روزنامه هفت صبح، فاطمه رجبی| اگر جزو کسانی هستید که فکر میکنند دوره مرور حرفهای علمی و نظریهای در رسانهای مانند تلویزیون گذشته باید بدانید که مناظره پریشب دو چهره برجسته علمی حوزه اقتصاد و بحثهای سنگینی که آنها در برنامه جهانآرا کردند چنان در شبکههای اجتماعی بازتاب داشت که بهتر است در این عقیده تجدیدنظر کنید.
البته شاید دلیل اصلی داغ شدن این مناظره و کشیدنش به فضای مجازی را به دو موضوع ربط داد؛ یکی کیفیت خود مهمانها و دومی حرفهای چالشی و جنجالی که حین مناظره زده شد، حرفهایی که خیلیها انتظار نداشتند از صداوسیما و شبکه افق پخش شود. قبل از اینکه به بخشهای پرحاشیه این مناظره بپردازیم بد نیست ببینیم مهمانها چه کسانی بودند:
دکتر موسی غنینژاد ۷۲ساله و از فارغالتحصیلان دانشگاه سوربن و عضو هیات علمی دانشگاه صنعت نفت بوده است. همچنین او به عنوان استاد مدعو در دانشکده اقتصاد دانشگاه شریف نیز حضور داشته. دکتر مسعود درخشان، ۷۴ساله هم از فارغالتحصیلان مدرسه اقتصاد لندن است که در حال حاضر بهعنوان عضو هیات علمی در دانشگاه علامهطباطبایی مشغول تدریس است. همچنین از او بهعنوان موسس رشته معارف اسلامی و اقتصاد در دانشگاه امام صادق نام برده میشود.
همانطور که از این بیوگرافی کوتاه بر میآید اهالی اقتصاد غنینژاد را به طرفداری از اقتصاد آزاد و مکتب اتریش میشناسند، این در حالی است که درخشان در زمره اقتصاددانهایی است که از دخالتهای دولت در اقتصاد دفاع میکند و بهعنوان متخصص اقتصاد اسلامی شناخته میشود. دقیقا همین تفاوت آنها را به دو حریف همیشگی در مباحث اقتصادی تبدیل کرده و به مناظره اخیر جذابیت بالایی داد. مناظرهای که بخشهای جنجالی آن را با هم میخوانیم:
درخشان: چرا در ساختارهای اقتصادی ایران دگرگونی به وجود نمیآید. چون تفکر انقلابی میان مسئولان وجود ندارد. راهحل من بازیابی روحیه انقلابی میان مسئولان است. تفکر اقتصادی غالب تحتعنوان لیبرالیسم متأثر از اندیشههای هایک جلوی انتشار تفکر انقلابی را میگیرند و امالمصائب مسائل اقتصادی کشور همین تفکر است.
غنینژاد: نظام اقتصادی حاکم بر ایران دارای مشکل جدی است. نظام فعلی در فردای انقلاب اسلامی شکل گرفت. زمانی که در ایران انقلاب شد جریان غالب در جهان چپگرایی بود و انقلابیون هم کاملا متأثر از این تفکرات بودند.اساس اقتصادی قانون اساسی جمهوری اسلامی کاملا متأثر از تفکر چپ بوده و اتفاقا از اسلام در مواد اقتصادی اثری نیست.
اصول اقتصادی جمهوری اسلامی راه رشد بدون سرمایهداری بود که ذیل کمونیسم قرار دارد. این تفکر یعنی کل اقتصاد را به دست دولت بسپارید در اصل 44 نیز کاملا همه صنایع دست دولت است. این در حالیست که مالکیت خصوصی در فقه کاملا مهم و محترم است.
درخشان: آقای غنینژاد سعی دارد تصویر انحرافی را از قانون اساسی و انقلاب اسلامی ارائه دهد. اتاقهای فکری لیبرالیسم برای حفظ منافع سرمایهداران از تفکراتی دفاع میکنند که متأثر از هایک است. مصدقیهای چپی و راه رشد غیرسرمایهداری اصطلاحی است که از سوی آقای غنینژاد جعل شده است.
غنینژاد: اتفاقا بسیاری از سرمایهداران که سرمایه آنها بزرگ میشود مخالف اقتصاد رقابتی میشوند و به دنبال انحصار هستند، برخلاف تصور شما، من با هر نوع سرمایهداری موافق نیستم. نظام اقتصادی ایران اتفاقا سرمایهداری هست اما از نوع سرمایهداری دولتی و رفاقتی است. بنده با سرمایهداری رقابتی موافق هستم. برای مثال صنعت خودرو در ایران از نوع سرمایهداری سیاسی است که نوع سرمایهداری با اصول لیبرالیسم همخوانی ندارد.
درخشان: لیبرال یعنی مقلد کسی نبودن ؟ این یک تعریف جدید از لیبرالیسم است. شما چگونه مقلد هایک نیستید وقتی که سه مجلد از او ترجمه کردهاید اما هیچ نقدی بر آن ننوشتهاید. یکی از کتابهایی که ترجمه کردهاید عنوانش این است سراب عدالت، این به نظر شما نقد ندارد؟
من طرفدار سیاستهای اقتصادی براساس اسلام هستم یعنی سازمان برنامه ما و بانک مرکزی ما باید اسلامی عمل کند.
