریت مالی از دوران کودکی اهمیت دارد؟
کودکان در طول زندگی بارها با انتخاب های مالی روبه رو می شوند. ممکن است بین خرید یک خوراکی در همان لحظه و پس انداز برای خرید یک وسیله مورد علاقه خود مجبور به انتخاب شوند. آموزش مالی به کودک کمک می کند پیش از تصمیم گیری، درباره انتخاب های خود فکر کند و پیامد هر تصمیم را ببیند.
از طرف دیگر، کودکانی که از سن پایین با مفهوم بودجه، پس انداز و ارزش پول آشنا می شوند، فرصت بیشتری برای تمرین این مهارت ها دارند. منابع ارائه شده تاکید می کنند که رفتارهای مالی از سال های کودکی شکل می گیرند و آموزش مسئولیت پذیری مالی در این دوره می تواند زمینه ساز عادت های بهتر در سال های بعد باشد.
آموزش مالی فقط برای آینده اقتصادی کودک نیست
مدیریت پول فقط یک مهارت اقتصادی نیست. کودک هنگام یادگیری مدیریت مالی، مهارت هایی مانند برنامه ریزی، مقایسه، تصمیم گیری، اولویت بندی و مسئولیت پذیری را نیز تمرین می کند. به همین دلیل آموزش مالی را می توان بخشی از آموزش مهارت های زندگی دانست.
از چه سنی می توان آموزش مالی را شروع کرد؟
لازم نیست برای آموزش مالی به کودک منتظر نوجوانی بمانیم. بر اساس یکی از منابع، از زمانی که کودک مفاهیم ساده عدد و زمان را متوجه می شود، می توان صحبت درباره پول را آغاز کرد. کودکان معمولا از حدود ۲ یا ۳ سالگی با دیدن رفتار والدین مانند شمردن پول یا پرداخت با کارت با برخی مفاهیم مالی روبه رو می شوند و از حدود ۴ سالگی می توان مفاهیمی مانند خرید و فروش و تفاوت ارزان و گران را به شکل ساده به آن ها معرفی کرد.
البته شکل آموزش باید متناسب با سن کودک باشد. برای یک کودک خردسال، بازی و مثال های روزمره مناسب تر است و با افزایش سن می توان درباره بودجه بندی، پس انداز، درآمد و دیگر مفاهیم مالی صحبت کرد.
بهترین راه های آموزش مدیریت مالی به کودکان
۱. کودک را وارد خریدهای روزمره کنید
یکی از ساده ترین روش ها این است که کودک هنگام خرید همراه والدین باشد. در فروشگاه می توان درباره قیمت کالاها صحبت کرد و از کودک پرسید کدام محصول ارزان تر است یا چرا خانواده یک محصول خاص را انتخاب کرده است.
حتی می توان در بعضی خریدهای ساده، مسئولیت پرداخت یا انتخاب یک کالا را به کودک سپرد تا به تدریج احساس مسئولیت بیشتری نسبت به پول پیدا کند.
هنگام خرید از کودک سوال بپرسید
به جای اینکه همیشه خودمان تصمیم بگیریم، می توان از کودک پرسید:
«به نظرت کدام گزینه مناسب تر است؟»
«اگر این را بخریم، برای خرید دیگری پول باقی می ماند؟»
«آیا واقعا به این وسیله نیاز داریم؟»
این سوال ها کودک را به فکر کردن درباره قیمت، نیاز و بودجه عادت می دهد.
۲. تفاوت نیاز و خواسته را به کودک یاد بدهید
یکی از مهارت های مهم مالی این است که کودک بداند هر چیزی که دوست دارد، لزوما یک نیاز ضروری نیست. خوراک، پوشاک و برخی نیازهای روزمره با اسباب بازی یا خوراکی مورد علاقه یکسان نیستند.
برای آموزش این موضوع می توان هنگام خرید دو دسته درست کرد، چیزهایی که لازم هستند و چیزهایی که فقط دوست داریم داشته باشیم. به این ترتیب کودک کم کم یاد می گیرد قبل از خرید درباره دلیل انتخاب خود فکر کند. مفهوم تفاوت نیاز و خواسته نیز در منابع آموزشی سواد مالی کودکان به عنوان یکی از مهارت های مهم مطرح شده است.
۳. مقایسه کردن را به کودک آموزش دهید
مدیریت مالی فقط دانستن قیمت نیست. کودک باید یاد بگیرد دو محصول را از نظر قیمت، مقدار و کاربرد با یکدیگر مقایسه کند.
