تربیت و خانواده | نقش والدین در تقویت انگیزه کودکان برای شروع سال تحصیلی جدید
شروع سال تحصیلی برای بسیاری از کودکان، به ویژه دانش آموزان کم سن و سال، همراه با هیجان و گاهی نگرانی است. والدین می توانند با ایجاد فضای آرام، حمایت عاطفی، تنظیم خواب و تغذیه، توجه به علایق کودک و تشویق او به یادگیری، این دوره را به شروعی شیرین و انگیزه بخش تبدیل کنند. مهم است که والدین به جای تمرکز صرف بر نمره و عملکرد، کودک را به کشف، پرسش و لذت بردن از فرایند یادگیری تشویق کنند.
هفت صبح | شروع سال تحصیلی برای کودکان می تواند ترکیبی از هیجان، شادی، نگرانی و حتی ترس باشد. والدین در این روزها نقش مهمی در شکل دادن به نگاه کودک نسبت به مدرسه و یادگیری دارند. ایجاد آرامش، تنظیم خواب، توجه به تغذیه، پرهیز از مقایسه، توجه به علایق کودک و فراهم کردن فرصت برای انتخاب و تجربه می تواند انگیزه او را برای یادگیری بیشتر کند. مهم تر از همه اینکه والدین به جای تمرکز همیشگی بر نمره و نتیجه، کودک را به کشف کردن و لذت بردن از یادگیری تشویق کنند.
شروع یک سال تحصیلی جدید برای کودک فقط به معنای باز شدن دوباره درهای مدرسه نیست. او قرار است دوباره با معلم، همکلاسی ها، تکالیف، درس ها و برنامه ای منظم روبرو شود و برای بعضی کودکان، به ویژه دانش آموزان کم سن و سال، این تغییر می تواند با هیجان و اضطراب همراه باشد.
در چنین شرایطی، خانواده نخستین جایی است که کودک می تواند از آن احساس امنیت و آرامش بگیرد. رفتار والدین در روزهای پیش از بازگشایی مدارس و هفته های نخست سال تحصیلی می تواند در شکل گیری انگیزه کودک برای یادگیری موثر باشد. ایجاد انگیزه البته فقط با خرید وسایل جدید یا تشویق و جایزه اتفاق نمی افتد؛ بلکه نوع برخورد والدین با مدرسه، درس، اشتباهات و موفقیت های کودک نیز اهمیت زیادی دارد.
قبل از شروع مدرسه، کودک را از نظر روحی آماده کنید
برخی کودکان برای شروع مدرسه لحظه شماری می کنند، اما بعضی دیگر ممکن است از محیط جدید، معلم، دوستان یا جدا شدن از والدین نگران باشند. بهتر است والدین پیش از شروع مدرسه درباره این احساسات با کودک صحبت کنند.
درباره مدرسه با کودک حرف بزنید
از کودک بپرسید برای سال تحصیلی جدید بیشتر از چه چیزی هیجان زده است و چه چیزی ممکن است او را نگران کند. اجازه دهید بدون ترس درباره احساساتش صحبت کند.
اگر کودک نگرانی خاصی دارد، نباید بلافاصله به او گفته شود که «چیزی نیست» یا «نباید بترسی». بهتر است ابتدا به حرف های او گوش دهید و نشان دهید احساسش را درک می کنید. همین گفت و گوی ساده می تواند شروع مدرسه را برای کودک قابل پیش بینی تر و آرام تر کند.
اضطراب خودتان را به کودک منتقل نکنید
شروع مدرسه برای والدین هم می تواند با نگرانی همراه باشد، اما کودک معمولا از رفتار پدر و مادر تاثیر می گیرد. اگر والدین با نگرانی زیاد درباره مدرسه صحبت کنند، ممکن است کودک نیز مدرسه را اتفاقی پراسترس تصور کند.
آرامش والدین و نشان دادن نگاه مثبت به شروع سال تحصیلی می تواند به کودک کمک کند این مرحله را با احساس بهتری تجربه کند.
انگیزه یادگیری را با فشار و اجبار ایجاد نکنید
یکی از نکات مهم در ایجاد انگیزه این است که کودک احساس نکند تمام ارزش او به نمره و عملکرد درسی وابسته است. انگیزه ای که فقط بر اساس نمره، جایزه یا ترس از تنبیه شکل بگیرد، لزوما علاقه پایدار به یادگیری ایجاد نمی کند. در منابع ارائه شده نیز بر اهمیت انگیزه درونی و دیدن ارزش و فایده یادگیری تاکید شده است.
