روزنامه هفت صبح، رامتین لطیفی | تبلور تغییرات اقلیمی که امروز به یکی از جدیترین بحرانهای بشر در هزاره سوم بدل شده است را میتوان به وضوح در ایالت کالیفرنیای آمریکا مشاهده کرد. در طوفان زمستانی ۳ هفته پیش که کل آمریکا را در نوردید و زندگی ۲۵۰ميليون نفر را در آستانه تحویل سال نو مختل کرد، کالیفرنیا تنها ایالتی بود که با برف سفیدپوش نشد و یخبندان گریبان زندگی عادی ساکنانش را نگرفت. برخی از این اتفاق خوشحال بودند .
اما کارشناسان آبوهوا و محیطزیست، این اتفاق را نشانه مسائل و مصائب دیگری مانند زنگ خطر خشکسالی یا خطر وقوع سیل میدانستند. گفتنی است کالیفرنیا با بیش از ۳۹میلیون نفر ساکن، پرجمعیتترین ایالت و پس از آلاسکا و تگزاس، سومین ایالت آمریکا از نظر وسعت است. بنابراین ایالتی مهم و کلیدی است که کوچکترین بحرانها در آن میتواند تبعاتی جدی داشته باشد. این ایالت در سالهای اخیر با بحران خشکسالی مواجه است.
البته شدت این خشکسالی روز افزون است و طی سال جاری نیز بیش از پیش نمود داشته است اما این تمام بحران اقلیمی و آبوهوایی موجود در این ایالت نیست. خشکسالی سبب شده است که مانند روزهای اخیر، سیلهای مهیب و طولانی در این ایالت جاری شود و خسارات جانی و مالی عدیدهای را به وجود آورد. حال وقوع توامان خشکسالی و سیل این ایده را به ذهن مهندسان آمریکایی متبادر کرده است که آیا میتوان با اضافه کردن خاصیت اسفنجی به سفرههای زیرزمینی، تمهیدی اندیشید که آب سیلها به جای آنکه هدر برود و خسارت به بار بیاورد، سفرههای زیرزمینی را پر کند؟
کالیفرنیا غربیترین ایالت آمریکاست که ساکنانش به علت مجاورت با اقیانوس آرام، با آبوهوای معتدل و بارانی بیگانه نیستند. در دهههای گذشته نیز مهندسان شهرسازی برای تامین آسایش و راحتی شهروندان، معابر و خیابانهای این ایالت را به گونهای طراحی کردند که برای پرهیز از آبگرفتگی، باران به زمین نفوذ نکند و روی زمین بماند و پس از ورود به جویها، جاری شود. به همین علت اگر به گوشه و کنار این ایالت بنگرید، تنها آسفالت و بتن و سیمان و آجر میبینید و در مییابید که کالیفرنیا در برابر مایعات غیرقابل نفوذ است.
در نتیجه سیلهای شدیدی که اکنون گریبان این ایالت را گرفته است نمود بیشتری پیدا میکند و البته خسارتهای بیشتری نیز به جا میگذارد. بر اساس آخرین گزارشها تاکنون ۱۹نفر جان خود را در سیل اخیر از دست دادهاند. پیش از وقوع سیل پیشبینی میشد میزان خسارتهای مالی وارده به این ایالت چیزی در حدود یک میلیارد دلار باشد اما بررسیهای اخیر نشان داد که خسارت به بار آمده خیلی بیشتر از پیشبینیها و در حدود ۳۰ میلیارد دلار است.
البته این پایان ماجرا نیست و تغییرات آبوهوایی نشان میدهد که بارشهای شدید و تندبادهای مهیب بعدی در راهند. برخی از روستاها مانند چوالار به کلی ویران شدهاند. گودالهای بزرگ و عظیمی نیز در جادههای شهرهایی مانند سانتاکروز و سانفرانسیسکو پدید آمده که عبور و مرور را مختل کرده است. شهرهای پلانادا و مرسدس خالی از سکنه شدهاند و با سر رسیدن بادهای غران نیز ممکن است رانشهای شدیدی بر روی زمین به وجود بیاید. گفتنی است در ۲ روز اول بارشهای سیلزای کالیفرنیا، ۴۱۰ میلیمتر و در ۵ روز بعد از آن نیز ۲۰۰ میلیمتر باران بارید و وضع موجود را رقم زد.
مهندسان شهرسازی به طور سنتی آب سیلها را یک مهمان ناخوانده و مزاحم تلقی میکنند که هرچه زودتر باید از شر آن خلاص شد. به همین دلیل در شهرهایی که احتمال جاری شدن سیل در آن وجود دارد، زیرساختهایی مانند کانال و زهکشی تدارک میبینند که آب سیلها به درون آن بریزد و پیش از آنکه فرصت تخریب شهر و زندگی مردم را داشته باشد به سمت رودخانهها و دریاها هدایت شود.