برای مثال اگر دو بسته خوراکی با قیمت های متفاوت وجود دارد، می توان از کودک پرسید کدام یک برای تعداد اعضای خانواده مناسب تر است. این کار به او نشان می دهد که همیشه ارزان ترین یا گران ترین گزینه، لزوما انتخاب مناسب نیست و باید نیاز و بودجه را هم در نظر گرفت.
۴. پول توجیبی را به یک تمرین مالی تبدیل کنید
پول توجیبی می تواند فرصتی برای تمرین واقعی مدیریت پول باشد. هدف این نیست که کودک فقط مقداری پول دریافت کند، بلکه باید یاد بگیرد این مبلغ را برای یک بازه مشخص مدیریت کند.
مثلا می توان مبلغی مشخص را در اختیار کودک گذاشت و از او خواست بخشی را برای خرج کردن و بخشی را برای پس انداز کنار بگذارد. به این ترتیب اگر پول خود را زود خرج کند، متوجه می شود که برای ادامه هفته یا ماه مبلغی باقی نمانده است.
پول توجیبی را دسته بندی کنید
یک روش ساده این است که کودک چند بخش برای پول خود داشته باشد:
- پول برای خرج های روزمره
- پول برای پس انداز
- پول برای یک هدف مشخص
این دسته بندی باعث می شود کودک بداند تمام پولش قرار نیست در همان لحظه خرج شود.
چگونه ارزش پس انداز کردن را به کودک یاد بدهیم؟
برای پس انداز یک هدف مشخص تعیین کنید
گفتن جمله «پولت را پس انداز کن» برای کودک ممکن است چندان جذاب نباشد. بهتر است پس انداز را به یک هدف مشخص و قابل مشاهده ارتباط دهیم.
مثلا اگر کودک یک دوچرخه، اسباب بازی یا وسیله خاصی می خواهد، می توان بخشی از هزینه را بر عهده خودش گذاشت و از او خواست به مرور مقداری از پولش را کنار بگذارد. در این حالت کودک نتیجه پس انداز خود را می بیند و متوجه می شود که کنار گذاشتن مقدار کمی پول در طول زمان می تواند او را به یک هدف بزرگ تر برساند.
قلک را به ابزار آموزش تبدیل کنید
برای کودکان کم سن، قلک می تواند شکل ساده ای از یک حساب پس انداز باشد. حتی می توان دو قلک یا ظرف جداگانه در نظر گرفت، یکی برای خرج کردن و دیگری برای هدف آینده.
این روش به کودک نشان می دهد که می توان پول را بین «امروز» و «آینده» تقسیم کرد.
پس انداز نباید به محرومیت تبدیل شود
در آموزش پس انداز، ایجاد تعادل اهمیت زیادی دارد. قرار نیست کودک تمام پول خود را کنار بگذارد و از هیچ چیز لذت نبرد. هدف این است که یاد بگیرد بخشی از پول را خرج کند و بخشی را برای آینده نگه دارد.
در واقع کودک باید یاد بگیرد بین لذت کوتاه مدت و هدف بلندمدت تعادل برقرار کند.
بودجه بندی را با مثال های ساده آموزش دهید
بودجه بندی برای کودک می تواند بسیار ساده باشد. مثلا والدین می توانند به او توضیح دهند که هر ماه یا هر هفته مقدار مشخصی پول برای خوراکی، تفریح، خرید و پس انداز در نظر گرفته شده است.
به این ترتیب کودک متوجه می شود که پول یک منبع نامحدود نیست و اگر همه آن را برای یک مورد خرج کند، برای نیاز یا خواسته دیگری چیزی باقی نمی ماند. منابع آموزشی نیز مشارکت کودک در بودجه بندی و آشنایی با دخل و خرج را یکی از روش های تقویت هوش مالی معرفی کرده اند.
کودک را در تصمیم های مالی کوچک شریک کنید
لازم نیست مسائل پیچیده مالی خانواده را به کودک بسپاریم. می توان از تصمیم های کوچک شروع کرد. مثلا هنگام خرید، درباره قیمت چند محصول صحبت کنیم یا از کودک بخواهیم با بودجه مشخص یک انتخاب انجام دهد.
این تجربه ها به کودک کمک می کند رابطه میان «مقدار پول»، «قیمت کالا» و «انتخاب» را بهتر بفهمد.
به کودک «نه گفتن» را آموزش دهید
یکی از دشوارترین بخش های مدیریت مالی برای کودکان، نادیده گرفتن خریدهای هیجانی است. کودک ممکن است در فروشگاه هر چیزی را که می بیند بخواهد، اما باید به تدریج یاد بگیرد که محدودیت بودجه بخشی طبیعی از زندگی است.
