روزنامه هفت صبح| جامجهانی امسال با تمام حواشی آن آغاز شد و باید دید در روزهای آتی چه اتفاقاتی برای هر کدام از تیمهای حاضر در این جام رقم خواهد خورد. بهخصوص حاشیههایی که میزبانی به دنبال داشته، تمرکز بر کشور قطر را بیش از پیش خواهد کرد. واقعیت هم این است که چنین رویدادی صرفا ورزشی نیست و وجوه مختلف سیاسی، فرهنگی و اقتصادی دارد. ما در این صفحه به مناسبت آغاز این رویداد، تازهترین کتابهایی را که از هر کدام از کشورهای حاضر در جامجهانی به فارسی ترجمه شده، معرفی کردهایم. هرچند از بعضی کشورها ترجمهای در دست نبود و صرفا به معرفی نویسندهاش پرداختیم. این صفحه در واقع آشنایی اجمالی خواهد بود با آثار ادبی کشورهای مختلف حاضر در جامجهانی 2022.
یک: گروه A / قطر / بادبان مقدس / عبدالعزیز آل محمود
ادبیات مدرن در کشورهای حاشیه خلیج فارس، قدمت زیادی ندارد و آثار تولیدشده در این زمینه هم بسیار انگشت شمار بوده. قطر هم از این قاعده مستثنا نیست و به جز عبدالعزیز آل محمود، چهرههای سرشناس دیگری در حوزه رماننویسی ندارد. از این نویسنده چند رمان منتشر شده که یکی از آنها «بادبان مقدس» است. این رمان، درامی تاریخی است درباره آنچه بر خلیجفارس گذشته. نویسنده البته در این رمان به سالهای بسیار دور رفته و سرگذشت تاریخی سرزمینهایی نظیر قاهره، جده، استانبول و لیسبون را روایت کرده. کتاب پر از ماجراست همراه با فکتهایی تاریخی. هرچند به فارسی ترجمه نشده و طبیعتا نویسنده علاقهای به نام بردن از خلیج فارس هم نداشته و از آن با عنوان خلیج عربی یاد کرده! البته به عنوان یک ایرانی چندان نباید نگران چنین نامگذاریهای جعلی از سوی این نوع نویسندگان باشیم چراکه ادبیات قطر، جایگاهی در جهان ندارد. هرچند امکان دارد همانطور که سیاستمداران این کشور در حوزه ورزش سرمایهگذاریهای کلان کردهاند، برای تاریخسازی در این باره هم هزینه کنند!
دو: اکوادور / انقلابیها دوباره دست به کار میشوند / مائورو خاویر کاردناس
سال گذشته رمانی در ایران ترجمه و منتشر شد با عنوان «انقلابیها دوباره دست به کار میشوند» از مائورو خاویر کاردناس، نویسنده معاصر اکوادور. رمان، در دورانی از تاریخ معاصر اکوادور میگذرد که ریاضت اقتصادی گریبانگیر کشور شده است و آرمانگرایی ناکام دوستان دیرین را حکایت میکند؛ دوستانی که یکی دیوانسالار و یکی نمایشنامهنویس است و دیگری هم در تبعید خودخواسته به سر میبرد؛ آنها به میزانی که از زشتیها و شرارتهای دیکتاتوری مطمئناند، در هر چیز دیگری، از جمله یکدیگر، تردید میکنند. نیویورک تایمز درباره این رمان آورده: «رمانی است اصیل، مثل دستور زبان و نحوی که نویسندهاش به کار برده و در عین حال، گیرا و محیرالعقول و خواندنی، با شخصیتهایی دوستداشتنی مثل مادربزرگ لئوپولدو که پلاستیکی سفیدرنگ را مثل کلاهگیس به سرش میبندد و نمایش مکبث را در مزرعهاش با انگلیسی دست و پا شکسته و نامفهوم برای لئوپولدو اجرا میکند». «انقلابیها…»، رمانی پستمدرن و تجربی است. نویسنده در طول نوشتن کتاب، بوطیقای ارسطو را هم هجو کرده است. این رمان با ترجمه طهورا آتی از سوی نشر «برج» چاپ شده است.
سه: سنگال / مخفیترین خاطره انسان / محمد امبوگار سر
برنده سال گذشته جایزه معتبر گنکور، نویسندهای بود از سنگال به نام محمد امبوگار سر. او برای نوشتن رمان «مخفیترین خاطره انسان» به این جایزه دست یافت. محمد امبوگار فقط 32 سال سن دارد و در منطقهای خارج از داکار (پایتخت سنگال) بزرگ شده. بعدها البته برای تحصیل به پاریس رفته و با وجود جوانی، 4 رمان دارد. مهمترین آنها هم همین رمان «مخفیترین خاطره انسان» است. ماجرای رمان، داستان یک نویسنده جوان سنگالی به نام دیگان لاتیر فای است که در پاریس زندگی میکند. در حین تحصیل در دبیرستان در سنگال با ارجاعات و نشانههایی از رمانی مرموز تحت عنوان «هزارتوی غیرانسانی» آشنا میشود که در سال 1938 منتشر شده است. تلاشش برای پیدا کردن رمان بینتیجه میماند و کتاب را جزو یکی از پرشمار کتابهای گمشده در ادبیات به حساب میآورد. چند سال بعد به طور کاملا اتفاقی به نویسندهای سنگالی برمیخورد که نسخهای از همان کتاب را به او میدهد. خواندن و بازخوانیهای متعدد رمان، شوق و تمایل او را برای پیدا کردن نویسنده بیدار میکند.
