روزنامه هفت صبح| دیروز انجمن صنایع فرآوردههای لبنی آمارهای مربوط به صادرات لبنیات ایران به کشورهای دیگر را منتشر کرد که نشان میداد در 6 ماهه اول امسال در مجموع ما به 39 کشور جهان صادرات مواد لبنی داشتهایم که نسبت به شش ماه اول سال گذشته سه کشور به لیست اضافه شدهاند.
البته اینطور نیست که وضعیت صادرات لبنیات ما به 39 کشور به یک شکل باشد بلکه ۱۵ کشور عراق، پاکستان، افغانستان، امارات متحده عربی، جمهوری آذربایجان، سوریه، ترکمنستان، قزاقستان، ارمنستان، ازبکستان، گرجستان، فدراسیون روسیه، کویت، تاجیکستان و ترکیه 99/39درصد از حجم صادرات را به خود اختصاص دادهاند و بقیه مقاصد صادراتی مثل کانادا، آلمان، اتریش، استرالیا، نیوزلند، ژاپن، دانمارک، انگلستان و … مجموعا مقصد کمتر از 0/6درصد لبنیات ایرانی هستند که آن هم برای مصرف ایرانیهای این کشورها و فروشگاههای برندهای خوراکی ایرانی وارد میشود.
در بین تمام مقاصد صادراتی لبنیات اما این عراق است که ویژهترین وضعیت را دارد. این کشور با افزایش ۳۱ درصدی حجم صادرات در ۶ ماهه نخست سال ۱۴۰۲ نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ و رسیدن به ۱۸۴ هزار تن صادرات اولین مقصد لبنیات ایران با 65/4درصد از سهم صادرات بر اساس حجم است از بین آن 15 کشوری که 99/39درصد صادرات لبنیات ایرانی را به خودشان اختصاص داده بودند بیشتر از ۶۵ درصد از لبنیات صادراتی ایران به عراق میرود و کمتر از ۳۵ درصد به بقیه ۱۴ کشور.
کشور بعدی پاکستان با افزایش 13/8درصدی حجم صادرات در ۶ ماهه نخست سال ۱۴۰۲ نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ و رسیدن به43/5 هزار تن صادرات دومین مقصد لبنیات ایران با 15/4 درصد از سهم صادرات بر اساس حجم است.
افغانستان با کاهش15/4 درصدی حجم صادرات در ۶ ماهه نخست سال ۱۴۰۲ نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ و رسیدن به 20/8 هزار تن صادرات سومین مقصد لبنیات ایران با 7/4درصد از سهم صادرات بر اساس حجم است.
امارات متحده عربی، جمهوری آذربایجان و سوریه هم با صادرات به ترتیب 9/9هزار تن، 5/5 هزار تن و 3/1هزار تن در جایگاه چهارم تا ششم از نظر میزان حجم صادرات قرار دارند.
کشور روسیه هم با کاهش 18/1درصدی حجم صادرات در ۶ ماهه نخست سال ۱۴۰۲ نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ و رسیدن به 1/1 هزار تن صادرات تنها 0/4درصد از سهم صادرات لبنیات ایران را بر اساس حجم به خود اختصاص داده است.
رابطه لبنیاتی پر فراز و نشیب با عراق
صادرات لبنیات ایران به عراق عمر نسبتا طولانی دارد اما نه در این حجم و اندازه در واقع اوج رابطه لبنی دو کشور از ابتدای دهه ۹۰ با رونقگیری فعالیت شرکتهای لبنی ایرانی شروع شد و تا جایی پیش رفت که دو شرکت معروف کاله و میهن در عراق کارخانه ساختند چرا که بازارشان را پیدا کرده بودند و حالا باید حضورشان را با تولید و توزیع محصولات لبنی در خود عراق پررنگتر میکردند. تقریبا همین زمان بود که رقابت تنگاتنگ شرکتهای ایرانی با رقبای دیگر در بازار لبنیات عراق جدیتر شد و در این بیشتر از ده سال فراز و نشیب زیادی را طی کرده است.
