گروه محیط زیست| دولت چهاردهم با همه فراز و فرودهایی که پشت سر میگذارد، در بیش از دو سال از آغاز فعالیت، هفت جلسه شورایعالی آب را برگزار کرده است که نشاندهنده اهمیت این موضوع برای دولت است. اما اطلاعات رسیده به هفت صبح نشان میدهد که شینا انصاری رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در چهار جلسه از هفت جلسه مهمترین نهاد تصمیمساز در حوزه آب، غایب بوده است. کارشناسان، این عدم حضور را غیر قابل توجیه میدانند زیرا تنها گزینه برای دفاع از حقوق محیط زیست و دریافت حقابه تالابها و تغییر سیاستها در حوزه آب، همان شورایی است که رئیس سازمان محیط زیست در بیش از نیمی از جلساتش حضور نیافته است.
شورایعالی آب بالاترین نهاد تصمیمساز در حوزه تخصیص آب کشور به حساب میآید اما تعداد جلسات برگزار شده این شورا، در دولتهای مختلف، متفاوت بوده است. اگرچه دولت یازدهم با برگزاری 29 جلسه شورایعالی آب تا سال 95، پرچمدار برگزاری جلسات این شورا به حساب میآید، اما دولت چهاردهم با وجود جنگ و همه چالشهای پیش رویش، تاکنون توانسته هفت جلسه شورایعالی آب را برگزار کند و کارنامه درخشانتری نسبت به دولت قبلی، از خود بر جای گذارد. مسعود پزشکیان رئیس جمهور، در طی دوره مسئولیتش بارها بر اهمیت نقش دانشگاهها و ارائه راهکار برای حل بحران آب تاکید کرده و حتی ماموریتهایی را هم به دانشگاه تهران محول میکند. این نشان میدهد که موضوع آب برای دولت چهاردهم از اهمیت ویژهای برخوردار است. در حالی که همواره سهم محیط زیست در تخصیص منابع آب نادیده گرفته میشود و با وجود آنکه قانون، تامین حقابه تالابها را اولویت دوم بعد از شرب میداند اما امسال هم تالابهایی بودند که حقابهشان نادیده گرفته شد و به مصرف سایر کاربران رسید. در چنین شرایطی، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست بهعنوان مهمترین دستگاه مطالبه کننده حقوق محیط زیست، در بیش از نیمی از جلسات شورایعالی آب غایب بوده است.
غیبت به دلیل سفر
بر اساس اطلاعات رسیده به هفت صبح، شینا انصاری در جلسه 48 شورایعالی آب که در اول مهر 1404 برگزار شده، به دلیل سفر به چین حضور نیافته است. در جلسه پنجاهم این شورا هم که 12 آبان سال گذشته بوده، در سفر برزیل به سر میبرده است. جلسه 52 در دهم تیرماه 1405 برگزار میشود و با سفر تایلند رئیس سازمان حفاظت محیط زیست تداخل داشته است. عدم حضور رئیس سازمان محیط زیست در جلسه 47 شورایعالی آب که در 29 اسفند 1403 برگزار شده است هم به ثبت رسیده است. اما آیا این میزان عدم حضور در جلسات شورایعالی آب، در شرایطی که تمام پهنههای آبی کشور درگیر تنشهای جدی هستند، قابل پذیرش است؟
عدم حضور رئیس توجیه ندارد
حمیدرضا خدابخشی، متخصص توسعه و برنامهریزی آب و محیطزیست در گفتوگو با هفت صبح عدم حضور شینا انصاری در بیش از نیمی از جلسات را بدون توجیه معرفی میکند اما بر این باور است که باید بررسی شود که دستور جلسه چه بوده است. او احتمال میدهد که نماینده جایگزین شینا انصاری در جلسات، صدیقه ترابی معاون انسانی این سازمان باشد و چون این فرد بر مباحث آب تسلط دارد، حضورش در شورا میتواند مفید باشد. خدابخشی معتقد است که شاید رئیس سازمان حفاظت محیط زیست جایگاه خود در جلسات شورایعالی آب را تشریفاتی دیده و خود را بهعنوان یک آدم صاحب نظر در جلسات نمیبیند، به همین دلیل در آنها شرکت نمیکند. او میگوید: درست است که رئیس سازمان محیط زیست از جایگاه افراد تخصصی خود استفاده میکند اما حضور رئیس سازمان در جلسات مهم است زیرا انصاری جایگاه تصمیمگیری دارد و از منظر تعیین موضع و مسئولیتپذیری، این حضور مهم است. بحثهای تخصصی را شاید نماینده جایگزین بتواند بهتر از شخص رئیس سازمان محیط زیست پیش ببرد،
اما در نهایت برای اعلام موافقت محیط زیست، این فرد جایگزین، جایگاه حقوقی لازم را ندارد. به گفته این متخصص توسعه و برنامهریزی آب و محیطزیست، شورایعالی آب بهترین مکانی است که بحث مشاغل جایگزین برای کاهش مصرف آب را میتوان پیگیری کرد؛ زیرا وزیر صمت و جهاد کشاورزی هم در این جلسه حضور دارند. درباره حقابه تالابها میتوان تصمیمگیری کرد و بهترین جا برای بحث درباره تغییر مشی و توسعه اقتصادی در هر حوضه آبریز، همان شورایعالی آب است. البته مصوبات شورایعالی آب باید به تصویب هیئت وزیران برسد زیرا اگر این اتفاق رخ ندهد، دستگاهها خود را ملزم به اجرای مصوبات نمیدانند. ولی تقریبا هیچ یک از مصوبات این شورا هم تایید هیئت وزیران را ندارد.