چهار: هلند / سوء قصد / هری مولیش
رمان «سوء قصد» مشهورترین اثر نویسنده موفق هلندی، هری مولیش است که در سال ۱۹۸۲ در آمستردام منتشر و با استقبال زیادی روبهرو شد. او در سال ۱۹۶۱ به عنوان خبرنگار در محکمه آیشمن، مبتکر هولوکاست در زمان جنگ جهانی دوم، حضور داشت. آثار این نویسنده به شدت از خاطرات او از حکومت نازیها و جنگ دوم جهانی تأثیر گرفته است. خودش از مادری یهودی و پدری اتریشی زاده شد که در دوران جنگ همکارِ نازیهای فاتح هلند بود و او و مادر و مادربزرگش به اردوگاههای کار اجباری فرستاده شدند. هر چند پدرِ نازی کمک کرد او و مادرش فرار کنند اما مادربزرگش در اتاق گاز خفه شد. ماجرای «سوء قصد» هم ملهم از همین خاطرات است. داستان این کتاب که در طی سالهای ۱۹۴۵ تا ۱۹۸۱ رخ میدهد، درباره پسربچهای است که در 12سالگی به خاطر اتفاقی، خانه و خانوادهاش را از دست میدهد و مجبور میشود با دایی و زنداییاش زندگی کند. «سوءقصد» با ترجمه سامگیس زندی از سوی نشر «چشمه» منتشر شده است.
پنج: گروه B / انگلستان / ترور مارگارت تاچر / هیلاری منتل
مهرماه امسال بود که هیلاری منتل، نویسنده سرشناس بریتانیایی در سن ۷۰سالگی درگذشت. او را با سهگانهای تحت عنوان «توماس کرامول» میشناسند؛ آهنگرزادهای که تا مقام قدرتمندترین مشاور پادشاه هنری هشتم صعود کرد. این سهگانه، سه رمان است به نامهای «تالار گرگ»، «جنازهها را بیاورید» و «نور و آینه». همه این رمانها در ایران توسط علیاکبر قاضیزاده ترجمه و از سوی نشر «کتابسرای تندیس» منتشر شدهاند. او به خاطر دو جلد این رمان برنده جایزه «من بوکر» شد. کتاب «ترور مارگارت» اما مجموعهای شامل 10 داستان کوتاه است از این نویسنده. در این مجموعه دو داستان بود که با حواشی زیادی همراه شد: «پوزش بابت مزاحمت» و «ترور مارگارت تاچر». اولی مشاهدات عینی نویسنده بود از دوران اقامت چهارسالهاش در شهر جده عربستان و روایت وضعیت زنان در این کشور. دومی هم درباره ماجرای ترور مارگارت تاچر (اولین نخست وزیر زن در بریتانیا) توسط روسها بود که در سال 1983 اسناد آن فاش شد. این کتاب با ترجمه زهره مهرنیا از سوی نشر «کوله پشتی» منتشر شده است.
شش: ایران / بوف کور / صادق هدایت
یکی از کتابهای جالبی که درباره رمان «بوف کور» و آثار صادق اخیرا منتشر شد، کتابی بود با عنوان «کد 24» نوشته حبیب احمدزاده که از سوی نشر «سوره مهر» منتشر شد. احمدزاده در این کتاب تحقیقی قابل تأمل داشت درباره تأثیرگذاری هدایت از سینما. مثلا فیلم «نوسفراتو» از آثار سینمایی است که آن را آغاز جریان فیلمهای ژانر وحشت میدانند. این فیلم به کارگردانی فردریش ویلهلم مورنائو در سال 1922 ساخته شد که تقریبا 6سال قبل از نوشتن «بوف کور» بوده است. جالب اینجاست «نوسفراتو» خود تحت تأثیر رمان «دراکولا»ی برام استوکر بوده است؛ کتابی که در سال 1899 چاپ شد و آغازگر آثاری با حضور دراکولا و خون آشامها در ادبیات و سینماست. با این مقدمه احمدزاده در کتاب خود به تأثیرگذاری برخی آثار و فضاهای سینمایی بر آثار داستانی هدایت میپردازد که یکی از آنها دراکولای «نوسفراتو» است. هدایت در پاریس این فیلم را دیده بود و شواهدی که احمدزاده در تأثیرگذاری هدایت از این فیلم میآورد بسیار قابل تأمل است.
هفت: آمریکا / نقب زدن به آمریکا / آن تایلر
روزنامه نيويورك تايمز، سال 2010 آن تایلر را به عنوان يكي از 10 نويسنده بزرگ زن آمريكا معرفی كرد. آن تايلر همچنین برنده جوايز پوليتزر و كتاب ملي آمريكا بوده. جالب اینجاست همسرش، پزشک و نویسنده ایرانی، دکتر تقی مدرسی بود که به خاطر نوشتن کتاب «یکلیا و تنهایی او» در دهه 40 مشهور است. اما «نقب زدن در آمریکا» را انتخاب کردیم چون در میان آثار تایلر، برای ما ایرانیها هم نکات جالبی دارد. چون تنها کتاب بین آثار تایلر است که شخصیت اصلی آن یک زن ایرانی است؛ زنی که به آمریکا مهاجرت کرده و در آنجا زندگی میکند. «نقب زدن به آمریکا» در واقع به زندگي سام و زيبا، يك زن و شوهر ايراني ميپردازد كه در آمريكا زندگي ميكنند و قرار است کودکی را به فرزندی قبول کنند. داستان، بيشتر حول محور مادر سام ميگذرد كه پس از ازدواج به آمريكا آمده و در دنيايي متفاوت از فرهنگ خود زندگي كرده است. این رمان توسط گلی امامی و از سوی نشر «چشمه» منتشر شده است.
هشت: ولز / اینجا عاشقان هستند / هیلدا کمپبل وان
هیلدا کمپبل وان، داستاننویس ولزی، متولد 1892 بود که در سال 1985 درگذشت. او در داستانهایش بیشتر درباره زادگاهش رادنورشایر مینوشت؛ جامعهای روستایی با شخصیتهایی در آن بافت اجتماعی. وان بهطور خصوصی تحصیل کرد و تا آغاز جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۴ میلادی در خانه ماند و پس از آن در بیمارستان صلیب سرخ و برای ارتش زنان در برکونشر و رادنورشایر خدمت کرد. کار او باعث شد با زنانی که در مزارع محلی زندگی میکردند ارتباط برقرار کند و همین امر تأثیری بر نوشتههایش بگذارد. اولین رمانش را با عنوان «نبرد برای ضعیفان» در سال 1925 منتشر کرد. موفقیت همین رمان هم باعث شد دومین رمانش با عنوان «اینجا عاشقان هستند» هم موفق باشد. در سال ۱۹۲۸ «مهاجم» را نوشت و دو رمان بعدیاش، «خانه پدرش» (۱۹۳۰) و «سرباز و نجیبزاده» (۱۹۳۲) هم مورد تحسین منتقدان قرار گرفتند. مهمترین رمانش «اینجا عاشقان هستند» است که در تئاتر وودویل لندن به نمایش در آمد. از این نویسنده کتابی در ایران ترجمه و منتشر نشده است.
