مذاکره در حاشیه «مادر همه بمب‌ها»
علاءالدین بروجردی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس: اگر از مادر همه بمب‌ها استفاده شود، پدر همه موشک‌ها را به میدان می‌آوریم
هفت صبح| دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در گفت‌وگو با شبکه آمریکایی «نیوزمکس» خود گفته است که هنوز احتمال حمله به ایران وجود دارد اما اعزام نیروی زمینی به خاک ایران منتفی است. او درباره اینکه به کجا حمله خواهد شد گفته که «واشنگتن فعالیت‌های مجموعه زیرزمینی کلنگ‌گزلا را زیر نظر دارد و ممکن است برای نابودی آن دست به اقدام نظامی بزند. اکنون کوه کلنگ‌گزلا را زیر نظر داریم. شاید مجبور شویم به آنجا برویم». ترامپ مدعی شده است: «آنجا را هدف قرار می‌دهیم و به‌سرعت نابودش می‌کنیم.»
ترامپ: حمله می‌کنیم اما زمینی نه
پیش از این سخنان نیز شبکه «سی‌ان‌ان» گزارش داده بود که ارتش آمریکا در حال بررسی گزینه‌های تازه برای حمله احتمالی به تأسیسات هسته‌ای و زیرساخت‌های انرژی ایران است. بر اساس گزارش سی‌ان‌ان، یکی از گزینه‌های مورد بررسی، استفاده از بمب عظیم غیرهسته‌ای موسوم به «مادر همه بمب‌ها» علیه اهدافی در ایران، از جمله مجموعه زیرزمینی کلنگ‌گزلا است.
ترامپ در مصاحبه اخیرش احتمال استفاده از این بمب را رد نکرد، اما گفت که این سلاح هسته‌ای نیست و تنها یک بمب متعارف اما «بسیار بزرگ و قدرتمند» است. ترامپ یک هفته پیش هم گفته بود که آمریکا قصد ندارد تا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره به ایران حمله کند. او حالا در گفت‌وگویش با نیوزمکس گفته که «جنگ ایران خیلی زود تمام خواهد شد. خیلی زود پایان می‌یابد».
ترامپ البته مشخص نکرده است که جنگ ایران چگونه تمام می‌شود. موضوع مذاکرات در حال حاضر چندان در دسترس نیست و به نظر می‌رسد این آمریکایی‌ها هستند که چندان رغبت به مذاکره نشان نمی‌دهند؛ چه آنکه در جریان سفر هیئت ایرانی به مقر سازمان ملل در نیویورک، ایران پیشنهادی تازه به آمریکا ارائه داد اما آمریکا پیشنهاد ایران را رد کرد. حالا نیز نشانه‌هایی مبنی بر شروع دوباره مذاکرات دیده نمی‌شود و بسیاری از تحلیلگران و ناظران سیاسی باور دارند که احتمال وقوع جنگی دوباره به شدت بیش از مذاکره میان دو کشور است؛ این احتمال با سخنان اخیر ترامپ هم قوت یافته است. ترامپ در سخنان تازه‌اش به دو موضوع اشاره می‌کند؛ نخست آنکه حمله تقریبا قطعی است و دوم، حمله زمینی نخواهد بود.
در این میان مرتضی غرقی، خبرنگار ارشد صداوسیما روز جمعه ادعایی تازه مطرح کرده است؛ آنکه جنگ تا 24ساعت آینده رخ می‌دهد. او در توضیح ادعای خود نوشته است: «آمریکا از ایران خواسته به کوه کلنگ حمله کند اما ایران پاسخ ندهد. ایران، این درخواست را رد کرده است. صحبت‌های دیروز ترامپ هم حکایت از جنگ در ۲۴ ساعت آینده دارد. نیروهای نظامی ایران در آمادگی کامل برای دفاع از کشور هستند و مردم ایران نیز مسیر خود را انتخاب کرده‌اند». مشخص نیست زمان دقیق «24 ساعت» بر پایه چه اطلاعاتی است اما توئیت این خبرنگار صداوسیما نیز تقریبا همان شرایطی را توصیف می‌کند که دونالد ترامپ ترسیم کرده است؛ آنکه هدف اصلی حمله آمریکا، کوه کلنگ است».