عدم حضور، نشان دهنده مهم نبودن موضوع
سید محمد علی بنیهاشمی عضو هیئت مدیره موسسه آب دانشگاه تهران نیز در گفتوگو با هفت صبح، حضور در جلسات شورایعالی آب را ضروری توصیف میکند؛ زیرا دینفع یا متولی اصلی درخواست سهم و حقابههای محیط زیستی، همان سازمان حفاظت محیط زیست است. عدم حضور این سازمان در جلسات، نشان میدهد که شاید رهاسازی این حقابهها برایشان مهم نیست. او با اشاره به تلاش ذینفعان سایر حوزهها مثل صنعت و کشاورزی برای دریافت حقوق خود، پیگیری مسائل توسط سازمان محیط زیست در جلسات شورایعالی آب را ضروری میداند اما به مشکلی جدی در ساختار شورایعالی آب نیز اشاره میکند. به گفته این عضو هیئت مدیره موسسه آب دانشگاه تهران، دبیرخانه این شورا در وزارت نیرو قرار دارد که هر جور صلاح بداند، جلسات را مدیریت میکند؛ این خودش یک عامل بازدارنده است و سبب میشود که دیگر وزارتخانهها خیلی امیدوار نباشند که در راستای منافع کشور، چیزی از این جلسات حاصل شود.
او تاکید میکند: ضمن اینکه باید از سازمان محیط زیست انتقاد کرد که چرا وظیفهاش را به درستی انجام نمیدهد و در جایی که باید ازمحیط زیست حفاظت کند، غایب است؛ این انتقاد کلی به ساختار شورایعالی آب نیز وجود دارد که دبیرخانهاش در جای بیطرف نیست و در جایی واقع شده که خود وزارتخانه ذینفع است و منافعش درگیر با بقیه سازمانها است. به گفته بنیهاشمی، تلقی کلی از عملکرد شورایعالی آب آن است که عملکرد این ساختار مطلوب نیست و در دولتهای مختلف هم نگاه به تشکیل جلسات آن متفاوت است.
برخی در دو سال، یک جلسه هم برگزار نمیکنند و برخی دولتها، دو هفته یکبار جلسه شورایعالی آب دارند. این عضو هیئت مدیره موسسه آب دانشگاه تهران نیز حضور ترابی بهعنوان نماینده جایگزین رئیس سازمان محیط زیست را کافی نمیداند زیرا بر اساس تجربه، معتقد است که جایگاه حقوقی افراد در تصمیمسازیها بسیار مهم است. او حضور یک متخصص نظیر صدیقه ترابی در کنار رئیس سازمان محیط زیست را به دلیل تسلط معاونت انسانی سازمان محیط زیست بر مباحث آب، حضوری مثبت ارزیابی میکند اما تاکید میکند که نفوذ کلام رئیس سازمان محیط زیست بیشتر از معاونش است؛ بنابراین، بهتر است که شینا انصاری در جلسات حضور یابد و برای به کرسی نشاندن نظر کارشناسی تیم همراهش، تلاش کند. برخی منابع مطلع میگویند که درصد تخصیص آب به تالاب گاوخونی در سال آبی جاری که بارشها در بسیاری از حوضهها وضعیت مطلوبی داشته، صفر بوده است و سازمان محیط زیست هم هیچ اقدامی برای مطالبه حقابه این تالاب انجام نداده است. آیا عدم حضور شینا انصاری در جلسات تصمیمسازی آب، به چنین شرایطی دامن زده است؟
