روزنامه هفت صبح | ظهر یکشنبه با وجود وقوع دو زلزله به قدرت ۶٫۳ و ۶٫۴ در استان هرمزگان که لرزش آن در بسیاری از شهرها و حتی کشورهای اطراف احساس شد، خوشبختانه آمار مرگ و میر و مصدومان زیاد نبود. تا الان تعداد کشته شدهها فقط یک نفر گزارش شده و البته ۹۹ نفر هم مصدوم شدند. این در حالی است که در تصاویر و ویدئوهایی که شهروندان ضبط کردند این دو زلزله خیلی مهیب به نظر میرسید و همه نگران عواقب سنگینتری بودند.
حالا این پرسش به وجود آمده که چطور خطر از بیخ گوش بندرعباس و شهرهای اطراف گذشت؟ چون اگر مقایسه کنیم فاجعه بم در سال ۱۳۸۲ با زلزلهای به قدرت ۶٫۶ رخ داد که جان بیش از ۳۰ هزار نفر را گرفت. یا زلزله سرپل ذهاب در سال ۹۷ با قدرت ۶٫۳ به مراتب خرابی بیشتری به بار آورد. چطور این زلزله با قدرتی همین حول و حوش به خیر گذشت؟ برای پاسخ به این مسئله باید به سه نکته اشاره کنیم. نکته اول اینکه عمق این زلزلهها با هم متفاوت است و خیلی اوقات در خبرها به آن توجه نمیشود.
زلزله اخیر استان هرمزگان در ژرفای ۱۸ کیلومتری زمین رخ داده در صورتی که زلزله بم در عمق ۷٫۵ کیلومتری زمین یا زلزله سرپل ذهاب در عمق ۱۰ کیلومتری رخ داد. هرچقدر فاصله کانونی زلزله نسبت به پوسته زمین کمتر باشد طبعا ویران کنندهتر است. نکته بعدی اینکه زلزلههای قبلی معمولا با مقیاس ریشتر در رسانهها گزارش میشدند که مدتی است به طور کلی منسوخ شده.
مقیاس ریشتر اطلاعات کاملی در مورد یک زلزله در اختیار ما نمیگذارد و بنابراین نمیتواند تصویر دقیقی از شدت یک زلزله ترسیم کند. به همین دلیل زلزلهشناسان زمینلرزههای جدید را با مقیاسی به نام «بزرگا» یا «بزرگی» گزارش میکنند. در رسانهها هم الان هرجا کلمه ریشتر پشت عدد زلزله دیدید غلط است.
برای بیان قدرت یک زلزله همان ذکر عدد اصطلاحا Magnitude یا بزرگی کفایت میکند. نکته سوم اینکه مقیاس ریشتر یا بزرگا و موارد مشابه در نهایت نمیتواند به طور دقیق قدرت تخریب زلزله را نشان بدهد. آنها فقط انرژی آزاد شده و پارامترهای لحظهای را در گسل و کانون زلزله اندازهگیری میکنند. از نظر علمی برای سنجیدن قدرت تخریب یک زلزله واحد دیگری به نام مرکالی وجود دارد که با محاسبات علمی جداگانهای به دست میآید.
این عدد را هم در همان بدو وقوع زلزله کسی نمیتواند در رسانهها گزارش کند، چون برای اعلام آن ممکن است بازدید میدانی هم نیاز باشد. بنابراین مقایسه میزان خرابی زلزلهها را باید به بعد از مشخص شدت شدت مرکالی موکول کنیم. این واحد عددی از یک تا ۱۲ است. بر این اساس ممکن است یک زلزله به قدرت ۷ در ژاپن را ۳ مرکالی تشخیص بدهند و یک زلزله با همین قدرت را در کرمانشاه درجه ۸ مرکالی.
لب کلام اینکه دانشمندان نمیتوانند در لحظه اول وقوع زلزله در مورد میزان خرابی و تلفات آن نکته خیلی دقیقی بگویند. آنها هم باید صبر کنند گزارشهای میدانی، تصاویر شهروندان و امدادگران بیرون بیاید تا متوجه میزان خسارات وارد شده بشوند. خب این کار را هم که خودمان بلد هستیم.