غنینژاد: لیبرالیسم مفهوم مخالف بندگی برای انسان است، بلکه همه انسانها برابرند. لیبرالیسم یعنی حاکمیت قانون، در کشور حاکمیت قانون وجود ندارد.
غنینژاد: شما به من میگویید که هایک را ترجمه کردهام و چرا به آن نقد ندارم، شما خودتان نقدتان به اقتصاد اسلامی چیست؟ اصلا بگویید اقتصاد اسلامی چیست و نقد خودتان را به آن بفرمایید.
درخشان: اقتصاد اسلامی همان چیزی است که امام تبیین کرده است.
غنینژاد: از امام مایه نگذارید، از خودتان بگویید. خودتان بگویید استنباط شما از اقتصاد اسلامی چیست و نقد شما به آن چیست. من که اصلا میگویم اقتصاد اسلامی نداریم، چیزی تحت این عنوان نداریم شما میگویید داریم از خودتان توضیح بدهید که چیست.
درخشان: شما خیلی خوب میتوانید مفاهیم را به صورت ژورنالیستی پیچ و تاب بدهید، تحت تاثیر روزنامهنگارهای منحط هستید.
غنینژاد: منحط؟ دارید اتهام میزنید؟
درخشان: بله منحط، من آنقدر عقل دارم که بدانم اینها منحط هستند چون دارند ذهن جوانها و اساتید دانشگاه را فاسد میکنند.
غنینژاد: من هم جزو آنها هستم… عجب… متاسفم برای شما که به این راحتی اتهام میزنید.
غنینژاد: حرف من روشن است بحث علمی باید تخصص داشته باشد، ما در بحث علمی که نباید بگوییم فلانی اینطوری گفت، آقای خامنهای اینطوری گفت پس… حالا من سوال دارم امام خمینی و آقای خامنهای و بقیه که متخصص اقتصاد نیستند اینها که نمیتوانند بگویند اقتصاد درست چیست. اقتصاد باید در دست اقتصاددانها باشد. ما بحث ایدئولوژیک نمیکنیم.
مجری: وقتی ما میگوییم نظرات امام خمینی درباره علم اقتصاد در واقع داریم در مورد نظر فقه درباره اقتصاد حرف میزنیم.
غنینژاد: خود فقها میگویند سراغ متخصص برویم، فقیهی را میشناسید که درباره جراحی مغز نظر بدهد؟ این هم همان است، این نظر خود فقهاست که سراغ متخصص برویم.
درخشان: شما با من صحبت کنید. با من بحث کنید.
درخشان: شما انقلاب را قبول دارید؟
غنینژاد: یعنی چه؟
درخشان: شما انقلاب را قبول دارید؟ الان ما باید با غرب بجنگیم را قبول دارید؟
غنینژاد: نه.
درخشان: این را قبول ندارید که حضرت امام گفت آمریکا شیطان بزرگ است؟
غنینژاد: شما میخواهید اینجا نشان بدهید که من مخالف حضرت امام هستم؟
درخشان: آره دیگه.
غنینژاد: این چه کمکی به این بحث میکند؟ آمریکا را بهعنوان یک دولت سلطه جو قبول دارم، به عنوان مثال آمریکا یکی از بزرگترین جنایات را در حق ویتنام کرد اما اکنون نزدیکترین رابطه را این دو کشور با هم دارند. بلاهایی که آمریکا بر سر ویتنام آورد هزار برابر آسیبهایی است که به ماه زده اما ما در ابتدای انقلاب با اشغال سفارت توسط چپهای اسلامی سنگی را بیهوده به چاه انداختیم که تا به امروز درگیر آن هستیم.
تحریمهایی که آمریکا علیه ایران ایجاد کرده کاملا مخالف لیبرالیسم است و من از همینرو با این قبیل سیاستهای دولت آمریکا مخالفم.
عدهای بدون اطلاع امام از دیوار سفارت بالا رفتند.
من تا جایی که اقتصاد آمریکا سرمایهداری رقابتی است طرفدار آن هستم اما از جاییکه سرمایهداری سیاسی میشود مخالم آن هستم و این با لیبرالیسم مخالف است.
شما میگویید بنده سواد فقهی ندارم و نباید درباره مسائل فقهی نظر بدهم اما مدام در بحثهای خود از رهبران سیاسی نقلقول اقتصادی میآورید. بحث علمی مبتنی بر یک بحث علمی است و نه نقل قولهای شخصیتها و چهرههای غیرمتخصص در آن حوزه. امور اقتصادی را باید به دست اقتصاددانان سپرد.
درخشان: شما اگر با نظام امپریالیسمی سیاسی آمریکا مخالف هستید باید با نظام سرمایهداری آمریکا هم مخالف باشید.
این وضعیت کشور و این نقدینگی افسار گسیخته حاصل تعدد بانکهاست.
