هفت صبح| پس از هفتهای پرتلاطم و در پی فشار شدید افکار عمومی، اعتراضات گسترده والدین و هشدارهای کارشناسی، وزارت آموزش و پرورش بالاخره از موضع «برگزاری تحت هر شرایطی» عقبنشینی کرد و اعلام کرد امتحانات پایههای یازدهم و دوازدهم در چهار استان جنوبی کشور در روزهای پنجشنبه و شنبه برگزار نخواهد شد. اما این «نرمش» دیرهنگام بیش از آنکه آرامشبخش باشد، ابعادی جدید از بیعدالتی آموزشی را برملا کرد. چرا که تا پیش از این تصمیم، بسیاری از امتحانات دانشآموزان پایههای یازدهم و دوازدهم در شرایط جنگی با صدای انفجار و تحت استرس شدید برگزار شد.
آزمونهایی با طعم استرس و ترس که تمرکز داوطلبان را از بین میبرد و روی نمرات آنها تاثیر میگذاشت. آنهم در شرایطی که نمرات امتحانی این دوپایه در کنکور سراسری تاثیر مستقیم دارد و در نتیجه در آینده تحصیلی و نتایج کنکور این جوانان اثرگذار خواهد بود. در واقع، این عقبنشینیِ وزارتخانه، تأییدی بر تمام آن روایتهای میدانی بود که پیش از این، توسط مسئولان تکذیب میشد!
صدای انفجار در گوش دانشآموزان
سهشنبه ۲۳ تیرماه، در حالی که دانشآموزان شهرهای بندرعباس، بوشهر و جم در حوزههای امتحانی حضور داشتند، صدای چندین انفجار شدید در نزدیکی مراکز آزمون شنیده شد. این وضعیت که برای چندمین بار طی روزهای گذشته تکرار میشد، تمرکز دانشآموزان حاضر در حوزهها را بهشدت مختل کرده است. یکی از دانشآموزان پایه دوازدهم ساکن بندرعباس در فضای مجازی نوشته است: «یک ساعت پیش از امتحان چند انفجار رخ داد و سر جلسه هم دوباره صدای انفجار آمد. بچهها بهشدت استرس داشتند و ذهنشان قادر به پاسخ دادن به سوالها نبود.»
اما این وضعیت تنها محدود به استرس نبود؛ گزارشها حاکی از آن است که برخی از دانشآموزان در جریان برگزاری آزمون حتی دچار حمله عصبی شده و برخی از جلسات به دلیل شرایط امنیتی لغو شدهاند. دانشآموزی از شهر جم در بوشهر هم میگوید: «اول صبح، ساعت هشت صبح صدای چهار- پنج انفجار در حوالی محل امتحانمان بلند شد و برخی از ما از شدت ترس شروع به گریه کردند، در حالی که والدینمان با نگرانی در طول مدت امتحان پشت درهای حوزه منتظر مانده بودند.»
عدالت آموزشی یا توهم مدیریتی؟
اعتراضات دانشآموزان تنها به صدای انفجار محدود نشده و نمیشود. آنها طی هفتههای گذشته بارها خواستار تعویق امتحانات یا برگزاری مجازی آزمونها شده بودند. قطع و اختلال اینترنت، تعطیلی مدارس، فشار روانی ناشی از جنگ و برنامه فشرده امتحانات، فرصت آمادگی را از بسیاری از داوطلبان گرفته است. با این حال، وزارت آموزش و پرورش با این درخواستها موافقت نکرده و اصرار داشت امتحانات بهصورت حضوری برگزار شود.
