تعریق یکی از واکنشهای طبیعی بدن برای تنظیم دمای داخلی است و تا زمانی که از حد طبیعی خارج نشود، بهتنهایی نشانه بیماری محسوب نمیشود. با این حال، بسیاری از افراد تصور میکنند بوی بد بدن مستقیماً از عرق ناشی میشود، در حالی که علت اصلی این بو، واکنش میان ترشحات برخی غدد عرق و باکتریهای طبیعی سطح پوست است.
بدن انسان دارای دو نوع غده عرق است. غدد اکرین که تقریباً در سراسر بدن وجود دارند و عرقی رقیق و تقریباً بدون بو ترشح میکنند و غدد آپوکرین که بیشتر در نواحی زیربغل و کشاله ران قرار گرفتهاند. ترشحات این غدد در حالت طبیعی بویی ندارند، اما زمانی که با باکتریهای موجود روی پوست تماس پیدا میکنند، ترکیباتی تولید میشود که عامل ایجاد بوی نامطبوع بدن هستند.
دکتر صنم باریکبین، متخصص پوست و مو، میگوید:
«شدت بوی عرق در افراد مختلف یکسان نیست و عوامل ژنتیکی، میزان تعریق، نوع باکتریهای روی پوست، تغذیه و حتی برخی بیماریها در آن نقش دارند. به همین دلیل ممکن است دو نفر با میزان تعریق مشابه، بوی بدن کاملاً متفاوتی داشته باشند.»
چرا بعضی افراد بیشتر از دیگران عرق میکنند؟
افزایش تعریق همیشه به دمای بالای هوا محدود نمیشود و عوامل متعددی میتوانند در بروز آن نقش داشته باشند.
دکتر باریکبین در اینباره توضیح میدهد:
«افزایش تعریق همیشه به گرمای هوا مربوط نمیشود. فعالیت بدنی، اضطراب، هیجان، مصرف غذاهای تند، نوشیدنیهای کافئیندار و اضافه وزن از مهمترین عوامل افزایش تعریق هستند. در بعضی افراد هم بیماریهایی مثل پرکاری تیروئید، دیابت یا مصرف بعضی داروها باعث تعریق بیش از حد میشود.»
به گفته این متخصص، اگر فرد حتی بدون فعالیت بدنی یا حضور در محیط گرم نیز دچار تعریق شدید شود و این وضعیت زندگی روزمره او را مختل کند، احتمال ابتلا به تعریق بیش از حد وجود دارد و لازم است برای بررسی علت به پزشک مراجعه کند.
او همچنین تأکید میکند:
«اگر تعریق آنقدر شدید باشد که بدون فعالیت بدنی یا در محیط خنک هم لباس را خیس کند و زندگی روزمره را مختل سازد، ممکن است فرد به «تعریق بیش از حد» مبتلا باشد و لازم است برای بررسی علت به پزشک مراجعه کند. چون گاهی بوی بد عرق ربطی به رعایت بهداشت فردی ندارد و در اختیار فرد نیست و نیاز است که فرد برای کنترل تعریق و درنتیجه بروز بوی بد عرق، بوتاکس زیربغل تزریق کند که رایج و نتیجهبخش و موثر هم است.»
آیا نوع لباس در ایجاد بوی بد عرق نقش دارد؟
بسیاری تصور میکنند منشأ بوی بد فقط پوست است، اما لباس نیز میتواند در تشدید این مشکل نقش مهمی داشته باشد.
پارچههای مصنوعی مانند پلیاستر معمولاً رطوبت را برای مدت بیشتری در خود نگه میدارند و شرایط مناسبتری برای رشد باکتریها ایجاد میکنند. در مقابل، لباسهای نخی و الیاف طبیعی به دلیل عبور بهتر هوا و دفع سریعتر رطوبت، احتمال ایجاد بوی نامطبوع را کاهش میدهند.
از سوی دیگر، حتی پس از شستوشوی لباس نیز ممکن است بخشی از چربیها و باکتریها در بافت پارچه باقی بمانند و با نخستین تعریق دوباره باعث ایجاد بوی ناخوشایند شوند.
چگونه از بوی بد زیربغل و لباس جلوگیری کنیم؟
دکتر باریکبین درباره راهکارهای پیشگیری میگوید:
«رعایت چند نکته ساده میتواند تا حد زیادی از بدبو شدن زیربغل و لباسها جلوگیری کند؛ استحمام روزانه یا یک روز در میان، خشک کردن کامل زیربغل بعد از حمام، اصلاح مرتب موهای این ناحیه، پوشیدن لباسهای نخی، تعویض لباس خیس از عرق و استفاده از ضدتعریقها و دئودورانتها از مهمترین توصیهها هستند.»
تفاوت دئودورانت و ضدتعریق چیست؟
بسیاری از افراد این دو محصول را یکسان میدانند، در حالی که عملکرد آنها با یکدیگر تفاوت دارد.
دکتر باریکبین در اینباره توضیح میدهد:
«بسیاری افراد دئودورانت و ضدتعریق را با هم اشتباه میگیرند. دئودورانت بیشتر بوی نامطبوع را کاهش میدهد، اما ضدتعریق با کمک ترکیبات آلومینیومی، میزان تعریق را هم کم میکند. بهترین زمان استفاده از ضدتعریق، شب قبل از خواب و روی پوست کاملاً خشک است.»
تغذیه چه تأثیری بر بوی بدن دارد؟
مواد غذایی نیز میتوانند بر بوی بدن اثرگذار باشند. مصرف زیاد سیر، پیاز، غذاهای پرادویه، ادویههای تند و نوشیدنیهای الکلی در برخی افراد باعث تشدید بوی بدن میشود.
در مقابل، نوشیدن آب کافی به تنظیم دمای بدن و رقیقتر شدن عرق کمک میکند، هرچند بهتنهایی از ایجاد بوی بد جلوگیری نخواهد کرد.
دکتر باریکبین هشدار میدهد:
«اگر بوی بدن به طور ناگهانی تغییر کند یا همراه با کاهش وزن، تب، تعریق شبانه یا علائم غیرعادی باشد، نباید آن را فقط به گرما نسبت داد و لازم است فرد از نظر بیماریهای زمینهای هم بررسی شود.»
چه زمانی باید برای بوی بد عرق به پزشک مراجعه کرد؟
در بسیاری از موارد، رعایت بهداشت فردی، انتخاب لباس مناسب و استفاده صحیح از فرآوردههای ضدتعریق میتواند بوی نامطبوع بدن را کنترل کند.
با این حال، اگر تعریق یا بوی بدن شدید، مداوم یا غیرطبیعی باشد و با روشهای معمول بهبود پیدا نکند، مراجعه به پزشک ضروری است. بررسی تخصصی در چنین شرایطی علاوه بر کمک به کنترل علائم، میتواند در تشخیص زودهنگام برخی بیماریهای زمینهای نیز مؤثر باشد.
