تربیت و خانواده | استقلال در کودکان؛ چگونه فرزند مستقلی داشته باشیم؟

به گزارش هفت صبح، استقلال در کودک به این معنا نیست که او از والدین فاصله بگیرد یا دیگر به کمک آنها احتیاج نداشته باشد. استقلال یعنی کودک به تدریج یاد بگیرد کارهای متناسب با سن خود را انجام دهد، درباره بعضی مسائل تصمیم بگیرد و در مواجهه با مشکلات، پیش از کمک خواستن از دیگران برای پیدا کردن راه حل تلاش کند.

کودکی که چنین مهارت هایی را از سال های نخست زندگی تمرین می کند، معمولا احساس توانمندی بیشتری خواهد داشت و در سال های بعد می تواند مسئولیت های بیشتری را بر عهده بگیرد. البته رسیدن به استقلال یک اتفاق ناگهانی نیست و از همان سال های ابتدایی زندگی و در موقعیت های ساده روزمره شکل می گیرد.

چرا استقلال برای کودک مهم است؟

یکی از مهم ترین فواید استقلال، تقویت اعتماد به نفس است. وقتی کودک می بیند می تواند بخشی از کارهای شخصی یا خانوادگی خود را انجام دهد، احساس شایستگی بیشتری پیدا می کند. برای مثال، جمع کردن اسباب بازی ها، انتخاب لباس از میان چند گزینه یا آماده کردن وسایل مدرسه می تواند فرصتی برای تمرین مسئولیت پذیری باشد.

استقلال همچنین به کودک کمک می کند با اشتباهات خود بهتر کنار بیاید. قرار نیست کودک همیشه انتخاب درست داشته باشد. گاهی یک انتخاب اشتباه می تواند تجربه ای برای یادگیری باشد، به شرط آنکه والدین به جای سرزنش، درباره نتیجه آن انتخاب با کودک گفت و گو کنند.

از کارهای کوچک شروع کنید

برای تربیت کودک مستقل لازم نیست از همان ابتدا مسئولیت های بزرگ به او بسپارید. کارهای ساده روزمره بهترین نقطه شروع هستند. کودک می تواند اسباب بازی های خود را جمع کند، وسایلش را سر جای خود بگذارد، لباس هایش را انتخاب کند یا در کارهای ساده خانه مشارکت داشته باشد.

مهم این است که وظیفه متناسب با سن و توانایی کودک باشد. اگر کاری بیش از اندازه دشوار باشد، ممکن است کودک احساس ناتوانی کند و از تجربه های بعدی دور شود.

به کودک حق انتخاب بدهید

یکی از روش های موثر برای تقویت استقلال، دادن حق انتخاب است. البته بهتر است انتخاب ها محدود و متناسب با سن کودک باشند. برای مثال به جای اینکه بپرسید «امروز چه لباسی می خواهی بپوشی؟»، می توانید دو گزینه مناسب در اختیار او قرار دهید و بگویید: «لباس آبی را می پوشی یا سبز؟»

این روش به کودک نشان می دهد نظر او اهمیت دارد و در عین حال والدین همچنان چارچوب های لازم را تعیین می کنند. به مرور، کودک با مفهوم تصمیم گیری و پذیرش نتیجه انتخاب های خود آشنا می شود.

همه کارهای کودک را به جای او انجام ندهید

یکی از اشتباهات رایج والدین این است که از روی محبت یا برای سریع تر انجام شدن کارها، دائما به جای کودک عمل می کنند. وقتی کودک هنوز در حال تلاش برای بستن بند کفش، مرتب کردن وسایل یا انجام تکالیف خود است، دخالت فوری والدین فرصت یادگیری را از او می گیرد.

اگر کودک در انجام کاری مشکل دارد، ابتدا اجازه دهید خودش تلاش کند. می توانید راهنمایی کنید و در صورت نیاز کمک بدهید، اما بهتر است تا جای ممکن انجام کامل کار را بر عهده نگیرید.

اجازه دهید کودک اشتباه کند

اشتباه کردن بخش طبیعی یادگیری است. کودکی که همیشه از اشتباه کردن منع شود، ممکن است به مرور از تجربه های جدید بترسد و برای انجام کارهای مختلف بیش از اندازه به والدین وابسته شود.

اگر کودک در انجام کاری شکست خورد، به جای جمله هایی مانند «دیدی نمی تونی؟»، می توان پرسید: «فکر می کنی دفعه بعد چه کاری را می توانی متفاوت انجام بدهی؟» این نوع برخورد به کودک یاد می دهد شکست پایان کار نیست و می توان از تجربه های ناموفق برای پیدا کردن راه بهتر استفاده کرد.