روی دیگر این سکه معلمهایی هستند که حالا خودشان به منتقدانی برای برگزاری این آزمونها بدل شدهاند. یکی از معلمان بوشهری که نمیخواهد نامی از وی برده شود، در گفتوگو با «هفتصبح» میگوید: «واقعاً انصاف نیست. چرا باید بچههای یازدهم و دوازدهم شهرهای درگیر جنگ در جنوب کشور با این همه استرس مجبور به شرکت در جلسات حضوری باشند و با دانشآموزان همرده خود در سایر نقاط کشور رقابت کنند؟ چطور میتوانیم انتظار داشته باشیم آنها همانطوربه سوالات آزمون جواب بدهند که دانشآموزان شمالی یا خراسانی میدهند؟ این به دور از عدالت آموزشی است.»
معلم دیگری از اهواز نیز معتقد است اگر آموزش و پرورش واقعاً میخواست عدالت آموزشی را برقرار کند، میتوانست کمی امتحانات را دیرتر برگزار کند یا به صورت مجازی برگزار نماید؛ چرا که به هر حال امتحانات یازدهم و دوازدهم سراسری هستند و در آینده و کنکور بر زندگی بچهها تاثیر مستقیم دارند. وی میگوید: حالا این تعطیلی دو روزه چه دردی از دانش آموزان دوا میکند که تاکنون مجبور بودهاند طی یکی دوهفته گذشته و در شرایط جنگی چند امتحان خود را پشت سربگذارند؟ الان چه کسی جوابگوی خراب شدن احتمالی نمرات آنها است که میتواند در نتیجه آزمون کنکور آنها موثر باشد.
کابوس تکرار فاجعه میناب
نگرانیها ولی تنها به نمرات ختم نمیشود؛ بلکه بحث «امنیت جانی» نیز در میان است. یاسمن رودباری، مادر یکی از دانشآموزان پایه دوازدهمی، در گفتوگو با «هفتصبح» میگوید: «بچههای دوازدهم چندین ماه است در خانه درس خواندهاند چون مدارس تعطیل بود و هیچ آموزشی از طرف مدارس نبوده، اما حالا ناگهان آزمونها بهصورت حضوری گرفته شده است. بچههای جنوب در بحبوحه جنگ هستند و خانوادهها نگرانند. اصلاً معلوم نیست فاجعه میناب دوباره تکرار شود یا نه!»
او به وضعیت اسفبار زیرساختی مدارس اشاره میکند: «بسیاری از مدارس برق ندارند، کولر ندارند و آب خنک ندارند. حالا چطور میخواهند امتحان برگزار کنند. بچهها طی چند روز گذشته در گرمای شدید و بدون امکانات سر جلسه حاضر شدند. این یک بیعدالتی آموزشی شدید است. نمیدانم آقای وزیر و مسئولان چه فکری کردهاند! حتی در تهران هم خانوادهها نگرانند چون امنیتی نیست، چه برسد به جنوب کشور. چرا از اول امتحانات را عقب نینداختند؟ از آن مهمتر اینکه چرا فقط دو روز امتحانی کنسل شده است؟ یعنی میخواهند دوباره بچهها را سرجلسه امتحانات بکشند؟!
در همین راستا، دانشآموزانی در پیامهای خود در فضای مجازی با اشاره به تجربه تلخ حمله به مدرسه میناب، نسبت به امنیت حوزههای امتحانی ابراز نگرانی شدید میکنند. آنها معتقدند برگزاری حضوری امتحانات در شرایط جنگی، بهویژه در حوزههایی که به مراکز نظامی نزدیک هستند، جان دانشآموزان را در معرض خطر قرار میدهد. یکی از دانشآموزان در پیامی که سراسر بوی نگرانی میدهد، نوشته است: «ما در جنوب چه گناهی کردهایم که باید با صدای جنگنده از خواب بیدار شویم و بعد هم به امتحان برویم؟ میترسیم تجربه مدرسه میناب دوباره تکرار شود.»
