روزنامه هفت صبح، فاطمه رجبی | اینکه اواخر فروردین آلودگی هوا طوری شود که به سختی بتوان نفس کشید، چیزی نیست که ایرانیها در هیچ شهری انتظارش را داشته باشند اما از دیروز صبح شهرهای غربی و مرکزی ایران از آذربایجان شرقی و غربی، کرمانشاه و ایلام گرفته تا تهران و قم و البرز شاهد چنان مه غلیظی از گرد و غبار بودند که همه را شوکه کرد. کمکم که گزارشها درباره شاخص آلودگی هوا منتشر شد، کاشف به عمل آمد که سطح آلودگی در تهران رکورد زده و به بیشترین حد خودش طی سالهای اخیر رسید.
وقتی جدول روزهای آلوده در ۱۰ سال گذشته را مرور میکنیم میبینیم که پیش از این بیشترین آلودگی ثبت شده به دی ماه هفت سال پیش بر میگردد که شاخص آلودگی هوا مرز ۳۰۰ را هم رد کرده بود، بعد از آن در آلودهترین روزها شاخص کمی بیشتر از ۲۰۰ بود اما دیروز شاخص آلودگی هوای تهران به عدد بسیار عجیبی رسید: ۴۹۸ یعنی بسیار خطرناک! به این ترتیب خبرگزاری و کارشناسهای تلویزیون از مردم خواستند که داخل خانههایشان بمانند و از فعالیت غیرضروری پرهیز کنند، اورژانس برای پذیرش بیماران تنفسی و قلبی اعلام وضعیت اضطراری کرد و از سالمندان و بیماران خواسته شد که از ماسک استفاده کنند و هوای خانهها را مرطوب نگه دارند.
هنوز عمق بحران را متوجه نشدهاید؟ پس بدانید که بیشترین عددی که در جداول و تابلوهای معمولی آلودگی هوا دیده میشود ۵۰۰ است یعنی تهیهکنندههای جداول آلودگی هوا و نشانگرهای آلودگی بسیار بعید دانستهاند که شاخص آلودگی به بیشتر از ۵۰۰ برسد؛ اتفاقی که دیروز تهران تا مرز آن حرکت کرد و بعید نیست که در مواقع و مناطقی آن را رد کرده باشد چرا که شاخص کلی در واقع میانگین شاخص در نقاط مختلف است. بنابراین اصلا تعجب ندارد که دیروز تهران توانست عنوان آلودهترین شهر جهان را به خودش اختصاص بدهد و کاری کند که کمیته اضطرار تهران به ریاست استاندار در دو نوبت تشکیل جلسه بدهد اما چرا؟
حالا که هوا رو به گرمی میرود و هنوز خبری از مازوتسوزی و وارونگی هوا نیست، پاسخ اینکه حالا مسئولیت آلوده کردن هوا در غیاب ذرات آلاینده مصنوعی و شیمیایی برعهده آلایندههای طبیعی گذاشته شده و طبق گزارشها آنچه دیروز هوای شهرهای غربی و بعضی شهرهای مرکزی ایران را به حد خطرناکی رسانده، گرد و غبار طبیعی بوده که از کانونهای تولید گرد و غبار در کشورهای سوریه، عراق و عربستان برخاسته آن هم به کمک یک سامانه وزش باد ملایم که از این کشورها بلند شده و این حجم از گرد و غبار را برای شهرهای ایران سوغاتی آورده است.
باران نجاتمان میدهد
محمد اصغری، کارشناس سازمان هواشناسی درباره وضعیت هوا در شهرهای مختلف ایران میگوید براساس تحلیل تصاویر ماهوارهای کانونهای گرد و غبار در عراق بیشترین تقصیر را در وضعیت کنونی بعضی از شهرهای ایران دارد و اوضاع اگرچه کمی بهتر شده اما امروز هم آلودگی ادامه دارد؛ به همین دلیل هم بازی تیمهای فوتبال لغو شده و بسیاری از فعالیتها برای امروز به حالت تعلیق درآمده است.
اما خبر خوب اینکه از آخر وقت جمعه از سمت شمال غربی جبهه هوایی وارد کشور شده که با خودش باران میآورد. اینطور که اصغری میگوید تا روز یکشنبه استانهای زنجان، تهران، قم، مرکزی، همدان، البرز، مرکزی و استانهای شمال شرق و آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، تهران، البرز، قم، همدان و اردبیل تحت تأثیر این سامانه بارشی قرار خواهند گرفت و باران گرد و غبار را خواهد شست.