9 : گروه C / آرژانتین / مرثیهای برای آرژانتین / پاتریسیو پرون
«فقط مردگانند که مردگان را دفن میکنند»؛ این توصیف پاتریسیو پرون، نویسنده و روزنامهنگار آرژانتینی است درباره کشورش. کتاب «مرثیهای برای آرژانتین» را هم در توصیف دوران دیکتاتوری سالهای 1975 تا 1981 نوشته. مادر و دختری به اجبار از زادگاه خود در آرژانتین کنده و پای به فرانسه مینهد. پدر زندانی است. ماجرا در خلال نامهنگاریهای دختر با پدر میگذرد. در روند ماجرا، کنار آمدن با محیط تازه، تحول و دگرگونی جسمی دختر و زندگی جدیدش، ما با بیمنطقی ستم، محدودیت سیاسی و گرفتاریهای روزمره زندگی مهاجران بیشتر آشنا میشویم. نویسنده با داستانی از زبان یک دختر نوجوان تصویری دردناک از تاثیر سیاست بر زندگی آدمهای معمولی تصویر میکند. پاتریسیو پرون، به عنوان مترجم و منتقد هم کار میکند و نویسنده سه مجموعه داستان و چهار رمان بوده که جوایز متعددی از جمله جایزه داستانهای کوتاه «خوان رولفو» و جایزه «رمان ژائن» را به دست آورده و به عنوان بهترین نویسنده جوان آمریکای لاتین شناخته شده است. کتاب «مرثیهای برای آرژانتین» با ترجمه بهمن یغمایی توسط نشر «نگاه» چاپ شده است.
10: عربستان / سگ آبی / محمد حسن علوان
«سگ آبی» دومین کتابی است که از علوان در ایران ترجمه و منتشر میشود. علوان، نویسنده اهل ریاض است که در تورنتو زندگی میکند. او برای نوشتن رمان «مرگی کوچک» موفق به دریافت جایزه 5 هزار دلاری بوکر عربی شده است. جالب اینجاست رمان علوان بر اساس زندگی عارف و متفکر شهیر قرن ششم هجری، ابن عربی، نوشته شده. این رمان تاریخی، درباره زندگی و ماجراهای محیالدین عربی (معروف به ابن عربی) است از زمان تولد در اندلس اسپانیا (1165) تا زمان مرگش در دمشق (1240). علوان در این رمان سفرهای ابن عربی به آندلس و آذربایجان را روایت میکند و بهتدریج به واکنشهای شخصیت تاریخی رمانش در مراکش، مصر، حجاز، سوریه، عراق و ترکیه میرسد. علوان متولد 1979 در کشور عربستان سعودی است که مدیرت اطلاعات خوانده است. او حتی این رشته را تا مدرک دکترا ادامه داده. با این حال علاقه به ادبیات او را به نویسندهای تبدیل کرده که جایزهای معتبر همچون بوکر را بگیرد. «سگ آبی» با ترجمه سید حمیدرضا مهاجرانی از سوی نشر «روزنه» منتشر شده است.
11: مکزیک / مرز بیهویت / یوری هررا
یوری هررا متولد سال 1970، استاد دانشگاه، ویراستار و نویسنده معاصر مکزیکی است. او در حال حاضر در دانشگاه تولان در نیواورلئان، در رشته علوم سیاسی تدریس میکند. داستانهای ویرانشهری و توهمزایش خوانندگان زیادی را به خود علاقهمند کرد. در داستانهایش بیماریهایی همهگیر خلق میکند که وجود خارجی ندارند؛ بیماریهایی که موجب بروز خشونتهای هراسناکی میان خانوادهها و دولتمردان میشود. رمان نفسگیر «نشانههای پیش از پایان جهان» این نویسنده از زبان ماکینا، دختری که از سوی مادر برای نجات برادر گمشده به کشور آمریکا فرستاده شده، روایت میشود. دختر جوان در راه رسیدن به مرز با خطرات بسیاری مواجه شده و میبایست با محیط بیرحم پیرامون خود به مبارزه بپردازد. قهرمان دومین رمان یوری هررا، «مرز بی هویت» زن جوانی است که در نقش واسطه بین فرهنگها، زبانها و دنیاها عمل میکند. او که در جستوجوی برادرش، مخفیانه و غیر قانونی به ایالات متحده میرود، در این سفر، با چالشهای بیسابقهای روبهرو میشود. این رمان توسط مرضیه مداحی از سوی نشر «خوب» چاپ شده است.
12: لهستان / بر استخوان مردگان / الگا توکارچوک
الگا توکارچوک، برنده نوبل ادبیات سال 2018، نویسنده و فعال اجتماعی اهل لهستان و متولد سال ۱۹۶۲ است. او در کتاب «بر استخوان مردگان» از زندگی یانینا دوشیکو، زنی میانسال و عجیبوغریب صحبت میکند. او در جنگلی دورافتاده در غرب لهستان زندگی میکند. یانینا عاشق ویلیام بلیک، شاعر بریتانیایی و عاشق طالعبینی است. ماجراها زمانی آغاز میشود که او شاهد مرگ مرموز شماری از ساکنان منطقه، اعم از انسان و حیوان میشود و تصمیم میگیرد درباره این مرگها تحقیق کند. انینا خود را وارد تحقیقات میکند چراکه مطمئن است مسائلی در این میان مشکوک به نظر میرسند. شرایط تا حدی حاد میشود که اوضاع از دست پلیس هم خارج میشود. انینا تحت بازپرسی قرار میگیرد و حتی قرار بازداشت ۴۸ ساعتهای برای او صادر میشود اما در کمتر از ۴۸ ساعت آزاد میشود، مگر چه مدرکی برای متهم کردن یک پیرزن کیسه خرید به دست با فرضیههای عجیب و غریب که همیشه سرش در آسمانهاست وجود دارد؟ این کتاب با ترجمه کاوه میرعباسی از سوی نشر «چشمه» چاپ شده است.