لجاجت در برابر اضطراب
احسان عظیمی راد، سخنگوی کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس، چند روز قبل از تلاشهای نافرجام برای تغییر شرایط سخن گفته بود. او اشاره میکند که کمیسیون آموزش با توجه به ناترازی انرژی، قطع اینترنت، فتنه دیماه و فشار روانی ناشی از جنگ در سال تحصیلی گذشته، پیشنهادهای مشخصی را به وزارت آموزش و پرورش ارائه داد تا فشار از روی دانشآموزان برداشته شود. این پیشنهادها شامل سه محور عملیاتی بود: نخست، افزایش فرجههای بین امتحانات برای کاهش استرس داوطلبان. دوم، موکول کردن امتحانات به بعد از اربعین و سوم، عقب انداختن کنکور سراسری و هماهنگ کردن آزمونهای نهایی با آن.
اما پاسخ وزارتخانه، رد قاطع تمام این پیشنهادها بود. طبق گفته عظیمی راد، وزارتخانه با استناد به تصمیم وزارت علوم و سازمان سنجش مبنی بر برگزاری کنکور در ۲۹ و ۳۰ مرداد، هرگونه تغییر در زمان برگزاری آزمونهای نهایی را رد کرده تا دانشجویان جدید بتوانند در آذرماه وارد دانشگاهها شوند. او معتقد است وزارتخانه به اشتباه تصور میکرد در زمان آتشبس شرایط عادی است، اما با شروع مجدد تجاوزات دشمن آمریکایی-صهیونی به مناطق جنوبی، برگزاری امتحانات از ابتدای هفته گذشته به یک بحران تبدیل شد.
سخنگوی کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس آن زمان با ابراز تأسف از عدم واکنش وزیر و سخنگوی وزارتخانه به پیامهای متعدد دانشآموزان، تأکید میکند که تعداد زیادی از داوطلبان به دلیل منع والدین یا استرس شدید، حتی به حوزههای امتحانی مراجعه نکردند یا برگههای خود را سفید تحویل دادند. او گفته بود: «ما طی روزهای گذشته گزارشات زیادی از دانشآموزان داشتیم که تعداد زیادی به حوزههای امتحان نهایی مراجعه نداشتند، زیرا والدین اجازه نداده بودند و تعداد زیادی نیز به دلیل استرسی که داشتند برگه امتحانی خود را سفید تحویل دادند.»
تکذیبهای سرد و ادعای «سفیدی برگهها»
در مقابل این اعتراضها، پاسخهای مسئولان اجرایی همانطور که پیشبینی میشد همراه با تکذیب است! فولادوند، رئیس مرکز ارزشیابی و تضمین کیفیت نظام آموزش و پرورش، تمام ادعاهای مربوط به اختلال در آزمونها و سفید دادن برگهها را تکذیب کرده و حتی ادعا میکند که برخی قصد داشتند از هوش مصنوعی در جلسه امتحان استفاده کنند که این امکان برای آنها مهیا نشد!
حسین صادقی، رئیس مرکز اطلاعرسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش نیز قبل از اعلام به تعویق افتادن دو روزه امتحانات در جنوب کشور با تأکید بر تمهیدات گسترده، ادعا میکند که پیش از آغاز امتحانات، تمامی ابعاد فنی، رفاهی و زیرساختی از جمله سیستمهای سرمایشی، تأمین برق اضطراری و تجهیزات چاپ و اسکن بهصورت دقیق بررسی و مجهز شده است تا داوطلبان بدون دغدغه و استرس در جلسات حضور یابند. او مدعی است که آموزش و پرورش با درک شرایط این مناطق، حساسیت ویژهای در تأمین امنیت دانشآموزان داشته است و با کسب مجوزهای لازم از شورای عالی امنیت ملی، برنامهریزی دقیقی انجام داده تا از بروز چالش در روند تحصیلی جلوگیری شود.
صادقی اعلام کرده بود که اگر کوچکترین احساس خطری برای دانشآموزان وجود داشت، امتحانات به این شکل برگزار نمیشد. او گفته بود تمام حوزههایی که در مجاورت مراکز حساس یا نظامی قرار داشتند، شناسایی و به مکانهای امنتری چون حسینیهها و مراکز عمومی منتقل شدند.
