قند خون بالا چه علائمی دارد؟ نشانه‌هایی که نباید نادیده بگیرید

علائم دیابت

دیابت ممکن است در برخی افراد با علائم واضح همراه باشد، اما در بعضی موارد، به‌ویژه در مراحل ابتدایی دیابت نوع ۲، نشانه‌ها آن‌قدر خفیف هستند که فرد متوجه وجود مشکل نمی‌شود. شناخت علائم احتمالی و پیگیری به‌موقع آنها می‌تواند به تشخیص زودتر بیماری کمک کند.

از مهم‌ترین نشانه‌هایی که ممکن است در افراد مبتلا به دیابت دیده شوند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• افزایش دفعات ادرار، به‌خصوص در طول شب
• تشنگی بیشتر از حالت معمول
• احساس گرسنگی مکرر
• خستگی و کاهش انرژی
• تاری دید
• دیرتر بهبود پیدا کردن زخم‌ها
• کاهش وزن بدون دلیل مشخص، که در دیابت نوع ۱ می‌تواند بیشتر دیده شود
• احساس گزگز، بی‌حسی یا درد در دست‌ها و پاها که ممکن است در دیابت نوع ۲ رخ دهد

وجود یکی از این علائم به‌تنهایی به معنای ابتلا به دیابت نیست و تشخیص بیماری باید بر اساس ارزیابی پزشک و آزمایش‌های مربوط به قند خون انجام شود. تشخیص و کنترل زودهنگام دیابت می‌تواند به کاهش خطر بسیاری از عوارض مرتبط با بیماری کمک کند.

علت دیابت چیست؟

دیابت زمانی ایجاد می‌شود که بدن نتواند انسولین را به میزان کافی تولید کند، انسولین را به‌درستی مورد استفاده قرار ندهد یا هر دو مشکل هم‌زمان وجود داشته باشند. انسولین هورمونی است که به ورود گلوکز از خون به سلول‌ها و تأمین انرژی بدن کمک می‌کند. اختلال در عملکرد این فرایند می‌تواند باعث افزایش قند خون شود.

در دیابت نوع ۱ ، سیستم ایمنی بدن معمولاً به سلول‌های تولیدکننده انسولین در لوزالمعده حمله می‌کند و در نتیجه تولید انسولین به‌شدت کاهش می‌یابد یا متوقف می‌شود.

در دیابت نوع ۲ ، سلول‌های بدن نسبت به انسولین پاسخ مناسبی نمی‌دهند که به آن مقاومت به انسولین گفته می‌شود. در ابتدا، بدن ممکن است با تولید انسولین بیشتر این وضعیت را تا حدی جبران کند، اما با گذشت زمان توانایی لوزالمعده برای تولید انسولین کافی کاهش می‌یابد و سطح قند خون بالا می‌رود.

عوامل مختلفی از جمله زمینه ژنتیکی، شرایط بدنی و سبک زندگی می‌توانند در ایجاد دیابت نوع ۲ نقش داشته باشند. بنابراین علت دیابت در همه افراد یکسان نیست.

عوارض دیابت

اگر قند خون برای مدت طولانی به‌خوبی کنترل نشود، می‌تواند به مرور زمان به بخش‌های مختلف بدن آسیب برساند. دیابت کنترل‌نشده با افزایش خطر بیماری‌های قلبی و عروقی و همچنین مشکلات مربوط به چشم‌ها، کلیه‌ها و اعصاب ارتباط دارد.

از دیگر مشکلات احتمالی می‌توان به آسیب عصبی، اختلالات بینایی، بیماری کلیوی، مشکلات دهان و دندان و افزایش احتمال برخی عفونت‌ها اشاره کرد. در موارد شدید و طولانی‌مدت، آسیب‌های عصبی و اختلال در جریان خون می‌توانند خطر ایجاد زخم‌های جدی در پاها را افزایش دهند.

به همین دلیل، کنترل منظم قند خون، مصرف داروها طبق نظر پزشک، تغذیه متعادل، فعالیت بدنی مناسب و انجام معاینات دوره‌ای از بخش‌های مهم مدیریت دیابت به شمار می‌روند.

پیشگیری از دیابت

در حال حاضر، دیابت نوع یک قابل پیشگیری نیست. عوامل محیطی که تصور می‌شود باعث روند تخریب سلول‌های تولید‌کننده انسولین بدن می‌شوند، هنوز در دست بررسی است.