13: گروه D / فرانسه / نقشه و قلمرو / میشل اوئلبک
«نقشه و قلمرو» اولین رمان میشل اوئلبک، نویسنده جنجالی فرانسوی بود که در ایران با ترجمه ابوالفضل اللهدادی منتشر شد. اوئلبک را پیغمبر «جلیقه زردها» لقب دادهاند چون این جنبش را قبل از وقوع، در رمان «سروتونین» پیشبینی کرده بود. در رمان «تسلیم»ش هم حمله به پاریس را پیشگویی کرده بود. در مجموع با یک نویسنده عادی مواجه نیستید؛ مجموعهای از اختلالات و بیماریهاست! حق هم دارد. مادرش در بچگی ولش کرده رفته و در کل زیستی پرآشوب را پشت سر گذاشته. رمان «نقشه قلمرو»، به لحاظ شخصیتپردازی، نشان میدهد ما با نویسندهای بسیار قدرتمند مواجه هستیم. اوئلبک به لحاظ تکنیکی هم کار غریبی در این رمان کرده؛ خودش را به عنوان یک کاراکتر وارد رمان میکند و بعد اتفاقی مهیب سر خودش میآورد! او در این رمان ساز و کار سرمایهداری در غرب را هجو میکند و آن را نشانهای از پایان کار میداند. ادبیات، هنر و فرهنگ را هم در تسلط سرمایهداری میداند و چنان جامعه را رو به نابودی روایت میکند که گویی هیچ راه نجاتی دیگر برای بشریت نیست.
14: استرالیا / هرچه بادا باد / استیو تولتز
«اگر روزی یا شبی اهریمنی در تنهاترین تنهاییات بر تو ظاهر شود و بگوید «این زندگی را که اکنون مشغول زیستنش هستی و آن را زیستهای باید یکبار دیگر و بیشمار بار دیگر زندگی کنی و در آن هیچچیز تازه نخواهد بود و همه رنجها و خوشیها و همه افکار و حسرتها و همه چیزهای خُردوکلان زندگیات دوباره به تو بازخواهد گشت… چه خواهی کرد؟» رمانهای استیو تولتز مایههایی از فلسفه را با داستان درمیآمیزد و خواننده را به تفکر وامیدارد. «هرچه بادا باد»، سومین رمانی است که پیمان خاکسار از استیو تولتز، نویسنده مطرح استرالیایی ترجمه میکند. قبلتر دو رمان «جزء از کل» و «ریگ روان» را ترجمه کرده بود و «هرچه بادا باد» تکمیل سهگانه پیشین است. البته رمانها دنبالهدار نیستند و هر کدام جهانی مجزا دارند. نویسنده «جزء از کل» را در سال ۲۰۰۸ منتشر کرد که با استقبال زیادی روبهرو شد و همان سال نامزد جایزه بوکر شد. جالب است بدانید نویسنده قبل از نویسندگی مشاغلی مثل عکاسی، فروشنده تلفنی، نگهبان، کارآگاه خصوصی و معلمی زبان را تجربه کرده است.
15: دانمارک / خانم اسمیلا و حس برف / پتیر هوگ
پیتر هوگ، متولد سال 1957، داستاننویس دانمارکی است که در شهر کپنهاگن به دنیا آمد. در «خانم اسمیلا و حس برف»، اسمیلا جسپرسن، بیشتر از آن که به عشق بیاندیشد، به برف و یخ فکر میکند. او در دنیایی از اعداد، علوم و خاطرات زندگی میکند؛ غریبهای عجیب و مرموز در سرزمینی ناآشنا و حالا اسمیلا مطمئن است که از جنایتی هولناک پرده برداشته است. این اتفاق در روزی برفی در کپنهاگن روی داد. پسری 6ساله از بالای ساختمانی سقوط کرده و جانش را از دست میدهد. پلیس خیلی زود و زمانی که هنوز بدن پسرک گرم است، عامل مرگ را حادثهای غیرعمد اعلام میکند. اما اسمیلا میداند که سقوط همسایه کمسن و سالش، تصادفی ساده نبوده است. او خیلی زود رد سرنخهایی به آشکاری جای پایی در برف را میگیرد و اطلاعاتی از حادثه به دست میآورد. اسمیلا به خاطر پسرک و البته خودش، سفری نفسگیر را آغاز میکند. این کتاب با ترجمه سامگیس زندی از سوی انتشارات «فرهنگ نشر نو» در ایران چاپ شده است.
16: تونس / خاکستر روی زخم / گروه نویسندگان
در این سالها رمانهای مختلفی از نویسندگان مدرن عربزبان در ایران ترجمه و منتشر شده. همچنان اما شاهد انتشار کتابی مستقل از نویسندگان تونس در ایران نبودهایم. شاید فقط آسیه بن رمضان را بشناسیم که اخباری درباره رمانش با عنوان «الوتر الخامس» وجود دارد. البته در این بازار وسیع کتاب ممکن است کتابی هم از یک نویسنده تونسی چاپ شده باشد و از زیر چشممان در رفته باشد. در هر حال برای آشنایی با ادبیات تونس و دیگر کشورهای عربزبان، مجموعه داستانی حجیم انتخاب کردیم به نام «خاکستر روی زخم». این کتاب، 50 داستان کوتاه از 50نویسنده عربزبان است که اثرگذارترین نویسندگان معاصر در کشور خود و گاه جهان بودهاند. از این میان، برجستهترین آنان، نجیب محفوظ، برنده جایزه نوبل 1988 است تا داستانهایی از دیگر نویسندگان عربزبان. از کشورهای مختلفی هم در این کتاب، داستان وجود دارد؛ از تونس و مراکش و الجزایر و لیبی گرفته تا مصر، سوریه، عراق، فلسطین و کویت. «خاکستر روی زخم» در 2 جلد با ترجمه ستار جلیلزاده از سوی نشر «سولار» منتشر شده است.