در حال حاضر چندين شرکت لبنی برای فروش محصولات خود در خاورمیانه به ویژه عراق رقابت تنگاتنگی دارند.شرکت میهن و کاله از ایران، شرکت مزون از عمان، شرکت المراعی و KDD از عربستان و شرکتهای پینار و مرسی از ترکیه. جالب اینکه بازار عراق آنقدر برای تولید کنندهها و صادر کنندههای مواد لبنی جذاب و پر از ظرفیت است که شرکتهای رقیب کاله و میهن هم بارها دچار حاشیه شدهاند مثلا مدتی برای تحریم شرکت مزون عمان پویش مجازی شکل گرفت و بعضی کاربران با هشتگ #مقاطعة_شرکة_مزون (تحریم شرکت مزون) از مردم میخواستند که به دلیل افزایش قیمت ناگهانی محصولات این شرکت آن را تحریم کنند.
اتفاقی که یک بار هم برای کاله افتاد وقتی که ناآرامیهایی در اعتراض به وضعیت اقتصادی مردم به وجود آمد عدهای در شبکههای اجتماعی خواهان تحریم محصولات کاله شدند.شاید بتوان گفت اولین ماجرایی که در مورد صادرات لبنیات ایران به عراق پیش آمد و ابعاد رسانهای به خود گرفته سوزانده شدن محموله بزرگی از آنها توسط دولت عراق در سال ۹۴ بود، اتفاقی که چندبار دیگر هم تکرار شد چرا که طبق قوانین داخلی عراق محصولات لبنی که وارد این کشور میشوند باید بیشتر از دو سوم از تاریخ انقضایشان باقی مانده باشد اما همزمان با فعالیتهای داعش در عراق و مشکلات مرزی که پیش آمده بود در مواردی محمولهها چند روز پشت مرز مانده و این مرز زمانی رد میشد. به این ترتیب بر اساس قوانین عراق این محمولهها اجازه برگشت هم پیدا نکرده و باید منهدم شوند.
کمیبعد که به کلی صادرات لبنیات ایران به عراق از طرف دولت ممنوع شد و این ممنوعیت نزدیک به یک سال ادامه داشت. شاید بتوان گفت که همین مشکلات اصلی ترین انگیزه ساخته شدن کارخانههای کاله و میهن در عراق شد.ماجرای بعدی دو و نیم برابر شدن تعرفه واردات محصولات لبنی به عراق بود اتفاقی که میتوانست بازار صادرات لبنیات ایران به این کشور را به کلی کساد کند چون صادر کننده یا باید قید حاشیه سودش را میزد یا باید قیمت محصول را بالا میبرد که با این کار هم فروش پایین میآمد.
این تصمیم هم اگرچه دوام زیادی نداشت و کمیبعد تعرفه به ۴۰ درصد افزایش پیدا کرد اما به هر حال توانست صادرات لبنیات ایران به عراق را با چالش جدی مواجه کند. ضمن اینکه همین تعرفه ۴۰ درصدی هم تعرفه بسیار بالایی محسوب میشد.با وجود همه این خبرهای ریز و درشت، مهمترین و البته ناراحت کنندهترین خبری که در مورد فعالیت شرکتهای لبنی ایرانی در عراق شنیده شد ماجراي انفجار در انبار کارخانه کاله در کربلا بود، اتفاقی که در سال ۹۸ افتاد و اعلام شد که کاملا عمدی بوده است یعنی بار کارگزاری مواد منفجره در انبار کاله این انفجار ترتیب داده شد و نزدیک به ۸۰ میلیون دلار به شرکت خسارت زد اما بعد از مدتی اعلام شد که کاله دوباره در عراق به سطح سابق تولید رسیده و نزدیک به ۵۰۰ تن محصولات لبنی تولید میکند.
عراقیها کدام محصول لبنی ایرانی را دوست دارند؟
اینطور که فعالان بازار میگویند اصلیترین بازار فروش لبنیات ایران در عراق شهرهای کربلا و نجف هستند و شهرهای بزرگتر مانند بغداد بیشتر با محصولات ترک و سعودی تغذیه میشوند. مردم شهرهای نجف و کربلا هم از بین محصولات لبنی ایرانی، ماست ایرانی مخصوصا ماست سون کاله را بیشتر دوست دارند.
همچنین پنیر خامهای ویلی هم جایگاه خوبی دارد اما از آنجا که ایرانیهای زیادی به این دو شهر تردد دارند دوغ دومین محصول تولیدی ایرانی در این شهرها بعد از ماست است چرا که شرکتهای ترک و سعودی به کلی این محصول را تولید نمیکنند. جایگاه خامه صورتی هم بین مصرف کنندهها خوب است و خلاف آنچه خیلیها ممکن است انتظار داشته باشند بستنی در رتبه آخر قرار دارد.