استقلال بدون حمایت والدین ممکن نیست

استقلال به معنای رها کردن کودک نیست. کودک باید بداند والدین در مواقع ضروری در دسترس هستند و می تواند از آنها کمک بخواهد. اتفاقا احساس امنیت و حمایت می تواند زمینه را برای تجربه کردن استقلال فراهم کند.

والدین بهتر است میان «حمایت» و «کنترل» تفاوت قائل شوند. حمایت یعنی کودک بداند در صورت نیاز کسی کنار اوست، اما کنترل بیش از حد یعنی والدین دائما به جای او تصمیم بگیرند یا اجازه تجربه کردن ندهند.

به کودک مسئولیت های خانوادگی بدهید

مشارکت در کارهای خانه یکی دیگر از راه های ساده برای پرورش استقلال است. کودک می تواند در حد توان خود در جمع کردن اسباب بازی ها، چیدن وسایل، مرتب کردن اتاق یا کارهای ساده دیگر مشارکت کند.

این کار فقط به منظم شدن خانه کمک نمی کند، بلکه به کودک نشان می دهد او نیز عضوی از خانواده است و می تواند در بهتر شدن شرایط خانه نقش داشته باشد. همین احساس مشارکت می تواند به افزایش مسئولیت پذیری و اعتماد به نفس او کمک کند.

حل مسئله را به کودک یاد بدهید

هر زمان کودک با یک مشکل ساده مواجه شد، بلافاصله جواب را در اختیار او قرار ندهید. ابتدا از او بپرسید: «به نظرت چه کار می توانیم بکنیم؟» یا «فکر می کنی چه راه هایی برای حل این مشکل وجود دارد؟»

ممکن است پاسخ اول کودک درست نباشد، اما همین فکر کردن و امتحان کردن راه های مختلف، مهارت حل مسئله را تقویت می کند. در نهایت اگر مشکل از توان کودک خارج بود، والدین می توانند وارد عمل شوند و راهنمایی لازم را ارائه دهند.

برنامه و روال مشخص داشته باشید

داشتن یک برنامه ساده روزانه نیز می تواند به استقلال کودک کمک کند. وقتی کودک بداند بعد از بیدار شدن، لباس پوشیدن، صبحانه خوردن، جمع کردن وسایل و رفتن به مدرسه چه مراحلی دارد، به مرور می تواند بخشی از این کارها را بدون تذکر مداوم والدین انجام دهد.

برای کودکان کوچک تر می توان از یک فهرست تصویری ساده استفاده کرد تا مراحل کار را راحت تر به خاطر بسپارند.

استقلال در هر سنی شکل متفاوتی دارد

انتظار والدین از کودک باید متناسب با سن او باشد. یک کودک خردسال ممکن است فقط بتواند اسباب بازی هایش را جمع کند یا از میان دو لباس انتخاب کند. کودک دبستانی می تواند بخشی از کارهای شخصی و مدرسه خود را مدیریت کند و در نوجوانی، فرصت تصمیم گیری درباره مسائل بیشتری را به دست آورد.

بنابراین بهتر است استقلال را یک مسیر تدریجی بدانیم؛ مسیری که از انتخاب های کوچک و مسئولیت های ساده شروع می شود و به تصمیم گیری و مسئولیت پذیری بیشتر در سال های بعد می رسد.

چند اشتباه که استقلال کودک را کم می کند

• انجام دادن تمام کارهای کودک به جای او
• ترساندن کودک از اشتباه کردن
• سرزنش کردن او هنگام شکست
• تصمیم گرفتن درباره همه مسائل بدون نظرخواهی از کودک
• مقایسه کودک با همسالان
• کنترل دائمی رفتار و انتخاب های او
• سپردن مسئولیت هایی که متناسب با سن کودک نیست
• بی توجهی به تلاش کودک و تمرکز فقط روی نتیجه

در نهایت، تربیت کودک مستقل به معنای کنار گذاشتن نقش والدین نیست؛ بلکه به معنای تغییر تدریجی این نقش است. پدر و مادر در سال های نخست بیشتر راهنما و انجام دهنده هستند، اما با بزرگ تر شدن کودک باید کم کم فرصت بیشتری برای انتخاب، تجربه، اشتباه و حل مسئله در اختیار او قرار دهند. کودکی که بداند خانواده از او حمایت می کند، اما قرار نیست همیشه همه مشکلاتش را به جای او حل کند، قدم به قدم مسئولیت بیشتری برای زندگی خود می پذیرد.