بر اساس بخشنامه جدید بانک مرکزی درباره نحوه افتتاح و نگهداری حسابهای سپرده ریالی اشخاص حقیقی، از تاریخ ۳۱ شهریور ۱۴۰۴ هر فرد در مجموع شبکه بانکی کشور تنها امکان نگهداری ۱۰ حساب فعال را خواهد داشت.
این تصمیم در شرایطی اجرایی شده که طی سالهای گذشته تعداد حسابهای بانکی در کشور رشد قابل توجهی داشته است. برآوردها از وجود حدود ۶۵۰ میلیون حساب سپرده در نظام بانکی حکایت دارد؛ آماری که به اعتقاد سیاستگذار پولی، بخش مهمی از آن ناشی از افتتاح حسابهای متعدد برای اهداف مقطعی و خدمات موقت بوده است.
افتتاح حساب برای شرکت در طرحهای حمایتی، دریافت تسهیلات، ثبتنام خودرو، افتتاح حسابهای وکالتی، طرحهای مسکن و سایر خدمات مشابه، طی سالهای گذشته باعث شده بسیاری از افراد در بانکهای مختلف حسابهایی ایجاد کنند که پس از پایان کاربرد اولیه همچنان فعال باقی ماندهاند.
بانک مرکزی اکنون تلاش دارد با اجرای این محدودیت، ضمن ایجاد نظم بیشتر در ساختار حسابهای بانکی، هزینههای تحمیلشده به بانکها را کاهش دهد، امکان نظارت بر جریانهای مالی را افزایش دهد و احتمال استفاده از حسابهای کمکاربرد یا رهاشده در تخلفات مالی را محدود کند.
افزایش حسابهای بانکی؛ ریشه تصمیم جدید بانک مرکزی چیست؟
بر اساس گزارشی که مهر به نقل از بانک مرکزی منتشر کرده، رشد تعداد حسابهای بانکی صرفاً ناشی از توسعه خدمات مالی نبوده و بخشی از آن به رویههای چند سال اخیر در افتتاح حسابهای متعدد بازمیگردد.
در بسیاری از موارد، مشتریان برای بهرهمندی از خدمات خاص یا حضور در طرحهای موقت، اقدام به افتتاح حساب در بانکهای مختلف کردهاند، اما پس از پایان نیاز اولیه، این حسابها بدون استفاده مؤثر همچنان در شبکه بانکی باقی ماندهاند.
از نگاه بانک مرکزی، تداوم این وضعیت علاوه بر افزایش هزینههای عملیاتی و نگهداری برای بانکها، فرآیند نظارت و پایش مالی را نیز با پیچیدگی بیشتری مواجه کرده است.
در چارچوب سیاست جدید، حساب بانکی دیگر صرفاً یک خدمت بدون محدودیت تلقی نمیشود و داشتن تعداد زیادی حساب بدون کارکرد مشخص، وضعیت عادی محسوب نخواهد شد.
این رویکرد همچنین با سیاستهای مرتبط با مبارزه با پولشویی و افزایش شفافیت مالی همسو ارزیابی میشود؛ چرا که کاهش تعداد حسابهای پراکنده و کمکارکرد، امکان رهگیری گردش مالی و شناسایی فعالیتهای غیرمتعارف را تسهیل میکند.
حسابهای بلاتکلیف میتوانند خدمات بانکی را متوقف کنند
بخش دیگری از این دستورالعمل به حسابهایی مربوط میشود که وضعیت آنها در سامانه سیاح هنوز تعیین تکلیف نشده است.
مطابق مقررات جدید، تنها عبور از سقف ۱۰ حساب فعال مانع دریافت خدمات بانکی نخواهد بود، بلکه وجود حسابهایی با وضعیت نامشخص نیز میتواند دسترسی مشتری به برخی خدمات را محدود کند.
به این ترتیب، افرادی که در سامانههای نظارتی دارای حسابهای بلاتکلیف هستند، علاوه بر محدودیت در افتتاح حساب جدید، ممکن است در دریافت دستهچک، ابزارهای پرداخت جدید و برخی خدمات اعتباری نیز با مشکل مواجه شوند.
این محدودیتها شامل افرادی که دارای چک برگشتی رفع سوءاثر نشده هستند، بدهی معوق بانکی دارند یا اطلاعات هویتی آنها در شبکه بانکی ناقص ثبت شده است نیز خواهد شد.
در واقع بانک مرکزی تلاش کرده افتتاح حساب جدید را به نتیجه بررسی وضعیت کلی مشتری در شبکه بانکی و اعتباری کشور گره بزند.
در همین راستا، بانکها مکلف شدهاند طی مدت شش ماه، واحدهای دائمی شناسایی مشتری یا CDD را با نظارت مدیران مبارزه با پولشویی راهاندازی کنند.