• شواهد بسیاری موجود است که تغییر در شیوه زندگی (دستیابی به وزن سلامتی بدن و فعالیت بدنی متعادل) می‌تواند به جلوگیری از ابتلا به دیابت نوع دو کمک کند.
• چاقی مفرط (به ویژه چاقی شکمی) با ابتلا به دیابت نوع دو در ارتباط است. کاهش وزن، مقاومت بدن به انسولین را کاهش می‌دهد و باعث کاهش فشار خون بالا می‌گردد. بنابراین افرادی که دچار اضافه وزن و یا چاقی مفرط هستند، باید برای حفظ وزن سلامتی بدن، تلاش کنند.
• فعالیت بدنی یکی از ارکان اصلی پیشگیری از دیابت است. افزایش فعالیت بدنی در کاهش وزن از اهمیت زیادی برخوردار است و با کاهش فشار خون، کاهش ضربان قلب در حالت استراحت، افزایش حساسیت بدن به انسولین، بهبود ترکیبات بدن و سلامت روانی فرد، مرتبط می‌باشد.
  رژیم غذایی متعادل و مغذی برای سلامتی بدن ضروری است. یک رژیم غذایی سالم، عوامل خطر ساز بیماری‌های قلبی عروقی را کاهش می‌دهد.

راه‌های پیشگیری از دیابت

پیشگیری از همه انواع دیابت امکان‌پذیر نیست. برای مثال، دیابت نوع ۱ در حال حاضر راهکار قطعی و اثبات‌شده‌ای برای پیشگیری ندارد. با این حال، درباره دیابت نوع ۲، اصلاح برخی عادت‌های روزمره می‌تواند در کاهش خطر ابتلا نقش مهمی داشته باشد.

حفظ وزن در محدوده سالم

اضافه‌وزن، به‌خصوص افزایش چربی در ناحیه شکم، یکی از عوامل مرتبط با افزایش خطر دیابت نوع ۲ است. در صورت داشتن اضافه‌وزن، حتی کاهش وزن تدریجی و پایدار می‌تواند به بهبود حساسیت بدن به انسولین و کاهش برخی عوامل خطر کمک کند.

بهتر است به‌جای رژیم‌های سخت و محدودکننده، روی ایجاد عادت‌های غذایی سالم و قابل‌ادامه تمرکز شود.

فعالیت بدنی منظم

تحرک روزانه یکی از مهم‌ترین بخش‌های سبک زندگی سالم است. فعالیت بدنی منظم می‌تواند به بهبود حساسیت به انسولین، حفظ وزن مناسب و سلامت قلب و عروق کمک کند.

لازم نیست فعالیت بدنی حتماً شدید باشد؛ پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری، شنا، ورزش در خانه و سایر فعالیت‌هایی که متناسب با شرایط فرد هستند، می‌توانند گزینه‌های مناسبی باشند.

تغذیه متعادل و متنوع

یک الگوی غذایی متعادل می‌تواند در کاهش خطر دیابت نوع ۲ و بیماری‌های قلبی و عروقی مؤثر باشد. بهتر است مصرف سبزیجات، میوه‌های کامل، غلات کامل، حبوبات، منابع پروتئینی و چربی‌های مفید در برنامه غذایی جای داشته باشد و مصرف نوشیدنی‌های شیرین و خوراکی‌های بسیار فرآوری‌شده محدود شود.

کاهش کم‌تحرکی

حتی اگر فرد ورزش منظمی داشته باشد، کاهش زمان نشستن و بی‌تحرکی نیز اهمیت دارد. می‌توان در طول روز زمان‌هایی را برای بلند شدن، کمی راه رفتن یا انجام حرکات ساده در نظر گرفت.

توجه به عوامل خطر

افرادی که سابقه خانوادگی دیابت دارند، اضافه‌وزن دارند یا با عوامل خطر دیگری مواجه هستند، بهتر است درباره زمان مناسب برای بررسی قند خون با پزشک مشورت کنند. تشخیص زودهنگام افزایش قند خون می‌تواند فرصت مناسبی برای اصلاح سبک زندگی و پیشگیری از پیشرفت مشکلات مرتبط با آن فراهم کند.

چه غذاهایی قند خون را بالا می‌برند؟

افراد مبتلا به دیابت، لازم است از مصرف قندهای ساده و مواد غذایی فرآوری شده با مقادیر زیاد چربی‌های اشباع و ترانس را خودداری کنند. مواد غذایی فرآوری شده و چربی‌های ناسالم می‌توانند افزایش قند خون و خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی را به دنبال داشته باشند. غذاهای زیر باعث افزایش قند خون در افراد مبتلا به دیابت می‌شوند:

• میوه‌های خشک
• چربی‌های ترانس
• ماست‌های میوه‌ای
• سیب‌ زمینی سرخ شده
• غلات صبحانه‌ شیرین شده
• فست‌ فود و غذاهای آماده
• نوشیدنی‌های حاوی شکر و طعم‌دار
• استفاده از قندهای ساده و نوشیدنی‌های شیرین
• مصرف نشاسته‌های ساده نظیر نان سفید و برنج سفید و ماکارونی

جمع‌بندی

اگرچه نمی‌توان از همه انواع دیابت پیشگیری کرد، اما در مورد دیابت نوع ۲، داشتن سبک زندگی سالم می‌تواند خطر ابتلا را کاهش دهد. تغذیه متعادل، فعالیت بدنی منظم، کاهش کم‌تحرکی و حفظ وزن در محدوده سالم از مهم‌ترین اقداماتی هستند که می‌توانند به سلامت عمومی و متابولیک کمک کنند.