صندوق رأی به مدرسه میآید
طرح «شهردار مدرسه» پس از ۲۶ دوره، امسال در ۷۰۰ مدرسه تهران اجرا میشود و دانشآموزان با انتخابات، مطالبهگری، برنامهریزی و مسئولیتپذیری، تمرین شهروندی میکنند
هفت صبح | در ذهن بسیاری از ما، شهردار مردی است میانسال که پشت میزی بزرگ مینشیند و درباره آسفالت و پارک و پل تصمیم میگیرد. اما در ۷۰۰ مدرسه دولتی شهر تهران، این روزها لقبی هست که روی شانههای دانشآموزی نشسته است؛ شهردار مدرسه. طرحی که ۲۶ دوره از عمرش گذشته و حالا به یکی از شناختهشدهترین برنامههای آموزش شهروندی در پایتخت تبدیل شده است.
ایدهای برای گفتوگوی دوسویه
پشت این طرح یک منطق ساده هست. مدرسه و مدیریت شهری سالها دو جزیره جدا از هم بودند؛ مدرسه مسائل خودش را داشت و شهرداری برنامههای خودش را. شهردار مدرسه اما پلی است میان این دو. سید رسول سمایی، معاون طراحی و نظارت آموزشی ادارهکل آموزشهای شهروندی شهرداری تهران، این طرح را بستری برای ایجاد تعامل دوسویه میان مدرسه و مدیریت شهری میداند؛ بستری که در آن نیازها و مسائل مدارس از سوی دانشآموزان مطرح میشود و مدیریت شهری برای رفع این مشکلات و پاسخ به دغدغههای مدارس اقدام میکند.نکته مهم اینجاست که در این ساختار، دانشآموز نه شنونده منفعل، بلکه طرف مطالبه است. او باید مشکل را ببیند، آن را بیان کند و برایش راهحل پیشنهاد بدهد.
از یک مدرسه تا ۷۰۰ مدرسه
این طرح یکشبه به اینجا نرسیده است. سمایی میگوید شهردار مدرسه طی سالهای گذشته در مدارس متعددی از شهر تهران اجرا شده و تعداد مدارس تحت پوشش آن از یک مدرسه در دورههای ابتدایی به ۲۰۰، ۴۴۰ و سپس ۵۷۰ مدرسه افزایش یافته است. امسال نیز قرار است این طرح در ۷۰۰ مدرسه دولتی شهر تهران اجرا شود.
این رشد عددی، خودش نشان میدهد که مدارس از این ساختار استقبال کردهاند. وقتی مدیران مدارس میبینند دانشآموزان برای سرویس بهداشتی، خطکشی حیاط، رنگآمیزی دیوارها یا تجهیزات ورزشی پیگیری میکنند، انگیزه بیشتری برای ادامه راه پیدا میکنند.
روزهای تبلیغات و صندوق رای
انتخابات شهردار مدرسه در آبانماه برگزار میشود. روند کار اینگونه است که پس از بازگشایی مدارس و حضور دانشآموزان در کلاسها، معمولا در اوایل آبانماه از دانشآموزانی که تمایل به عضویت و کاندیداتوری در طرح دارند، دعوت میشود تا اعلام آمادگی کنند.
سمایی توضیح میدهد که کاندیداتوری منوط به موافقت مدیر مدرسه و علاقهمندی خود دانشآموز است. پس از پیشثبتنام و تأیید نامزدها، دانشآموزان برنامهها و ایدههای خود را برای سایر دانشآموزان تشریح میکنند. این برنامهها میتواند شامل فعالیتهای عمرانی، فرهنگی، تجهیزاتی، توسعهای و دیگر موضوعاتی باشد که دانشآموزان برای بهبود فضای مدرسه خود پیشنهاد میکنند.
انتخابات در یک بازه زمانی پنجروزه برگزار میشود. پس از آن، با حضور معاون پرورشی مدرسه، مدیر مدرسه، نمایندگان شهرداری و برخی معتمدان و اولیای مدارس، شمارش آرا انجام و فرد منتخب به عنوان شهردار مدرسه معرفی میشود. ترکیب شمارشکنندگان آرا جالب است؛ نه فقط مسئولان مدرسه، بلکه اولیا و معتمدان هم بر نتیجه نظارت دارند.