17: گروه E / اسپانیا / دیار اجدادی / فرناندو آرامبورو
رمان «دیار اجدادی» نوشته فرناندو آرامبورو با ترجمه علیرضا شفیعینسب توسط نشر «خوب» روانه کتابفروشیها شده. آرامبورو متولد ۱۹۵۹، نویسنده اسپانیایی و استاد زبان و ادبیات این کشور است. او بیشتر رمان و داستان کوتاه مینویسد اما آثاری نیز در عرصه جستارنویسی و شعر و ادبیات کودک دارد اما انتشار رمان «دیار اجدادی» در سال ۲۰۱۶ به سکوی پرتابش تبدیل شد. ماریو بارگاس یوسا، یکی از بهترین نویسندگان حال حاضر جهان در مورد «دیار اجدادی» گفته: «خیلی وقت بود کتابی نخوانده بودم که چنین پردازش خلاقانهای داشته باشد و تا این حد گیرا و تاثیرگذار باشد. این داستان سندی شیوا بر برههای از تاریخ است». «دیار اجدادی» در واقع کاوشی است در مضمون تروریسم و تاثیر آن بر زندگی و روان مردم عادی. یکی از مولفههای محوری این داستان، فعالیتهای تروریستی سازمان «اِتا» است. اتا مخفف اسم یک گروه مارکسیستی مسلح باسکی است که هدف آن، جدایی منطقه باسک از اسپانیا و فرانسه و تأسیس یک کشور مستقل در تمام مناطق باسک از جمله استان اسپانیا نابارا است.
18: کاستاریکا / سقوط عقاب / جمعی از نویسندگان
دوره جدید ادبیات کاستاریکا از دهه 1980 شروع شد؛ دورهای که واقعگرایی کنار گذاشته شد و اشکال جدیدی از نوشتن پدید آمد. این امر منجر به تعدد سبکها، زمانها و فضاها در ادبیات کاستاریکا شد. با این وجود، آثار ادبی در این کشور عموما با موضوعات دلسردی از مدل دولت ارائه شده توسط سیاستمداران کاستاریکا ارائه میشوند. از رمانهایی که انتقادهایی به دولت وارد میکند میتوان به رمان «سقوط عقاب» اشاره کرد نوشته کارلوس گاگینی. او در کاستاریکا، در خانوادهای سوئیسیتبار به دنیا آمد و در زبانشناسی و ادبیات در کشورش مشهور است. همچنین رمانی دیگر دارد بهنام «درخت بیمار» و مجموعه داستانی بهنام «قصههای خاکستری». اما رمان «سقوط عقاب» را بهعنوان یکی از مهمترین رمانهای کاستاریکا معرفی میکنند. داستان رمان در ژانر علمی-تخیلی است؛ گروهی از دانشمندان و نظامیان از کشورهای مختلف موفق شدهاند با شکست دادن ایالات متحده، میل به قدرت را در کشورهای غربی از بین ببرند. در کل مشخصه آثار او، سوءظن به هژمونی ایالات متحده آمریکا در آمریکای لاتین بود.
19: آلمان / سفیدبرفی باید بمیرد / نله نویهاوس
کتاب «سفید برفی باید بمیرد» نوشته نله نویهاوس با ترجمه مهشید میرمعزی توسط نشر «ثالث» منتشر شده است. نویهاوس، متولد 1967 در شهر مونستر و تحصیلکرده رشتههای حقوق، تاریخ و زبانشناسی است. او از دوران کودکی کار نوشتن را آغاز کرد اما زمان انتشار نخستین کتاب او به سال 2005 بازمیگردد؛ رمان «در میان کوسهها». این رمان با موفقیت چشمگیری همراه شد و سبب شد تا نویهاوس دومین کتابش را هم بنویسد که این کتاب جنایی با عنوان «بانوی مردم ناپسند» چاپ شد. این رمان، شروع سری جنایی نویسنده بود با محوریت کمیسر «الیور بودن اشتاین» و کمیسر «پیا کیرشهوف» که تا بهحال پنج جلد از آن به چاپ رسیده. ماجرای «سفیدبرفی باید بمیرد» هم از این دسته رمانهاست. در یک روز نوامبر بارانی، کارآگاهان پلیس به صحنه قتلی میروند که در آن تصادفی مشکوک اتفاق افتاده. زنی از یک پل عابر افتاده و هنگام برخورد به زمین با ماشینی برخورد کرده که در حال گذشتن از خیابان بوده اما شاهدی میگوید زن هل داده شده…
20: ژاپن / ورطه / ناتسوئو کرینو
ناتسوئو کرینو متولد 1951، نام مستعار ماریکو هاشیوکاست. این بانوی ژاپنی یکی از نویسندگان آثار کارآگاهی ژاپن نیز هست. پدرش ناتسو معمار بود و از کودکی زندگی در شهرهای مختلفی را تجربه کرد. حقوق نیز خواند و قبل از اینکه به نوشتن بپردازد، در مشاغل مختلفی هم روزگار گذراند. با این حال کمکم متوجه شد او برای نویسندگی به دنیا آمده و نزدیک به سی سالگی بود که نوشتن را به شکل حرفهای پیش گرفت. جالب اینجاست تا قبل از 40 سالگی اصلا نتوانست شهرت و محبوبیتی برای خود در این زمینه دست و پا کند. با این حال بهتدریج خوانندگان فراوانی پیدا کرد و در سال 2004 نیز رمان «ورطه»اش به انگلیسی ترجمه شد. قبل از آن البته در سال 2002 شرکتهای سینمایی آمریکایی فیلمی با الهام از این رمان ساختند که با اقبال زیادی مواجه شد. «بیرون»، داستانی جنایی درباره زندگی چهار زن کارگر است که مجبور هستند با شرایط سختی از سوی کارفرمای خود روزگار بگذرانند. «ورطه» توسط سعید کلاتی ترجمه و از سوی نشر «گویا» چاپ شده است.
