با آغاز روزهای گرم سال، استفاده از محصولات محافظتکننده پوست به یکی از دغدغههای اصلی افراد تبدیل میشود. در کنار انواع کرمها و لوسیونهای ضدآفتاب، طی سالهای اخیر فرآوردههایی با عنوان «ضدآفتاب خوراکی» نیز وارد بازار شدهاند و توجه بسیاری از مصرفکنندگان را به خود جلب کردهاند. محصولاتی که ادعا میشود میتوانند از پوست در برابر آسیبهای ناشی از نور خورشید محافظت کنند و حتی نیاز به ضدآفتابهای موضعی را کاهش دهند.
در همین زمینه، دکتر الهه ناز پرهیزگار، متخصص فارماسیوتیکس و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، به بررسی واقعیت علمی این محصولات پرداخته است.
به گفته این متخصص، نور خورشید در کنار مزایایی مانند کمک به ساخت ویتامین D در بدن، دارای پرتوهای فرابنفش یا UV نیز هست که میتوانند عامل بروز مشکلاتی مانند آفتابسوختگی، پیری زودرس پوست، ایجاد لکهای پوستی و حتی افزایش احتمال ابتلا به سرطان پوست باشند. به همین دلیل همچنان استفاده از ضدآفتابهای موضعی یکی از اصلیترین و مؤثرترین توصیهها برای محافظت از پوست محسوب میشود.
وی در ادامه توضیح داد که عنوان «ضدآفتاب خوراکی» تا حدی میتواند موجب برداشت نادرست شود؛ زیرا بسیاری از این محصولات در حقیقت ضدآفتاب به مفهوم رایج آن نیستند و بیشتر در گروه مکملهای آنتیاکسیدانی قرار میگیرند که ممکن است بتوانند بخشی از آسیبهای ناشی از استرس اکسیداتیو حاصل از تابش نور خورشید را کاهش دهند.
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز اظهار کرد که ترکیباتی مانند پلیپودیوم لوکوتوموس که عصاره نوعی سرخس است، لیکوپن، لوتئین، آستاگزانتین، ویتامین C، ویتامین E و برخی پلیفنولهای گیاهی از جمله موادی هستند که در این دسته از مکملها مورد استفاده قرار میگیرند.
پرهیزگار با اشاره به نتایج مطالعات علمی در این زمینه تصریح کرد: «مطالعات علمی نشان دادهاند برخی از این ترکیبات میتوانند مقاومت پوست را تا حدی در برابر آسیبهای ناشی از اشعه فرابنفش افزایش دهند و شدت برخی واکنشهای التهابی پوست را کاهش دهند. با این حال، میزان این اثرات محدود است و به هیچ عنوان قابل مقایسه با محافظتی که یک ضدآفتاب موضعی استاندارد ایجاد میکند، نیست.»
وی در ادامه تأکید کرد: «هیچ مکمل خوراکی تاکنون نتوانسته جایگزین ضدآفتابهای موضعی شود. این محصولات نمیتوانند مانند یک ضدآفتاب با SPF مشخص، لایهای محافظ روی پوست ایجاد کنند و مانع مستقیم نفوذ اشعه فرابنفش شوند.»
این متخصص همچنین نسبت به برخی تبلیغات منتشر شده در فضای مجازی هشدار داد و توضیح داد که بخشی از این تبلیغات این تصور اشتباه را در میان مردم ایجاد کردهاند که مصرف یک قرص میتواند امکان حضور طولانیمدت زیر نور خورشید را بدون نگرانی فراهم کند؛ در حالی که چنین ادعاهایی از پشتوانه علمی کافی برخوردار نیست و میتواند سلامت افراد را با خطر مواجه کند.
پرهیزگار در ادامه خاطرنشان کرد: «البته این موضوع به معنای بیفایده بودن همه مکملهای مرتبط با سلامت پوست نیست. در برخی شرایط، بهویژه در افرادی که دچار حساسیتهای نوری خاص هستند یا افرادی که مدت زیادی در معرض نور خورشید قرار میگیرند، ممکن است پزشک مصرف برخی مکملهای آنتیاکسیدانی را به عنوان یک اقدام کمکی توصیه کند. اما این محصولات تنها بخشی از یک برنامه محافظتی محسوب میشوند، نه جایگزین آن.»
وی با اشاره به مهمترین راهکارهای محافظت از پوست در فصل گرما عنوان کرد که استفاده از ضدآفتاب با SPF مناسب، تمدید ضدآفتاب هر دو تا سه ساعت، خودداری از قرار گرفتن طولانیمدت در معرض نور مستقیم خورشید بهویژه در ساعات اوج تابش و همچنین استفاده از کلاه، عینک آفتابی و پوشش مناسب همچنان مؤثرترین روشهای محافظت از پوست محسوب میشوند.
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز در پایان جمعبندی کرد: «در نهایت، ضدآفتابهای خوراکی را باید بیشتر «مکملهای کمککننده به سلامت پوست» دانست تا «ضدآفتاب» واقعی. اگرچه برخی از این فرآوردهها میتوانند در کاهش بخشی از آسیبهای ناشی از نور خورشید نقش داشته باشند، اما هنوز هیچ قرصی نتوانسته جایگزین استفاده منظم و صحیح از ضدآفتابهای موضعی شود.»