هر چند غرقی بعد از توئیت خود در مطلبی تکمیلی نوشت: «توییتی که دیشب منتشر کردم اینگونه برداشت شد که جنگ در۲۴ ساعت آینده به وقوع خواهد پیوست. در حالی که من عرض کرده بودم اظهارات ترامپ حکایت از آن دارد که جنگ در ۲۴ ساعت آینده آغاز خواهد شد،. زیرا هیچ کس در این شرایط نمی‌تواند پیش‌بینی درستی داشته باشد، مهم این است کشور آمادگی لازم را دارد.»
«مادر همه بمب‌ها» چیست؟
یک نکته مهم دیگر که در سخنان اخیر ترامپ مطرح شده، استفاده از«مادر همه بمب‌ها» است. این لقب برای بمبی با نام «جی‌بی‌یو-۴۳/بی» استفاد می‌شود؛ بمبی که از سوی ارتش آمریکا و توسط آلبرت ال. ویمورتس جونیور ساخته شده است و در سال ۲۰۰۳ نیز آزمایش و در 13 آوریل ۲۰۱۷، یک بمب بر مجموعه‌ای از غارها در ولایت ننگرهار افغانستان که تحت کنترل شاخه خراسان داعش بود فرود آمد. که این حمله، نخستین استفاده عملیاتی از این بمب بود.
این بمب در زمان ساخت، به عنوان قوی‌ترین بمب غیر هسته‌ای که تا به آن زمان ساخته شده‌بود، معروف شده بود. در سال 2017 به لئون پانه‌تا، وزیر دفاع اسبق آمریکا، گفته بود که اساسا این بمب برای هدف قرار دادن تأسیسات غنی‌سازی در ایران طراحی شده است. این بمب ۹ متر طول و نزدیک به ۱۰ تن وزن دارد و هدفش را با سامانه موقعیت‌یاب جهانی یا همان جی‌پی‌اس پیدا می‌کند و آنطور که گفته می‌شود برای افزایش قدرت انفجار این بمب، به آن پودر آلومینیوم اضافه شده است.
جی‌بی‌یو-۴۳/بی طوری طراحی شده که برای وارد کردن بیشترین فشار، قبل از برخورد با زمین منفجر شود تا بیشترین ضربه را به زمین وارد کند و حدود 8 هزار و 200 کیلوگرم ماده منفجره مخصوص داخل این بمب، دایره‌ای به شعاع ۱۵۰ متر را منفجر می‌کند. در واقع دیواره آلومینیومی نازک این بمب مشخصا برای افزایش شعاع انفجار بمب طراحی شده است. کارشناسان نظامی آمریکا می‌گویند که این بمب، نوعی بمب حرارتی است.
این نوع بمب‌ها در دو مرحله منفجر می‌شوند. یک انفجار کوچک ابری از مواد منفجره ایجاد می‌کند که بعد انفجار این ابر، انفجاری عظیم و موجی با فشار خردکننده تولید می‌کند. در توضیحات استفاده از «مادر همه بمب‌ها» آمده است که یکی از مهم‌ترین اهداف استفاده از این بمب ایجاد فشار روانی برای کشور مورد حمله توسط یک انفجار گسترده و عظیم است. آن طور که گفته می‌شود در حال حاضر سنگین‌تر بمب غیرهسته‌ای آمریکا 14 تن وزن دارد.
سناروی اول؛ حمله‌ای نمادین و خروج آمریکا از جنگ
حالا ترامپ می‌گوید که می‌خواهد به کوه کلنگ با استفاده از بمب «مادر همه بمب‌ها» حمله کند. به بیان ساده این بمب در سطح منفجر می‌شود اما در ابعاد وسیع و تا حدود دو کیلومتری؛ برخلاف بمب‌های سنگرشکنی که آمریکا در جریان حمله به پایگاه‌های هسته‌ای فوردو و نطنز استفاده کرد. از ادعای غرقی و البته سخنان اخیر ترامپ برمی‌آید که شاید ترامپ می‌خواهد پس از حمله‌ای پر سروصدا و البته کوتاه، ناگهان از جنگ خارج شود و مدعی نابودی صنعت هسته‌ای ایران و پیروزی در جنگ شود؛ تقریبا شبیه همان حالتی که در پایان جنگ 12روزه در تیرماه 1404 رخ داد؛
به نحوی که آمریکا به نطنز و فوردو حمله کرد و بعد آن ترامپ با ایجاد موجی رسانه‌ای سعی کرد که خود را فاتح جنگ نشان دهد که البته افکار عمومی چنین ادعایی را نپذیرفتند و صنعت هسته‌ای ایران نیز گرچه آسیب دید اما از بین نرفت که اگر از بین رفته بود آمریکا دیگر نیازی به مذاکرات مجدد یا جنگی دوباره نمی‌دید. ترامپ اکنون نیز سعی می‌کند همان سناریو را تکرار کند زیرا از نهم اسفند سال گذشته یعنی روز آغاز جنگ تا امروز تقریبا آمریکا به هیچ یک از اهدافش نرسید و با توجه به آنکه تغییر محسوسی هم در آرایش نظامی آمریکا در منطقه به وجود نیامده است، به نظر نمی‌رسد در صورت شروع دوباره جنگی همه‌جانبه، آمریکا بتواند به دستاوردی برسد؛ بنابراین ترامپ به شدت تمایل دارد با یک اقدام نمادین پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره به جنگ با ایران پایان دهد؛ همان‌طور که خودش نیز بارها در روزهای اخیر مدعی شده است که جنگ ایران به زودی تمام می‌شود.