طبیعی اشکالی ندارد؟
به موازات سخت شدن تنفس، عود کردن انواع آلرژیها، سوختن چشم و خشک شدن گلوی شهروندان شهرهایی که از دیروز با گرد و غبار دست به یقه هستند عدهای در شبکههای اجتماعی شروع به انتشار محتواهایی کردند با این مضمون که چون آلودگی هوا این بار طبیعی است و در آن خبری از آلایندههای شیمیایی نیست، نگرانی جدی وجود ندارد و فقط باید صبر کنیم تا غبار فرو بنشیند اما کارشناسان نظر دیگری دارند.
آنها میگویند اگرچه آلایندههای شیمیایی میتوانند تاثیر عمیقتر و بلندمدتتری بگذارند اما خطر آلودگی هوا با ذرات سنگین گرد و غبار را هم نباید نادیده گرفت مخصوصا برای کسانی که به هر دلیلی آسیبپذیرتر هستند؛ مثل بچهها، بیماران و سالمندان که احتمال بروز علائم برونشیت، تنگی نفس، عود کردن آسم و حملههای تنفسی در آنها میتواند واقعا جدی باشد آنها حتی میگویند بروز گرد و غبار در طول زمان با کاهش حجم اکسیژن خون میتواند باعث بیماریهای جدیتر شود. ترسناک اینکه تا اینجای کار اعلام شده در عراق ۵ نفر به دلیل آلودگی شدید هوا با گرد و غبار جانشان را از دست دادهاند.
چه کار کنیم؟
نکته دیگری که بد نیست بدانید، این است که اگرچه به دلیل درشت بودن ذرات گرد و غبار استفاده از ماسکهای معمولی که به لطف کرونا بخشی از پوشش ما شده، میتواند موثر باشد اما ماسک مخصوص گرد و غبار که تا اندازه زیادی جلوی ورود این ذرات به دستگاه تنفسی ما را میگیرد p1 و p2 نام دارد و به ویژه برای کسانی که آسیب پذیرتر هستند و ناگزیر فعالیتهای بیرون از خانه دارند توصیه میشود. همچنین شست و شوی صورت، موها و مجاری دهان و بینی و دوری از بقیه عوامل و کارهای تشدیدکننده آلرژی و تحریککننده ریه مثل ادکلن، سرخ کردن مواد غذایی و… هم میتواند از شدت آسیب گرد و غبار به سلامتمان جلوگیری کند.
از این به بعد آماده هوای غبارآلود باشیم؟
از چند سال پیش که دست و پنجه نرم کردن شهرهای زیادی در خوزستان و سیستان و بلوچستان با گرد و غبار شروع شد، کسی فکرش را نمیکرد که کمکم با خشک شدن آبریزهای هامون و هورالعظیم گرد و غبار تبدیل به مهمان ماندگار شهرهای بزرگ و کوچک این استانها شود، حالا این سوال برای خیلیها پیش آمده که آیا بقیه شهرهای ایران مخصوصا شهرهای غربی و مرکزی باید خودشان را برای روزهای غبارآلود بیشتری آماده کنند؟
عدهای از کارشناسان معتقدند اگر وضعیت رسیدگی به حوزههای گرد و غبار در کشورهای اطراف ایران به همین منوال ادامه داشته باشد، اصلا بعید نیست که پاسخ چنین سوالی بله باشد. بسیاری از آنها انگشت اتهام را به سمت کشور ترکیه میگیرند و میگویند که ۳۲ پروژه سدسازی مختلف که در سالهای اخیر از سوی دولت اردوغان کلید خورده و امتناع ترکیه از اختصاص حق آبه کشورهای اطراف از جمله دجله و فرات باعث شده که حوزههای آبریز این دو رودخانه بزرگ در کشور عراق با تهدید جدی مواجه شود و خشک شدن آنها کاری کند که با شروع وزیدن بادهای موسمی یا ورود هر سامانه وزش بادی به منطقه، پهنه عظیمی از این محدوده دچار آلودگی هوای ناشی از گرد و غبار شود.
بعضیها البته ماجرا را فراتر از سدسازیهای ترکیه میدانند و میگویند ماجرا چند عاملی است و خود کشورهای عراق، ایران، عربستان و تغییر شرایط اقلیمی هرکدام سهم خودشان را در بروز این وضعیت دارند. جالب اینکه معصومه ابتکار، معاون سابق رئیس جمهور و رئیس سابق سازمان حمایت محیط زیست هم در توئیتی به همین موضوع اشاره کرده و نوشته بود: «کاهش بارندگی و روند گرمایش زمین، اجرای طرحهای بزرگ سدسازی مانند گاپ در ترکیه و عدم برنامهریزی برای مدیریت عرصه سرزمین و مقابله با فرسایش خاک همه از دلایل طوفانهای عظیم گرد و غبار است که کیفیت زندگی و سلامت مردم را مختل میکند…»
