روزنامه هفت صبح، آرش پورابراهیمی| تا همین دو روز پیش به نظر میرسید که عادیسازی روابط میان عربستان و اسرائیل به سرعت در حال پیشروی است. نخستوزیر اسرائیل حتی در سخنرانیاش در سازمان ملل هم از عادیسازی روابط اسرائیل با کشورهای عربی سخن میگفت، رهبران عربستان که در رویای «تبدیل خاورمیانه به اروپای جدید» به سر میبرند هم این توافق را بخشی از چشمانداز مدنظر خود میدیدند و به دنبال گرفتن امتیازهای بزرگ از آمریکا بودند و آقای بایدن هم امیدوار بود با دستاوردی قابل توجه مانند به ثمر رساندن توافق میان عربستان و اسرائیل وارد کارزار انتخابات ریاستجمهوری آمریکا شود که تقریبا یکسال دیگر برگزار خواهد شد. اما همه این رویاپردازیها مربوط به گذشتهاند چراکه صبح شنبه پیچیدگیهای خاورمیانه باردیگر خودش را به رخ کشید.
عملیات طوفان الاقصی یک موفقیت نظامی بزرگ برای حماس محسوب میشود. صحنههایی که از این عملیات میدیدیم با تصورمان در مورد توان اطلاعاتی و عملیاتی ارتش اسرائیل همخوانی نداشت. میتوان گفت که اسرائیلیها علاوه بر ناکارآمدی در صحنه نبرد در برآورد بازدارندگی خود در مقابل حماس هم دچار اشتباه محاسباتی شدند. چنین عملیات گستردهای توسط حماس قطعا با برخورد قهرآمیز اسرائیل مواجه خواهد شد که حتی موجودیت حماس را به خطر خواهد انداخت.
اسرائیلیها احتمالا تصور نمیکردند که حماس با چنین عملیاتی خود را در معرض تهدیدی بزرگ قرار دهد. در سوی دیگر، عملیات طوفان الاقصی به نقطه تاریکی در دوران بلندمدت نخستوزیری بنیامین نتانیاهو تبدیل خواهد شد. البته خیلی زود است که تصور کنیم عمر سیاسی نتانیاهو به پایان رسیده است. او طی همین چند سال اخیر نشان داده که سیاستمدار کارکشتهای است و توانایی این را دارد که از بحران بهره ببرد.
با این حال، رویای عادیسازی روابط با عربستان حداقل برای مدتی دیگر موضوعیت نخواهد داشت. اسرائیلیها همین حالا هم از موضع عربستان در مقابل حملات حماس خرسند نیستند و آغاز عملیات اسرائیل علیه حماس که احتمالا بسیار شدید خواهد بود بر فضای ضد اسرائیلی افکار عمومی در جهان عرب خواهد افزود.
در چنین شرایطی رهبران کشورهای عربی احتمالا با احتیاط بیشتری به سوی عادیسازی رابطه با اسرائیل حرکت خواهند کرد. دولت بایدن هم که تاکنون و به خصوص در مواجهه با جنگ اوکراین عملکرد قابل قبولی داشته حالا رویای «صلح در خاورمیانه» پیش از انتخابات را از دست رفته میبیند. نخستین هدف دولت آمریکا احتمالا این خواهد بود که جلوی گسترش درگیری را در منطقه بگیرد.
آنچه حماس انجام داد آنقدر بیسابقه است که نمیتوان حدس زد واکنش اسرائیل به چه مناطقی محدود خواهد ماند. آمریکا احتمالا تلاش خواهد کرد پرونده ایران تا آنجا که امکان دارد تحت تاثیر درگیری فعلی در فلسطین قرار نگیرد. همه اینها به ادامه درگیری میان اسرائیل و حماس بستگی دارد.
انتظار اولیه این است که اسرائیل نوار غزه را به اصطلاح شخم بزند و به چیزی غیر از حذف حماس رضایت ندهد. با این حال باید به خاطر داشت که حماس حالا اسرائیلیهای زیادی را در اختیار دارد و در عین حال رهبران حماس که حمله اخیر را به دقتی حیرتآور طراحی و اجرا کردهاند احتمالا برنامهای برای مواجهه با واکنش اسرائیل هم دارند.
میدانیم که در کوتاهمدت شدت درگیریها افزایش خواهد یافت و کشورهای غربی هم کمتر از گذشته برای مهار خشونتها به اسرائیل فشار خواهند آورد و دورنمای صلح میان اعراب و اسرائیل هم در میانمدت کمرنگ خواهد شد. با این حال، هنگام گمانهزنی درباره پیامدهای بلندمدت بحران فعلی باید محتاط بود. عملیات طوفان الاقصی در سال روز جنگ یوم کیپور روی داد، جنگی که تاثیر آن بر پیمان کمپ دیوید و سپس صلح اسرائیل و مصر غیرقابل انکار است. درگیری فعلی در خاورمیانه هم ممکن است در بلندمدت پیامدهایی را داشته باشد که امروز بسیار بعید به نظر میرسند.