به جای «نمره چند گرفتی؟» بپرسید «چه چیزی یاد گرفتی؟»
بعد از برگشتن کودک از مدرسه، بهتر است گفت و گو را فقط به نمره و نتیجه محدود نکنید.
به جای سوال هایی مانند:
«امتحانت چند شد؟»
یا
«از همه بهتر بودی؟»
می توانید بپرسید:
«امروز چه چیز جالبی یاد گرفتی؟»
«کدام قسمت درس را بیشتر دوست داشتی؟»
«امروز چه سوالی برایت ایجاد شد؟»
این سوال ها توجه کودک را از رقابت و نتیجه صرف، به خود فرایند یادگیری معطوف می کند.
کودک را با دیگران مقایسه نکنید
هر کودک سرعت، توانایی و علایق متفاوتی دارد. ممکن است یک کودک در ریاضی سریع تر باشد و کودک دیگری در خواندن، نقاشی، علوم یا فعالیت های عملی توانایی بیشتری داشته باشد.
مقایسه می تواند انگیزه را کاهش دهد
وقتی کودک دائما با خواهر، برادر، همکلاسی یا دوست خود مقایسه شود، ممکن است به جای تمرکز بر پیشرفت خودش، احساس کند همیشه باید از فرد دیگری بهتر باشد.
بهتر است والدین عملکرد فعلی کودک را با گذشته خودش مقایسه کنند. مثلا اگر کودک امروز توانسته مسئله ای را که قبلا برایش دشوار بوده حل کند، همین پیشرفت ارزش توجه و تشویق دارد.
به مسیر پیشرفت کودک توجه کنید
قرار نیست همه کودکان با سرعت یکسانی پیشرفت کنند. مهم این است که کودک احساس کند تلاش او دیده می شود و می تواند قدم به قدم بهتر شود.
علایق کودک را به مسیر یادگیری تبدیل کنید
یکی از راه های ایجاد علاقه به یادگیری، شروع از موضوعاتی است که کودک از قبل دوستشان دارد. وقتی کودک به یک موضوع علاقه مند است، معمولا برای پیدا کردن اطلاعات بیشتر درباره آن کنجکاوتر می شود.
اگر کودک به حیوانات علاقه دارد
می توان کتاب های مناسب درباره حیوانات در اختیار او گذاشت، درباره آنها گفت و گو کرد یا از کودک خواست اطلاعات جدیدی پیدا کند.
اگر به فضا و ستاره ها علاقه دارد
کتاب، تصاویر، داستان ها و فعالیت های مرتبط با فضا می توانند بهانه ای برای تقویت مطالعه و پرسشگری باشند.
در واقع لازم نیست برای ایجاد علاقه به یادگیری همیشه از کتاب درسی شروع کنیم. گاهی یک علاقه ساده می تواند مسیر کودک را به سمت مطالعه و یادگیری باز کند.
خانه را به محیطی برای یادگیری تبدیل کنید
یادگیری نباید با خروج کودک از مدرسه تمام شود. یکی از اشتباهات رایج این است که خانواده، یادگیری را فقط به کلاس درس و انجام تکالیف محدود کند. منابع ارائه شده نیز بر اهمیت فراهم شدن فرصت رشد فکری و فردی کودک خارج از مدرسه تاکید دارند.
کتاب خواندن خانوادگی را جدی بگیرید
والدین می توانند بخشی از روز را به مطالعه اختصاص دهند. لازم نیست این زمان طولانی باشد. حتی چند دقیقه مطالعه مشترک و گفت و گو درباره کتاب می تواند عادت مطالعه را در کودک تقویت کند.
کودک را به پرسیدن سوال تشویق کنید
اگر کودک درباره موضوعی سوال می پرسد، به جای اینکه همیشه پاسخ آماده در اختیارش قرار دهید، گاهی با او به دنبال جواب بگردید.
همین جست و جو کردن می تواند یادگیری را از یک فعالیت اجباری به تجربه ای همراه با کشف و کنجکاوی تبدیل کند.
فضای مطالعه را برای کودک راحت کنید
انگیزه کودک فقط به مسائل ذهنی مربوط نیست. محیطی که کودک در آن درس می خواند نیز اهمیت دارد.