والدین می توانند به جای عصبانیت یا سرزنش، توضیح ساده ای بدهند؛ مثلا:
«این وسیله را دوست داری، اما الان در برنامه خرید ما نیست.»
این جمله به کودک یاد می دهد که نخریدن یک وسیله به معنای بد بودن آن نیست، بلکه ممکن است با بودجه فعلی هماهنگ نباشد.
آموزش مالی را با بازی جذاب کنید
برای کودکان، بازی یکی از راه های مناسب یادگیری است. می توان در خانه یک فروشگاه کوچک راه انداخت، روی چند وسیله قیمت گذاشت و از کودک خواست با مقدار مشخصی پول خرید کند.
در این بازی کودک می تواند نقش فروشنده و خریدار را تجربه کند و همزمان با مفاهیمی مانند قیمت، خرید، انتخاب و بودجه آشنا شود.
بازی های رومیزی مانند منوپولی نیز می توانند فرصتی برای آشنایی کودک با برخی مفاهیم مالی مانند خرید، سرمایه گذاری و مدیریت منابع باشند.
کتاب و داستان را وارد آموزش مالی کنید
گاهی توضیح مستقیم مسائل مالی برای کودک خسته کننده است. داستان می تواند همین مفاهیم را در قالب شخصیت ها و اتفاقات قابل فهم به او منتقل کند.
برای مثال در یکی از مجموعه های داستانی معرفی شده در منابع، کودکان با موضوعاتی مانند ارزش پول، منابع درآمد، پس انداز کوتاه مدت و بلندمدت و بودجه بندی از طریق داستان آشنا می شوند.
کتاب ها همچنین می توانند موضوعاتی مانند پول توجیبی، تفاوت نیاز و خواسته، پس انداز و نحوه برخورد با تبلیغات را به زبان ساده برای کودک مطرح کنند.
والدین مهم ترین الگوی مالی کودک هستند
کودک فقط از حرف های والدین یاد نمی گیرد، بلکه رفتار آن ها را هم مشاهده می کند. اگر والدین هنگام خرید مقایسه کنند، برای هزینه های خود برنامه داشته باشند و درباره پس انداز با آرامش صحبت کنند، کودک نیز فرصت بیشتری برای مشاهده و یادگیری خواهد داشت.
بنابراین آموزش مدیریت مالی بهتر است از رفتارهای روزمره خانواده شروع شود. حتی گفت و گوی ساده درباره اینکه پول از چه راهی به دست می آید و خانواده برای چه چیزهایی هزینه می کند، می تواند برای کودک آموزنده باشد.
درباره مشکلات مالی جلوی کودک چگونه صحبت کنیم؟
آموزش مالی نباید باعث ترس کودک از پول شود. منابع مورد استفاده تاکید می کنند که مشارکت کودک در مسائل مالی باید بدون تنش و ایجاد استرس انجام شود.
والدین می توانند درباره محدودیت های مالی خانواده صادق باشند، اما لازم نیست کودک را درگیر نگرانی ها و فشارهای مالی بزرگسالان کنند. بهتر است به جای ایجاد ترس، بر برنامه ریزی، اولویت بندی و پیدا کردن راه حل تمرکز شود.
چند اشتباه رایج در آموزش مدیریت مالی به کودکان
همه خواسته های کودک را فوری برآورده نکنید
اگر کودک همیشه مطمئن باشد که در صورت تمام شدن پول، والدین دوباره به او پول می دهند، فرصت کمتری برای یادگیری مدیریت منابع خواهد داشت.
فقط درباره پس انداز حرف نزنید
مدیریت مالی مجموعه ای از مهارت هاست. کودک در کنار پس انداز باید خرج کردن، مقایسه، اولویت بندی و برنامه ریزی را هم یاد بگیرد.
آموزش را به یک جلسه محدود نکنید
مهارت مالی با یک توضیح کوتاه شکل نمی گیرد. کودک باید بارها در موقعیت های مختلف خرید، دریافت پول، پس انداز و انتخاب قرار بگیرد تا این مفاهیم برایش قابل درک شود. منابع نیز بر استمرار آموزش های مالی تاکید دارند.
در نهایت، بهترین آموزش مالی برای کودک لزوما یک درس رسمی یا توضیح پیچیده نیست؛ یک قلک، مقدار مشخصی پول توجیبی، یک خرید خانوادگی، یک بازی ساده یا گفت و گویی کوتاه درباره قیمت ها می تواند شروع خوبی برای آشنا کردن او با دنیای مدیریت پول باشد.