حال از طرفی این سیلهای به راه افتاده در کالیفرنیا، رفتهرفته شدیدتر میشوند و کانالهای پیشین جوابگوی مهار آن نیست و از طرف دیگر نیز این ایالت چند سالی است که با خشکسالی شدید روبهروست و وضعیت تمام ذخایر آب در سفرههای زیر زمینی آن وخیم گزارش شده است. از این رو مهندسان آمریکایی امروز روی این ایده متمرکز شدهاند که آب سیلها را جذب کنند و به سمت سفرههای زیر زمینی سوق دهند.
سفرههای زیر زمینی از ۲ طریق سیراب میشدند؛ بارش باران و برف. با بارش باران در فصلهای پاییز و زمستان، آب در سفرههای زیرزمینی نفوذ میکند و منابع را برای مصرف در بهار و تابستان مهیا میکند. برفی که روی کوهها نشسته است نیز با گرم شدن هوا آب میشود و به منابع زیرزمینی افزوده میشود. دانشمندان میگویند تمام برفهای موجود بر روی کره زمین تا پیش از سال ۲۱۰۰ آب خواهند شد. در ایالتهایی مانند کالیفرنیا نیز که با خشکسالی مواجهند، این چرخه معیوب شده است. پس باید به فکر سیراب کردن زمین با استفاده از آب سیلها بود و این ایده مترقی و برنده سالهای پیشروی بشر است.
با آماده و عملیاتی شدن این طرح، مهندسان بر کنترل سیل و هدایتش به سفرههای زیر زمینی متمرکز میشوند و علاوه بر کاهش خطرات و خسارات سیل، مشکل کم آبی، به ویژه کم آبی برای مصارف کشاورزی در غرب آمریکا را نیز حل میکنند. دپارتمان آب و برق لسآنجلس بخش آزمایشی این پروژه را با ۱۳۰میلیون دلار سرمایهگذاری کلید زده و برای این طرح زمینی به وسعت ۱۵۰ هکتار در نظر گرفته است و در آن حوضچههای خاکی به عمق ۶ متر حفر کرده است.
آب باران، سیل و طوفانها در این حفرهها ذخیره میشود و با طی مسیری به حوضچههای زیر زمینی میریزد. گفتنی است تاکنون این طرح آزمایشی موفق بوده و توانسته است آب مصرفی لازم برای ۶۴هزار خانوار را تامین کند. نکته مهمتر این که اگر سدی در آستانه سرریز باشد و به رهاسازی آب نیاز داشته باشد، میتواند آن آب را نیز به سمت این حفرهها هدایت کند و از هدر رفت این منابع ارزشمند جلوگیری کند.
یکی از چالشهای محیطزیستی پیشروی بشر مسئله سدهای آبی است. چالش اول عدم امکان ساخت سدهای جدید است و چالش دوم تاثیرات منفی و مخربی است که ساخت سدها روی محیطزیست دارند. گفتنی است با موفقیت کامل این طرح، میتوان امیدوار بود که سدها یکبهیک برچیده شوند و این روش ذخیرهسازی آب، جایگزین ساخت سدها شود.
یکی دیگر از معضلات محیطزیستی که گریبان شهرها و کشورهایی مانند کالیفرنیا را که دچار خشکسالیهای شدید هستند گرفته، فرونشست زمین است. استفاده بیرویه از آبهای زیر زمینی علت اصلی فرونشست و رانش زمین است و امید بسیاری وجود دارد که با بهرهبرداری کامل از این طرح، معضل فرو نشست زمین هم تا حدودی زیادی حل شود.
با توجه به اینکه در همه شهرها، فضاهایی به وسعت ۱۵۰ هکتاری وجود ندارد که در آن حفرههای جاذب حفر شود، طراحان این ایده در حال ساخت حفرههای جاذب در زیر فضاهای سبز شهری، پارکها، حاشیههای خیابانها و جادهها هستند. به علاوه آنها درصدد طراحی و ساخت سنگفرش و آسفالتی هستند که شیارها و منافذی روی آن تعبیه شده است و از این طریق توانایی جذب آب را دارند. با این ترفند تمام فضاهای شهری و خیابانها به حفرههایی برای جذب و ذخیره آب مصرفی بدل خواهند شد.
در سال جاری و با به کارگیری این طرح در ابعاد آزمایشی، ۱۱میلیارد گالن آب در لسآنجلس ذخیره شد و قرار است این مقدار طی سال ۲۰۲۳ به ۵۰ میلیارد گالن افزایش یابد که برای مصرف ۱۴۰هزار خانواده طی یکسال کافی است. پر واضح است که موفقیت این طرح میتواند کلید بشر برای باز کردن قفل کم آبی در جهان و راهی برای حل و فصل این بحران باشد.
