روزنامه هفت صبح، یاسر نوروزی | اولین کاربرد ماسک برمیگردد به یونان باستان. زمانیکه یونانیان برای جلوگیری از استشمام بوهای ناخوشایند از آن استفاده میکردند. گاهی هم چاهکنها برای ممانعت از ورود خاک به ریه، دور دهانشان پارچه میبستند؛ پارچهای برتافته از الیاف و طبیعتا در شکل و قواره قدیمی. بعدها اما نوعی ماسک مد شد با عنوان ماسک منقاردار. چون پزشکان و در واقع حکمای قدیمی اعتقاد داشتند این نوع ماسک مانع ورود بخارات سمّی و انتقال بیماری میشود.
این ماسک به پوششی وصل میشد که شبیه لباسهای قرنطینه دوران کرونا بود. یقه لباس، زیر ماسک قرار میگرفت و آستین و پاچه و چکمهها، تماس کمی با هوا داشتند. قسمت منقاری ماسک هم برای این تعبیه شده بود که گلها و گیاهان خشکشده داخلش جاسازی شود تا پزشکان زمان معاینه و درمان بیمارها، بوی بهتری استشمام کنند. ماسک دیگری که همزمان با ماسک منقاردار اختراع شد، ماسک غواصی بود.
این ماسک برای رفتن زیر آب کاربرد داشت و اکسیژن را از طریق لولهای داخل محفظه فرد غواص، پمپاژ میکرد. اما اولین ماسک تصفیه هوا توسط شخصی به اسم لوئیس هَسلِت در نیمه دوم قرن نوزدهم اختراع شد که میتوانست ذرات غبار را از هوا جدا کند. چند سال بعد البته شیمیدان اسکاتلندی از فیلتری از جنس زغال استفاده کرد که امروز بهعنوان فیلتر آب و هوا کاربرد دارد. در عین حال یکی دیگر از ماسکهای جالب توجه را «گَرِت مورگان» اختراع کرد.
مورگان فردی بود که در سال 1914 با استفاده از ماسک گاز و کلاه ایمنی، 32 نفر را که در تونلی زیر زمین گرفتار شده بودند، نجات داد. همین کار باعث شد که نجات مورگان به سرتیتر اخبار تبدیل شود و به شهرت برسد. در همان سال بود که آلمان در جنگ جهانی اول از گاز خردل و دیانیسیدین کلروسولفات استفاده کرد و معاهدات قبلی را درباره منع کاربرد سلاحهای سمّی، زیر پا گذاشت.
برای همین اختراع مورگان، بهسرعت در ارتش مورد استفاده قرار گرفت؛ سرپوشی هم داشت که چشمها و صورت را هم محافظت میکرد. یک سال بعد، آلمان پا را فراتر گذاشت و در یکی از جنگها از گاز کلر هم استفاده کرد که بسیاری را به کام مرگ کشاند. همان زمان محققی در زمینه علوم پزشکی به اسم جان اسکات هالدِین را مأمور کردند تا کشف کند آلمان از چه گازی استفاده کرده.
او با بررسی تأثیر گاز روی دکمههای فلزی لباس سربازها، متوجه شد جریان به گاز کلر برمیگردد. از آنجایی که آزمایشگاه جان اسکات، بخشی از خانهاش بود، میخواست مطمئن شود که خانواده دچار آسیب نمیشوند. برای همین دخترش را مأمور کرد تا بیرون آزمایشگاه بایستد و از پنجره تماشا کند تا اگر خودش موقع آزمایش از هوش رفت، به بقیه اطلاع بدهد تا بیایند و نجاتش بدهند!
وقتی هالدِین توانست گاز کلر را تشخیص بدهد، شروع کرد به ساختن دستگاه تنفسی که با استفاده از پنبه آغشته به محلولی خاص، این گاز را خنثی میکرد. اختراع این وسیله که بعدها به یک مخزن تنفسی هم مجهز شد، شروع تولید دستگاههای تنفسی مدرن بود.