امتحان در سایه تروما
جالب اینجاست که مدیران آموزش و پرورش، ابتدا بر برگزاری آزمونها اصرار و پافشاری و تأکید میکردند که «به هیچ عنوان امتحانات نباید تأخیر بیفتد»، وقتی فشار واقعیتهای میدانی زیاد شد، مجبور به عقبنشینی شدند. با این حال، حتی پس از این عقبنشینی، تلاش میکنند اوضاع را «خوب» جلوه دهند و ادعا کنند که هیچ مشکلی وجود ندارد! اوج این عادیسازی را میتوان در اظهارات مصطفی آذرکیش معاون متوسطه وزارت آموزش و پرورش به خوبی مشاهده کرد. جایی که وی مدعی میشود نه تنها مشکلی برای برگزاری آزمونها نمیبیند، بلکه با لحنی بسیار عادی تعریف میکند که در برخی نقاط حتی نیروهای نظامی با ماشین، دانشآموزان را به جلسه امتحان رساندهاند!
گویی در نگاه این مدیران، «رساندن فیزیکی دانشآموز با ماشین ارتش»، تمام نیازهای یک دانشآموز در مناطق بحرانی را پوشش میدهد و هر چه غیر از این باشد، توهم است.
اما با این حال، نقدهای جدی منتقدان و کارشناسان ادامه دارد. به عنوان نمونه دکتر علیرضا آقایوسفی، رئیس سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور، در نامهای هشداردهنده به رئیسجمهور، زنگ خطر را به صدا درآورده است. او صراحتاً میگوید که دانشآموزانی که در سایه درگیریهای نظامی و تهدیدهای امنیتی زندگی میکنند، دچار تروما و اضطراب شدیدی شدهاند؛ وضعیتی که تمرکز و حافظه آنها را تخریب کرده و برگزاری امتحان در این شرایط، عملاً «عدالت آموزشی» و «فرصت برابر» را به بازی گرفته است
امنیت در حاشیه یا در مرکز؟
ناصر علیفر، مدیرکل آموزش و پرورش خوزستان نیز در گفتوگو با «هفت صبح»، شرایط را برای برگزاری امتحانات کاملاً مهیا میداند. او استدلال میکند که امتحانات پایههای یازدهم و دوازدهم سراسری و کشوری هستند و باید در یک زمان مشخص در همه جا انجام شوند. علیفر با این دیدگاه که «فقط تعدادی از شهرهای جنوب و استان خوزستان درگیر جنگ هستند» و خوشبختانه تاکنون کمترشاهد حملات مستقیم به مردم و خود شهرها بودهایم و بیشتر حاشیه این شهرها یا نقاط خاصی مورد اصابت قرار گرفتهاند، برگزاری آزمونها را بدون مشکل امنیتی و جانی برای دانشآموزان میداند. او همچنین با اشاره به همکاری اداره برق استان، مدعی است که در هیچ یک از حوزههای امتحانی در زمان برگزاری آزمونها، قطعی برق رخ نداده و از ابتدای آغاز آزمونها؛امتحانات در شرایط کاملا نرمال و عادی برگزار شده و مشکل خاصی هم وجود نداشته است.
وی با بیان اینکه تدابیر لازم برای تامین امنیت دانشآموزان و حوزههای امتحانی اندیشیده شده است ادامه میدهد: برای نظارت هر چه بیشتر نمایندهای برای هر حوزه امتحانی تعیین شده تا با حضور در این مراکز برچگونگی برگزاری آزمونها نظارت داشته باشند. مدیرکل آموزش و پرورش خوزستان تاکید میکند که در هر صورت آموزش و پرورش مناطق جنوبی در عین اینکه آمادگی کافی برای برگزاری آزمونها و بخصوص امتحانات پایه یازدهم و دوازدهم را دارند اما در عین حال تابع سیاستهای وزارتخانه هستند.