یک فضای آرام برای مطالعه ایجاد کنید
وجود تلویزیون روشن، بازی های ویدیویی یا رفت و آمد زیاد می تواند تمرکز کودک را دشوار کند. بهتر است محل مطالعه تا حد امکان آرام و منظم باشد.
وسایل مورد نیاز را آماده کنید
وقتی کودک مداد، پاک کن، دفتر و سایر وسایل مورد نیاز را در اختیار داشته باشد، زمان کمتری برای پیدا کردن وسایل از دست می دهد. فراهم کردن چنین شرایطی یکی از راه هایی است که والدین می توانند زمان مطالعه را برای کودک آسان تر کنند.
خواب و تغذیه؛ دو پایه مهم برای شروع خوب مدرسه
آمادگی کودک برای سال تحصیلی فقط به انگیزه ذهنی محدود نمی شود. خواب کافی و تغذیه مناسب نیز بخشی از آماده شدن برای روزهای مدرسه است.
ساعت خواب را قبل از بازگشایی تنظیم کنید
اگر کودک در تعطیلات دیر می خوابد و دیر بیدار می شود، بهتر است چند روز قبل از شروع مدرسه به تدریج ساعت خواب و بیداری او تنظیم شود.
یک برنامه آرام قبل از خواب، مانند حمام، مسواک زدن، قصه خواندن یا گفت و گوی کوتاه خانوادگی، می تواند به ایجاد نظم در ساعات پایانی شب کمک کند.
صبحانه را فراموش نکنید
شروع روز با یک صبحانه مناسب می تواند به کودک کمک کند روز مدرسه را با انرژی بیشتری آغاز کند. بهتر است والدین صبح ها زمان کافی برای خوردن صبحانه در اختیار کودک قرار دهند و صبح مدرسه را با عجله و استرس آغاز نکنند.
روی نقاط قوت کودک تمرکز کنید
اگر کودک در یک درس مشکل دارد، بهتر است تمام گفت و گوهای خانواده درباره همان ضعف نباشد. توجه به توانایی های کودک می تواند اعتماد به نفس او را تقویت کند و زمینه را برای تلاش بیشتر فراهم کند.
موفقیت های کوچک را ببینید
گاهی یک پیشرفت کوچک برای کودک بسیار مهم است. تمام کردن یک کتاب، حل کردن یک مسئله دشوار، بهتر شدن در املا یا حتی تلاش دوباره بعد از یک اشتباه، می تواند مورد توجه قرار بگیرد.
تشویق بهتر است مشخص و واقعی باشد. مثلا به جای اینکه فقط بگویید «آفرین»، می توانید بگویید: «دیدم برای حل این مسئله چند بار تلاش کردی و بالاخره موفق شدی.»
هر روز فرصتی برای یادگیری است
یکی از بهترین راه ها برای تقویت انگیزه، این است که کودک یادگیری را فقط مربوط به روزهای مدرسه نداند. خانواده می تواند در اتفاقات روزمره نیز فرصت یادگیری ایجاد کند.
در خرید می توان درباره قیمت و محاسبه صحبت کرد، در آشپزخانه می توان اندازه گیری را تمرین کرد، در پارک می توان درباره گیاهان و حیوانات سوال پرسید و هنگام تماشای یک پدیده جالب، کودک را به فکر کردن و پرسیدن تشویق کرد.
به این ترتیب، کودک کم کم متوجه می شود یادگیری فقط چیزی نیست که در کتاب درسی اتفاق می افتد؛ بلکه می تواند بخشی از زندگی روزمره او باشد.
شروع سال تحصیلی را به یک تجربه مثبت تبدیل کنیم
والدین در شروع سال تحصیلی نقش مهمی دارند، اما ایجاد انگیزه برای یادگیری با یک توصیه یا یک تشویق ساده اتفاق نمی افتد. این انگیزه در طول زمان و از طریق مجموعه ای از رفتارها شکل می گیرد.
کودکی که در خانه احساس امنیت می کند، فرصت صحبت کردن دارد، با دیگران مقایسه نمی شود، علایقش جدی گرفته می شود و تلاش هایش دیده می شود، می تواند با نگاه متفاوتی به مدرسه و یادگیری نگاه کند.
در نهایت، شاید مهم ترین کاری که والدین می توانند انجام دهند این باشد که به کودک نشان دهند یادگیری فقط برای گرفتن نمره نیست؛ یادگیری یعنی کشف کردن، سوال پرسیدن، تجربه کردن و هر روز کمی بیشتر از روز قبل دانستن.