این واحدها وظیفه خواهند داشت فرآیند شناسایی مشتریان، بررسی وضعیت حسابها، راستیآزمایی اطلاعات و پالایش حسابهای غیرضروری یا کمکارکرد را با دقت بیشتری دنبال کنند.
چگونه تعداد حسابهای بانکی خود را استعلام بگیریم؟
همزمان با اجرای این سیاست، بانک مرکزی مسیرهایی را برای آگاهی مشتریان از وضعیت حسابهای خود نیز پیشبینی کرده است.
بر اساس اعلام این نهاد، شهروندان میتوانند از طریق درگاه خدمات الکترونیکی بانک مرکزی و پس از احراز هویت در پنجره ملی خدمات دولت هوشمند، اطلاعات مرتبط با حسابهای بانکی، تسهیلات و چکهای برگشتی خود را مشاهده کنند.
در بخش استعلام حسابها، اطلاعاتی از جمله نام شعبه، کد شعبه، شماره شبا، نوع حساب و وضعیت هر حساب در اختیار مشتری قرار خواهد گرفت.
این اطلاعات میتواند به افراد کمک کند تصویر دقیقتری از تعداد حسابهای خود در بانکهای مختلف داشته باشند و وضعیت حسابهای قدیمی یا کماستفاده را بررسی کنند.
همچنین بانک مرکزی از طراحی سامانهای خبر داده است که امکان مشاهده یکپارچه تمامی حسابها و ثبت درخواست برای بستن حسابهای مازاد را فراهم خواهد کرد.
مطابق برنامه اعلامشده، بانکها موظف خواهند بود حداکثر ظرف مدت ۱۰ روز نسبت به اجرای درخواست بستن حسابهای بلااستفاده اقدام کنند.
این موضوع میتواند برای بسیاری از مشتریان اهمیت ویژهای داشته باشد؛ چرا که برخی افراد از تعداد واقعی حسابهای خود، بهویژه حسابهایی که سالها قبل برای طرحهای مقطعی افتتاح شدهاند، اطلاع دقیقی ندارند.
وجود یک سامانه متمرکز میتواند علاوه بر کاهش مراجعات حضوری به شعب مختلف، فرآیند مدیریت حسابها را نیز سادهتر کند.
بانک مرکزی چه توصیهای به مردم دارد؟
در کنار زیرساختهای جدید، توصیه سیاستگذار پولی آن است که افراد پیش از افتتاح حساب جدید، ابتدا وضعیت حسابهای فعلی خود را بررسی کنند.
بستن حسابهای بلااستفاده، تعیین تکلیف حسابهای راکد، رفع سوءاثر از چکهای برگشتی، تسویه بدهیهای بانکی و بهروزرسانی اطلاعات هویتی از جمله اقداماتی است که میتواند مانع بروز محدودیتهای جدید شود.
این موضوع بهویژه برای افرادی اهمیت بیشتری دارد که طی سالهای گذشته در بانکهای متعدد حساب افتتاح کردهاند اما اکنون تنها از تعداد محدودی از آنها استفاده واقعی دارند.
از این منظر، بخشنامه جدید صرفاً یک محدودیت بانکی تلقی نمیشود، بلکه تلاشی برای بازتعریف رابطه مشتری و بانک بر اساس نیاز واقعی، شفافیت اطلاعات و امکان نظارت مؤثرتر بر خدمات مالی به شمار میرود.
جمعبندی؛ هدف از محدودیت ۱۰ حساب بانکی چیست؟
در مجموع، سیاست جدید بانک مرکزی درباره محدودسازی تعداد حسابهای فعال هر فرد به ۱۰ حساب، پاسخی به رشد گسترده حسابهای کمکاربرد و بلااستفاده در شبکه بانکی کشور محسوب میشود.
وجود میلیونها حساب کمگردش یا بدون استفاده، علاوه بر افزایش هزینههای نگهداری برای بانکها، فرآیند نظارت بر گردش مالی را نیز پیچیدهتر کرده است.
بخشنامه جدید با پیوند دادن افتتاح حساب به وضعیت اعتباری و بانکی مشتری، تلاش دارد از ایجاد حسابهای غیرضروری جلوگیری کند و در عین حال موضوعاتی مانند چک برگشتی، بدهی معوق، اطلاعات ناقص و حسابهای بلاتکلیف را به بخشی از فرآیند ارائه خدمات بانکی تبدیل کند.
در صورتی که سامانههای وعده داده شده برای استعلام و بستن حسابهای اضافی طبق برنامه و بدون پیچیدگی اجرایی راهاندازی شوند، این سیاست میتواند به افزایش شفافیت، کاهش مراجعات غیرضروری و ایجاد انضباط بیشتر در نظام بانکی منجر شود.
هرچند ممکن است اجرای این محدودیت در کوتاهمدت برای برخی مشتریان چالشهایی ایجاد کند، اما هدف نهایی آن کاهش ریسک، تقویت نظارت مالی و ساماندهی یکی از گستردهترین بخشهای خدمات بانکی کشور عنوان شده است.