21: گروه F / بلژیک / فرشتهساز / استفان برایس
استفان برایس، ستاره برجسته ادبیات بلژیک، رمان «فرشتهساز» را در سال 2005 منتشر کرد. این رمان بهعنوان یکی از 10 کتاب برتر زبان هلندی در 25 سال گذشته انتخاب شده. «فرشتهساز» داستان دکتر ویکتور هوپپه است که پس از 20 سال به زادگاهش برمیگردد. روستاییها به بازگشت ناگهانی او مشکوک میشوند؛ بهخصوص وقتی میبینند سه نوزاد با خود آورده است. بچهها بهندرت در انظار دیده میشوند و همین کنجکاویها را بیشتر میکند و وقتی معلوم میشود سه بچه بیمار هستند، شایعهها به اوج خود میرسند. سهقلوهای ویکتور آنقدر شبیه بههم هستند که او برای جدا کردن آنها به دستبندهای رنگی نیاز دارد. همانطور که ویکتور بهتدریج نقش پزشک روستایی را که پدرش قبلاً اشغال کرده بود، بهعهده میگیرد، در فلاشبک روایت میفهمیم که در حال طبابت نبوده بلکه بهعنوان محققی برجسته در دانشگاهی آلمانی کار میکند؛ همان محلی که شبیهسازی غیرمجاز انسان را انجام داد؛ آزمایشهایی که «پسرهایش» محصول آن هستند. این رمان با ترجمه سامگیس زندی از سوی نشر «آموت» چاپ شده است.
22: کانادا / باشگاه پنجصبحیها / رابین شارما
رابین شارما، متولد 1965، نویسنده و سخنران انگیزشی اهل کانادا است. ازجمله کتابهای پرفروشش میشود به کتاب «راهبی که فِراریاش را فروخت» اشاره کرد که به بیش از ۷۰ زبان ترجمه شده است. شارما بهعنوان مجری، توانایی خاصی در برقراری ارتباط با مخاطبان دارد و در عین حال بینشهای خاصی دارد که مردم زیادی را با خود همراه کرده. شارما در کتاب «باشگاه پنجصبحیها»، داستان دو انسان معمولی را روایت میکند که بهدنبال بهرهوری، رفاه و آرامش بیشتر در عصر حواسپرتی دیجیتالی و پیچیدگیهای فراوان هستند. آنها با فردی بسیار موفق و جذاب روبهرو میشوند. این فرد آنها را به یک سفر شگفتانگیز به سراسر جهان میبرد و به آنها کمک میکند بهطور چشمگیری کسب و کار خود را ارتقا بدهند و همچنین اثربخشی آنها را همراه با احساس آزادی شخصی بهبود میبخشد. این کتاب در ایران توسط مترجمان و ناشران زیادی به چاپ رسیده اما اولین ترجمه متعلق است به رضا اسکندریآذر که از سوی نشر «نون» در ایران منتشر شده.
23: مراکش / مرد خسته / طاهر بن جلون
طاهر بن جلون، نویسنده فرانسهزبان مراکشی، در سال ۱۹۴۴ در مراکش به دنیا آمد. او به هر دو زبان فرانسوی و عربی مینویسد. رساله، رمان، مجموعه داستان، مجموعه شعر و نمایشنامههای متعددی منتشر کرده. در سال ۱۹۸۷ برای رمان «شب قدر» جایزه گنکور را دریافت کرد و در سال ۱۹۹۴ برای رمان «مرد خسته» جایزه مدیترانه را به خود اختصاص داد. اولین رمان این نویسنده در ایران با ترجمه سمیه نوروزی و از سوی انتشارات «ققنوس» چاپ شد. بن جلون در رمان «مرد خسته» به فساد فزاینده در سرزمین مادریاش میپردازد. نویسنده در این کتاب، مردی را به تصویر میکشد که با وجود فقر، همچنان در برابر وسوسه افتادن به دامن فسادی که او را احاطه کرده است میایستد و مقاومت میکند. افزون بر فشار تهیدستی، فشار اجتماعی فراگیر اجتماع برای یکرنگ کردن و فروکشیدن او، این قهرمان طاهر بن جلون را میآزارد. طاهر بن جلون در سال 2008 مفتخر به دریافت نشان لژیون دونور (بالاترین نشان افتخار در کشور فرانسه) از دستان نیکلاس سارکوزی، رئیس جمهور وقت شد.
24: کرواسی / البته که عصبانی هستم / دوبراوکا اوگرشیچ
«البته که عصبانی هستم» (پنج جستار درباره وطن و انزوای خودخواسته) نوشته دوبراوکا اوگرشیچ با ترجمه خاطره کردکریمی به همت نشر «اطراف» چاپ شده. این کتاب تجربه زن نویسندهای در کرواسیِ بعد از تجزیه جمهوری فدرال یوگسلاوی است؛ تجربه در افتادن با اوجگیری احساسات ناسیونالیستی تند در جمهوریهای تازهتأسیس بعد از فروپاشی که در نهایت نویسنده را وادار به ترک وطن کرد. مقالاتی که در این کتاب گرد آمدهاند درک ملموستری از جمهوریهای پسایوگسلاوی به دست میدهند. ماجرا به سال 1991 برمیگشت؛ زمانی که کرواسی اعلام استقلال کرد و در پی آن جنگی چهارساله میان نیروهای کروات حامی استقلال و نیروهای صرب محلی، معروف به ارتش مردمی یوگسلاوی، در گرفت. بیشتر کرواتها از جدایی کرواسی حمایت میکردند اما صربهای ساکن ناحیه خواستار تشکیل دولت صرب، زیرمجموعه یوگسلاوی بودند که کرواسی و بخشی از بوسنی و هرزگوین هم جزئی از آن میشد. جنگ در ۱۲ نوامبر ۱۹۹۵ با پیروزی استقلالخواهان به پایان رسید. در نتیجه این نبرد، 20 هزار نفر کشته شدند و خسارتی حدود ۳۷ میلیارد دلار به زیرساختهای کشور وارد شد.
