روزنامه هفت صبح، نگین باقری| نموداری که میبینید آرام آرام یک مسیر نزولی میپیماید، تعداد پستهای روزانه در اینستاگرام فارسی را نشان میدهد که به مرور نسبت به هشت ماه گذشته به طور چشمگیری کمتر شده. اگر اولین روز آذر ماه سال گذشته بیش از ۵۰۰ هزار پست در اینستاگرام فارسی منتشر شده بود، این عدد تا مرداد ماه امسال به حدود ۱۰۰ هزار پست رسیده. این تنها اطلاعاتی نیست که از این نمودار ۹ ماهه میشود خروجی گرفت. به غیر از این هر کدام از این نوسانها تفاسیر مختلف و جالبی دارد که میتوان از آن سر درآورد. از این نمودار دیگر به چه اطلاعاتی میرسیم؟
در نگاه اول ما از این نمودار متوجه چند نقطه اوج در برخی از روزهای سال گذشته میشویم. مثلا اول دی ماه، ششم و بیست و ششم بهمن و شانزدهم تا بیست و یکم اسفند سال پیش تعداد پستهای اینستاگرامی به اوج خودش در یک ماه میرسد. به خصوص اسفند ماه، ماه پر رونقی بوده که به طور میانگین روزانه ۵۰۰ هزار پست فارسی منتشر شده. حالا این اوج و فرود نمودار را روی تقویم و مناسبات آن تطبیق دهیم به چه میرسیم؟
شاید بتوانیم این میزان تولید محتوا در اسفندماه را به بازار شب عید مرتبط بدانیم که در آن فروشگاههای مجازی بازار را دست خودشان میگیرند و هر روز تعداد پستهای بیشتری برای فروش اجناسشان منتشر میکنند. چطور میتوانیم درباره این ادعا مطمئن شویم؟ دو روز پیش دبیر شورای عالی فضای مجازی گفته بود که ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار واحد صنفی مجازی در اینستاگرام فعالیت دارند. جالب اینکه آخرین آمار وزارت صمت در سال ۱۴۰۰ نشان میداد که تعداد کل واحدهای صنفی واقعی فعال کشور ۱۰۰ هزار واحد از فروشگاههای مجازی کمتر است.
شلوغی شب عید در اینستاگرام فارسی
حالا از کجا مطمئن باشیم که فعالیت این تعداد فروشگاه در اینستاگرام حتما به خرید عید و نیازهای آن ربط دارد؟ این را باید در یک گزارش دیگر دید که از قضا آن هم دیروز منتشر شده. سایتی به نام تکرسا دیروز نوشته بود که بر اساس تحلیلهای آنها، ۲۷ درصد از پیجهای فروشگاهی اینستاگرام فارسی، پوشاک میفروشند.
۱۸درصد خوراکی، ۱۰درصد وسایل آرایشی، ۹ درصد اکسسوری (مثل گردنبند، انگشتر، کمربند و …) ۸ درصد کیف و کفش، ۶ درصد وسایل خانه و آشپزخانه و ۲ درصد هم وسایل دیجیتال. حالا جالب است بدانید که اگرچه تعداد پیجهای پوشاک بیشتر از کیف و کفش بوده اما تعداد فالوئرهای کیف و کفش بیشتر از پوشاک است.
شغل اینستاگرامی در کدام شهر بیشتر رواج دارد؟
در گزارش تک رسا که دیروز درباره فعالیت ایرانیان در اینستاگرام منتشر شد باز هم جزئیات جالبی وجود داشت. این تیم از لحاظ جغرافیایی هم کسب و کارهای مجازی را تقسیم کرده بودند. مردم کدام شهر بیشتر به کسب و کار اینستاگرامی علاقه دارند؟ دلایل زیادی وجود دارد که تهران را رتبه اول این تقسیم بندی قرارداده که ۱۰ درصد از فروشگاههای اینستاگرامی در این محدوده جا گرفتهاند. اما نکته جالبتر گروه دوم است که شامل شهرهایی مثل اصفهان، یزد، فارس و قم میشود.
بین ۵ تا ۱۰ درصد از فروشگاههای اینستاگرامی در این شهرها قرار دارند. شهرهای ساحلی شمال و جنوب کشور در رتبه سوم جا خوش کردهاند. یعنی با اینکه تصور میشود که تعداد فروشگاههای آنلاین در مناطق آزاد اقتصادی باید بیشتر باشد، به نظر میرسد که باز زور منطقه آزاد به شهرهای توسعهیافتهتر نرسیده و باعث شده که فقط یک تا پنج درصد از فروشگاههای اینستاگرامی در بوشهر، گلستان، مازندران، گیلان و اردبیل قرار داشته باشند.
