هفت صبح، شهلا رضایی | همه ما دوست داریم وقتی به سن پیری میرسیم، حافظهای قوی داشته باشیم و عزیزان خود را به خوبی بشناسیم. اما واقعیت این است که بیماریهایی مثل آلزایمر و زوال عقل، این روزها خیلی زیاد شدهاند. خیلیها فکر میکنند که این مسائل فقط به سن و سال یا ژنتیک مربوط میشود، اما دانشمندان به تازگی فهمیدهاند که نوع غذایی که هر روز میخوریم، تاثیر بسیار بزرگی روی سلامت مغز ما در آینده دارد. در این میان، کربوهیدراتها که بخش بزرگی از سفره ما ایرانیها را تشکیل میدهند، نقش اصلی را بازی میکنند. اما سوال اینجاست که کدام نوع نان، برنج یا میوه برای مغز ما خوب است و کدام یک میتواند ما را به سمت فراموشی ببرد؟
کربوهیدراتها؛ سوخت خوب یا بنزین بد؟
بیش از نیمیاز انرژی بدن ما از کربوهیدراتها تامین میشود. نان، برنج، ماکارونی، میوهها و حتی شیرینیها همگی کربوهیدرات دارند. وقتی ما این غذاها را میخوریم، بدن آنها را به قند ساده یا همان گلوکز تبدیل میکند تا مغز و ماهیچهها انرژی داشته باشند. اما نکته مهم اینجاست که همه کربوهیدراتها مثل هم رفتار نمیکنند. برخی از آنها خیلی سریع در بدن میسوزند و قند خون را به شدت بالا میبرند و برخی دیگر خیلی آرام و با حوصله انرژی آزاد میکنند. دانشمندان برای اندازهگیری این سرعت، از عددی به نام شاخص گلیسمی استفاده میکنند.
غذاهایی که شاخص گلیسمی(مقداری است که برای اندازهگیری میزان افزایش قند خون توسط غذاهای خاص استفاده میشود) بالایی دارند، مثل نان سفید، برنج سفید یا سیب زمینی، بلافاصله بعد از خوردن، قند خون را به سقف میچسبانند. در مقابل، غذاهایی مثل حبوبات، میوههای تازه و غلات کامل (نان سبوس دار)، قند خون را به آرامیبالا میبرند. حالا تحقیقات جدید نشان میدهد که این نوسانات قند خون، فقط برای بدن و وزن ما مهم نیست، بلکه مستقیما روی سلولهای مغز تاثیر میگذارد.
یک مطالعه با نتایج تکان دهنده
برای اینکه متوجه شویم چقدر این موضوع جدی است، محققان در کشور بریتانیا یک تحقیق بسیار گسترده انجام دادند. آنها بیش از دویست هزار آدم بزرگسال را برای مدت سیزده سال زیر نظر گرفتند. در ابتدای تحقیق، هیچ کدام از این آدمها مشکل حافظه یا زوال عقل نداشتند. محققان با دقت تمام پرسیدند که این افراد چه میخورند و چقدر از غذاهای با قند بالا استفاده میکنند. بعد از گذشت سالها، دیدند که بیش از دو هزار نفر از این افراد به زوال عقل مبتلا شدند.
وقتی محققان زندگی این افراد را با کسانی که سالم مانده بودند مقایسه کردند، به یک نتیجه عجیب رسیدند. کسانی که در طول سالهای طولانی از غذاهای با شاخص گلیسمیپایین استفاده کرده بودند، شانزده درصد کمتر از بقیه به آلزایمر مبتلا شدند. اما کسانی که عاشق نان سفید و مواد قندی بودند، خطر ابتلا به این بیماری در آنها چهارده درصد بیشتر از افراد عادی بود. این یعنی چیزی که ما امروز به عنوان ناهار یا شام میخوریم، میتواند سرنوشت مغز ما را در ده یا بیست سال آینده تعیین کند.
چرا قند بالا برای مغز سمیاست؟
شاید بپرسید چرا قند خون روی حافظه اثر میگذارد؟ جواب در هورمونی به نام انسولین است. وقتی ما مدام غذاهای با قند بالا میخوریم، بدن مجبور است انسولین زیادی ترشح کند. به مرور زمان، سلولهای بدن و حتی سلولهای مغز نسبت به این هورمون بیحس میشوند. وقتی مغز نتواند به خوبی از انسولین استفاده کند، در سوخت رسانی به سلولهای خود دچار مشکل میشود. علاوه بر این، قند خون بالا باعث ایجاد التهاب در رگهای خونی کوچک داخل مغز میشود. این التهابها مثل رسوب در لولههای آب عمل میکنند و نمیگذارند خون و اکسیژن کافی به بخشهای مربوط به حافظه برسد. در نتیجه، سلولهای مغز آرام آرام ضعیف میشوند و از بین میروند.
چه چیزهایی بخوریم تا از آلزایمر دور بمانیم؟
حالا که خطر را شناختیم، باید بدانیم چه تغییراتی در رژیم غذایی خود بدهیم. خبر خوب این است که لازم نیست کربوهیدرات را کاملا حذف کنیم، بلکه فقط باید کیفیت آن را بالا ببریم.
اول از همه باید سراغ غلات کامل برویم. به جای نانهای سفید و فانتزی، از نان سنگک سبوس دار یا نان جو استفاده کنید. این نانها چون فیبر بالایی دارند، اجازه نمیدهند قند خون یکباره بالا برود. دومین مورد، حبوبات است.
عدس، لوبیا و نخود منابع فوقالعادهای از کربوهیدرات سالم هستند که نه تنها برای قلب، بلکه برای مغز هم عالی هستند. در مورد میوهها هم باید دقت کرد. میوههای تازه خیلی بهتر از آبمیوههای صنعتی هستند. آبمیوه چون فیبر ندارد، قندش خیلی سریع جذب میشود. اما وقتی خود میوه را میخورید، قند آن به آرامیوارد خون میشود. همچنین سبزیجات باید بخش بزرگی از بشقاب ما باشند چون شاخص گلیسمیبسیار پایینی دارند و سرشار از آنتی اکسیدان هستند که از مغز در برابر پیری محافظت میکنند.