25: گروه G / برزیل / ضربان (دم حیات) / کلاریس لیسپکتور
کلاریس لیسپکتور، در سال ۱۹۲۰ در اوکراین زاده شد اما دو ماه بعد، خانوادهاش برای فرار از جنگ جهانی عازم برزیل شدند و تبعه این کشور شد. او در ریودوژانیرو در مدرسه حقوق تحصیل کرد و بعدتر در خبرگزاری برزیل مشغول به کار شد و در سال ۱۹۴۳ اولین رمانش «نزدیک به قلب وحشی» را منتشر کرد. او بهخاطر سبک نوآورانهاش در این رمان جوایز زیادی را برد. این اثر به عقیده منتقدانش، یادآور سبک جیمز جویس و ویرجینیا وولف بود. «ضربان» (دم حیات) یکی از آثار درخور توجه او است که سالها پس از مرگش توجه ویژه خوانندگان را به خود جلب کرد؛ او در کتاب خود که نوشتهای نامتناهی و بیانتهاست، طنزی شگفتانگیز و پیچیده به کار برده و به جابهجایی خالق و مخلوق و پردهگشایی از رمز هستی و مرگ پرداخته است. نویسنده «ضربان» را در واپسین سالهای عمرش نوشته است که در ایران توسط پویا رفوئی ترجمه و از سوی نشر «ناهید» چاپ شده. از او چندین کتاب دیگر هم در ایران ترجمه و چاپ شده است.
26: صربستان / همسر ببر / تئا آب رت
تئا آب رت جوانترین زنی بود که در سال 2011 جایزه «ارونج» را برای رمان «همسر ببر» گرفت. آب رت در آن زمان 25 سال داشت. بتانی هیوز، تاریخنگار و نویسندهای که ریاست داوری جایزه اورنج 2011 را بر عهده داشت درباره این کتاب گفت: «همسر ببر، کتابی جالب و تئا آب رت نیز واقعا یک استعداد جدید حقیقی است. قدرت او برای مشاهده و درک او از جهان قابل تحسین است. این کتاب به یاد ما میآورد که چقدر آسان میتوانیم به بربریت دچار شویم در حالی که زندگی و عشق عمیق بشری را نیز پیش چشم ما میگذارد.» داستان «همسر ببر» در کشورهای بالکان میگذرد و قهرمان آن پزشک زن جوانی است که سعی میکند تا ماجرای اسرارآمیز مرگ پدربزرگش را در یک دهکده پرت روشن کند. منتقدان با تحسین توانایی واقعگرایانه این نویسنده با این کتاب برخورد کردهاند؛ ازجمله منتقد واشنگتنپست که نوع برخورد با موضوع مرگ را که به شیوهای غیرآمریکایی است، ستوده. این رمان با ترجمه علی قانع از سوی نشر «آموت» چاپ شده است.
27: سوئیس / در واقع خانم بلوم دلش میخواهد با مرد شیرفروش آشنا شود / پیتر بیکسل
پيتر بیکسل، نویسنده سوئیسی و آلمانیزبان، متولد سال ۱۹۳۵ است. چاپ اولین کتابش با عنوان «خانم بلوم در واقع دلش میخواهد با مرد شیرفروش آشنا شود» در سال ۱۹۶۴ شهرت بسیاری برایش به ارمغان آورد. رمان «فصلها» در سال ۱۹۶۷ اگرچه با اقبال عمومی و استقبال منتقدان روبهرو نشد اما در سال ۱۹۶۵ جایزه ادبی «گروه ۴۷» را برایش به ارمغان آورد. در سال ۱۹۶۹ بیکسل با چاپ کتاب «داستانهای کودکان» شگفتی منتقدان را برانگیخت. کتاب با اقبال بینظیری روبهرو شد و بلافاصله به بسیاری از زبانها ترجمه شد و مدتها جزو پرفروشترین کتابها قرار داشت. بیکسل در نوشتن داستانهای کوتاه و ایجاد موقعیتها و وقایع منحصر بهفرد و نه لزوماً خاص، با خلق شخصیتهایی پیچیده، توانایی شگرفی دارد. داستانهای او موقعیتهایی هستند که مخاطب را به تفکر وامیدارند. تنهایی، عدم مخاطب و نداشتن روابط انسانی ازجمله مباحثی هستند که در آثار او نمایان است. کتاب «خانم بلوم…» هم مجموعهای از داستانهای اوست که با ترجمه احسان کشاورز توسط نشر «آفتابکاران» چاپ شده است.