اگر از سمت چپ نمودار به سمت انتهای سمت راست آن حرکت کنیم، بعد از اسفند ماه که آن را توضیح دادیم، نوبت به تعطیلات فروردین میرسد. روز اول فروردین تعداد پستهای اینستاگرامی به طور چشمگیری افزایش داشته اما به مرور تا آخر تعطیلات عید این پلتفرم خیلی خلوت شده.
اینستاگرام فارسی از چه زمانی خلوت شد؟
نمودار نشان میدهد که از نیمه دوم تیرماه امسال کم کم روند نزولی انتشار پست در اینستاگرام هم شروع شده و از ۵۰۰ هزار پست روزانه در آخرین روزهای تیرماه به ۱۰۰ هزار پست در اواخر مرداد ماه رسیده است. عادل طالبی، فعال حوزه اینترنت با انتشار این نمودار که آن را از وبسایت لایف وب دریافت کرده میگوید نوعی فیلترینگ خاموش منجر به این اتفاق شده است.
منظور او از فیلترینگ خاموش ادعای هفته گذشته برخی از تحلیلگران فضای مجازی است که معتقد بودند پهنای باند اینترنت برای اینستاگرام رو به کاهش است. این یعنی چه؟ شرکتی که اینترنت را تقسیم میکند تصمیم میگیرد که چه مقدار ترافیک در چه آدرسی بیشتر باشد و در چه آدرسی کمتر. با این اتفاق، همانطور که دیگر کم کم استفاده از وایبر تقریبا غیر ممکن شد، ممکن است استفاده از اینستاگرام هم ناممکن شود. این خلوت شدن اینستاگرام ممکن است دلیل دیگری جز این موضوع داشته باشد؟ آیا ریلز منجر به کاهش پستهای اینستاگرامی شده؟
این فرضیه که افزایش علاقه به reels منجر به کاهش پستهای روزانه شده از سوی شرکت دادهکاوی لایف وب رد شود. از سوی دیگر این نمودار شامل روزهای اخیر که ارسال پیامک کد ورود به حساب با مشکل روبهرو بود، نمیشد. ضمن اینکه مگر چند نفر بعد از لاگین شدن (وارد شدن) در اینستاگرام پست میگذارند که دسترسی نداشتن به پیامک کد ورودی، بتواند از فعالیت افراد کم کند؟ به خاطر همین دلایل که در گفتوگو با کارشناسان بررسی کردیم به نظر میرسد از این دادهها اینطور میتوان تفسیر کرد که کاهش پهنای باند اینستاگرام، انگیزه افراد برای انتشار پست در این پلتفرم در ایران را کمتر کرده.
یکی از اعضای مجموعه دادهکاوی لایف وب که رفتار کاربران در شبکههای اجتماعی را بررسی کرده است، میگوید که مناسبتهای تقویمی در کاهش یا افزایش انتشار محتوای کاربران تاثیرگذار بوده و در روزهای جمعه و ایام تعطیلات حجم انتشار محتوا کاهش مییابد. همچنین به صورت میانگین در بستر تلگرام طی روزهای میانی هفته و در اینستاگرام، اولین روز هفته بیشترین میزان محتوا منتشر میشود.
از کجا مطمئن شویم دادههای این شرکت و نموداری که با آن ترسیم کردهاند درست است؟مجموعههای دادهکاوی رباتهایی دارند که به محض انتشار پستهای اینستاگرامی از سوی افراد، متوجه فعالیت کاربران پابلیک ایرانی در این پلتفرم میشوند. این دادهها در دیتابیس آنها ذخیره میشود و آنها تغییرات الگوریتم را پیگیری میکنند.
نکته مهم اینکه میزان انتشار پست اینستاگرامی قطعا بیشتر از آماری است که این سایت ارائه داده، اما پلتفرم اینستاگرام اجازه شمارش و جستوجوی همه محتواهای خود را نمیدهد و این عدد ۵۰۰ هزار پست روزانه بیشترین تعدادی است که در جامعه آماری اینستاگرام قابل شمارش بوده. برای همین اگرچه عدد را نمیشود تعمیم داد اما نوسان و بالا و پایین شدن نمودار را میشود تعمیم داد و تحلیل کرد.