حکمی که شهردار تهران امضا میکند
شاید جذابترین بخش ماجرا برای دانشآموزان، لحظه تحویل حکم باشد. به گفته معاون طراحی و نظارت آموزشی ادارهکل آموزشهای شهروندی شهرداری تهران، سال گذشته برای نخستینبار در ۲۵ دوره برگزاری این طرح، احکام شهرداران مدارس با امضای علیرضا زاکانی، شهردار تهران، صادر شد.
شهردار مدرسه سه معاون در حوزههای خدمات شهری، فرهنگی و محیطزیست و توسعه دارد که با انتخاب و انتصاب خود او فعالیت میکنند. این مجموعه در واقع به عنوان یک پل ارتباطی میان مدرسه و معاونتهای مرتبط شهرداری عمل میکند.
برای این دانشآموزان در شیوهنامه طرح، شرح وظایف مشخصی در نظر گرفته شده است؛ بخشی به انجام فعالیتهای تخصصی در حوزه مربوطه، بخشی به اجرای برنامه برای دانشآموزان و بخشی نیز به پیگیری مشکلات و طرحهای مورد نظر مدرسه اختصاص دارد.
تنفیذ جمعی در فرهنگسرای بهمن
مراسم تنفیذ حکمها هم خودش آیینی جداگانه دارد. سمایی با اشاره به برگزاری این مراسم در سال گذشته میگوید شهرداران مدارس مناطق ۲۲ گانه تهران در مراسمی با حضور شهردار تهران، شهرداران مناطق و مسئولان ادارهکل آموزشوپرورش در فرهنگسرای بهمن گردهم آمدند و تنفیذ احکام آنها به صورت متمرکز برگزار شد. امسال نیز در نظر دارند این مراسم را در آبانماه برگزار کنند.گردهم آمدن شهرداران کوچک از ۲۲ منطقه در یک سالن، تصویری است که کمتر شبیه یک برنامه اداری و بیشتر شبیه یک رویداد آموزشی و تربیتی است.
چرا در بعضی مدارس دوباره انتخابات برگزار میشود؟
هر انتخاباتی معمولا تا دوره بعد ادامه دارد، اما امسال در برخی مدارس، انتخابات دوباره برگزار خواهد شد. دلیلش را سمایی اینگونه توضیح میدهد که سال گذشته به دلیل شرایطی که برای مدارس پیش آمد و محدود شدن حضور دانشآموزان در مدرسه، فرصت کافی برای فعالیت شهرداران مدارس وجود نداشت و عملا امکان ارزیابی کامل عملکرد و برونداد فعالیتهای آنها فراهم نشد.
به همین دلیل، سال گذشته حکم شهرداران مدارس برای مدت دو سال صادر شد و دانشآموزانی که شهردار مدرسه بودهاند، امسال نیز میتوانند به فعالیت خود ادامه دهند؛ مگر اینکه از مدرسه فارغالتحصیل شده باشند، مدرسه خود را تغییر داده باشند یا تمایلی به ادامه فعالیت نداشته باشند. در مدارسی که به هر یک از این دلایل شهردار مدرسه نداریم، امسال انتخابات مجدد برگزار خواهد شد. یعنی تصمیم دو ساله بودن حکم، هم فرصت تجربهاندوزی بیشتر به دانشآموز داد و هم از برگزاری بیدلیل انتخابات جلوگیری کرد.
در چه مقاطعی؟
درباره مقاطع تحصیلی مشمول این طرح نیز سمایی میگوید طرح عمدتا در مقاطع متوسطه اول و دوم اجرا میشود، اما سال گذشته برای نخستینبار در چند مدرسه ابتدایی نیز به صورت آزمایشی اجرا شد.شهردار مدرسه در نگاه اول شاید یک بازی آموزشی به نظر برسد؛ نوعی شبیهسازی برای آشنایی بچهها با فرایند انتخابات. اما وقتی نگاه دقیقتری به ساختار آن بیندازیم، لایههای عمیقتری پیدا میشود: دانشآموز یاد میگیرد مسئله را تشخیص بدهد، برای آن برنامه بنویسد، دیگران را قانع کند، رای بگیرد و بعد در برابر رایدهندگان پاسخگو باشد. این مجموعه، در واقع تمرینی کوچک برای شهروندی بزرگ است.