28: کامرون / فصل تاریکی / لئونورا میانو
«فصل تاریکی» نوشته لئونورا میانو با ترجمه پریزاد تجلی از سوی نشر «مروارید» منتشر شده است. این کتاب برنده جایزه فمینا در سال 2013 بوده. ماجرای این رمان از نویسنده اهل کشور کامرون را باید در بیان خود رمان دریافت؛ جایی که میگوید: «ما در جنوب صحرای آفریقا، آفریقای سیاه، هستیم. جایی در میان قبیله مولونگو. پسرهای ارشد خانوادههایی ناپدید شدهاند، مادرانشان را از طایفه راندهاند. چه مصیبتی بر سر این قبیله نازل شده است؟ پسرها کجا هستند؟» لئونورا میانو در این رمان، سراغ سیاهپوستان رفته؛ سیاهپوستانی که داغ فرزند یا عزیزانشان را دیدهاند. در این کتاب، تاریخ آفریقا در بیانی رمزآلود، همراه با رازورزی و عقاید و باورهای جامعه کامرون، روایت شده است: «اگر فرزندانشان هرگز پیدا نشوند، اگر معلوم نشود چه بر سرشان آمده، حکایت غم و اندوه این مادرها را کسی تعريف نخواهد کرد. جامعه این ده جوان و دو عاقلهمردی را که در آتشسوزی بزرگ دود شدهاند و رفتهاند هوا به دست فراموشی خواهد سپرد. چه کسی از يادآوری خاطرات تلخ لذت میبرد؟»
29:گروه H / پرتغال / بانکدار آنارشیست و دریانورد / فرناندو پسوا
داستان «بانکدار آنارشیست و دریانورد» در یک کافه لیسبون میگذرد؛ جایی که راوی با دوستی قدیمی که اکنون بانکداری ثروتمند است ملاقات میکند. او از دوستش درباره ریشههای آنارشیستیاش سوال میکند و در کمال تعجب متوجه میشود که بانکدار هنوز خود را آنارشیست میداند. داستان حول محور دفاع شدید بانکدار از موقعیت خود و ادعای او مبنی بر اینکه او تنها آنارشیست واقعی در میان دوستان به اصطلاح آنارشیست بانکدار است میچرخد. نویسنده کتاب، فرناندو پسوا در سال 1888 در لیسبون بهدنیا آمد اما تحصیلات متوسطه انگلیسی را در آفریقای جنوبی دریافت کرد. او در 17 سالگی به لیسبون برگشت و بهتدریج خود را با محافل ادبی آوانگارد پرتغال درگیر کرد. پسوا تعداد زیادی شعر و نثر بسیار اصیل نوشت، اما در طول زندگی خود توانست انتشار کمی داشته باشد. پایان زندگی او به یک انزوای غمانگیز رسید. شهرت قابل توجه پسوا پس از مرگ بهدست آمد. کتاب «بانکدار آنارشیست و دریانورد» با ترجمه علیرضا زارعی توسط نشر «هرمس» چاپ شده است.
30: غنا / برای من خوشحال نیستی / آما آتا آیدو
آما آتا آیدو، نویسنده و نمایشنامهنویس غنایی، سال 1942 متولد شد و فارغالتحصیل رشته هنر از دانشگاه غنا است. قهرمانان داستانهای او عموماً زنانی هستند که به نقض عملکردهای کلیشهای زنان دنیای پیرامونشان میپردازند و نقش محتوم زن را در آن به مبارزه میطلبند. او درباره تبعیض جنسیتی مینویسد و آرزو دارد زنان کشورش روزی بتوانند طعم حقوق برابر را بچشند. او در جریان كارهای ادبیاش، روح آفریقایی را زنده كرد و به كشف و جستوجوی آگاهی اجتماعی و ریشههای آفریقاییاش بود. از همه مهمتر اینكه بهعنوان نویسنده زن، كاراكترهای زنی آفرید که محکم و استوار بودند. آیدو شاعر نیز هست و از طرفی چندین و چند کتاب را برای کودکان به نگارش در آورده. او جوایز متعددی را بهخود اختصاص داده که از آن جمله میتوان به جایزه بهترین کتاب کشورهای مشترکالمنافع در سال 1992 اشاره کرد. از او در ایران داستانی ترجمه شده با عنوان «هدیهای از ناکجا» که در کتاب «براي من خوشحال نيستي» آمده. این کتاب را محمدعلی مهماننوازان ترجمه و نشر «كاراپيام» چاپ کرده است.
31: اروگوئه / روزها و شبهای عشق و جنگ / ادواردو گالیانو
«روزها و شبهای عشق و جنگ» با ترجمه سهراب معینی بهتازگی از سوی نشر «خزه» در ایران منتشر شده. ادواردو گالیانو، نویسنده و روزنامهنگار سرشناس اروگوئهای در کتاب «روزها و شبهای عشق و جنگ»، شرحی شاعرانه و غمناک ارائه میدهد از تجربیات و مشاهداتش درباره تبعید، تهدید، شکنجه و سرکوب روزنامهنگاران و به تعطیلی کشاندن رسانهها در کشورهای آمریکای لاتین؛ وضعیتی که در بسیاری از نقاط جهان، نمونههای مشابهی دارد و آشناست. البته او با هوشمندی یک داستاننویس کارکشته، اجازه نمیدهد که فضای کتابش سراسر تلخی و سیاهی باشد و هرازگاهی نقبی میزند به شادیها و روشناییهای کوچکی که شعله مقدس امیدواری را در دل آنها زنده نگه میداشته. اساسا باید «روزها و شبهای عشق و جنگ» را کتابی در ستایش عشق، آزادی و امید دانست. در بخشی از رمان آمده: «صورتش مقابل درخت قرار گرفته بود و چشمانش هم چشمبند داشتند. احساس کرد که چند نفر از آنها به خط شدند و زانو زدند. صدای گلنگدن تفنگهایش را شنید. عرق از گردنش پایین میآمد. بعد صدای شلیک آمد…»
32: کره جنوبی / شب و روزی ناگفته / بائه سوآه
بائه سوآه، یکی از تحسینشدهترین نویسندگان معاصر کرهای، بیش از 12 اثر منتشر کرده و جوایز معتبر متعددی را بهدست آورده است. سوآه همچنین چندین کتاب از جمله آثاری از دبلیو جی سیبالد، فرانتس کافکا و جنی ارپنبک را از آلمانی برگردانده است. اولین کتاب او که به زبان انگلیسی منتشر شد، کتاب «هیچ کجا یافت نشد» بود که در فهرست جایزه ترجمه PEN و جایزه بهترین کتاب ترجمه قرار گرفت. ماجرای «شب و روزی ناگفته» اما از جایی شروع میشود که یک زن جوان در شهر سئول سرگردان شده و هر جا که پا میگذارد با اتفاقات عجیبی مواجه میشود. در واقع در این رمان، مخاطب با نوعی فضای فراواقعی مواجه است. در حین حال، داستان این سوال را پیش ذهن میآورد که آیا بیشتر از یک نسخه از انسان در آن واحد میتواند وجود داشته باشد؟ سپس این سوال در پس گفتوگو میان شخصیتها پاسخ داده میشود؛ گفتوگوهایی که حول محور هنر، عشق، غذا و مرزهای بسته کره شمالی رخ میدهد. کتاب با ترجمه الهام لطفی از سوی نشر «راوشید» چاپ شده است.
***