سناریوی دوم؛ وقوع جنگ ترکیبی
البته برخی یک فرضیه دیگر را نیز مطرح می‌کنند؛ آنکه با در نظر داشتن سیاست فریب که ترامپ به شدت از آن استفاده می‌کند، نباید باور کرد که آمریکا قصد خروج کامل از جنگ با ایران را داشته باشد. برخی می‌گویند درست است که شاید ترامپ بخواهد یک حمله نمادین به کوه کلنگ داشته باشد تا علاوه بر آسیب به این منطقه، موقعیت جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره را بهبود ببخشد اما بعید نیست او بعد از انتخابات کنگره بار دیگر دست به حمله علیه ایران بزند؛ چه آنکه همین حالا اسرائیل همچنان اصرار بر مقابله همه‌جانبه با ایران اصرار دارد و ممکن است لابی‌های اسرائیل بتواند بار دیگر پای ترامپ را به جنگ گسترده علیه ایران باز کند.
در این میان حتی گفته می‌شود ممکن است آمریکا بخواهد در دور تازه حملاتش از نیروهای تجزیه‌طلب غرب و شرق ایران استفاده کند و گرچه آمریکا به احتمال بسیار زیاد نیروهای زمینی ارتش خود را وارد جنگ با ایران نمی‌کند -که هیچ نشانه‌ای هم در منطقه از این حالت دیده نمی‌شود- اما ممکن است نقش نیروهای زمینی را گروه‌های معارض ایران ایفا کنند؛ چه آنکه در جریان جنگ 40 روزه نیز مشخص شد اولا آمریکا سلاح‌های زیادی در اختیار کردهای مخالف ایران، مستقر در اقلیم کردستان عراق قرار داده بود و اسرائیل نیز ورود آنها به خاک ایران را طراحی کرده بود. با این اوصاف این احتمال گرچه ضعیف اما هنوز وجود دارد؛ احتمالی که از آن جنگ ترکیبی یاد می‌شود؛ یعنی جنگ در چند ساحت هوایی، زمینی از طریق نیروهای تجزیه‌طلب و اِعمال هم‌زمان محاصره دریایی و فشار از طریق تحریم‌ها.
سناریوی سوم؛ احتمال ضعیف مذاکرات
باتوجه به وضعیت حاکم میان روابط ایران و آمریکا می‌شود پیش‌بینی کرد که دیگر احتمال بروز دوباره هر نوع مذاکره‌ای دستِ‌کم تا وقتی شرایط به همین منوال در جریان است، به کمترین میزان خود رسیده است. ایران صریحا اعلام کرده است که تا آمریکا تن به اجرای مفاد تفاهم‌نامه اسلام‌آباد ندهد، انجام هر نوع مذاکره‌ای منتفی است. پیشنهاد اخیر ایران نیز تقریبا نسخه فشرده‌شده تفاهم‌نامه اسلام‌آباد بود.
آمریکا از آن‌سو اولا تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را نقض‌شده تلقی می‌کند و ثانیا بر اساس گزارش‌های رسانه‌های آمریکایی دولت ترامپ تصور می‌کند آن تفاهم‌نامه یکسره به نفع ایران بوده است و چنین می‌پندارد که در صورت اجرای آن تفاهم‌نامه افکار عمومی در آمریکا ترامپ را شکست‌خورده جنگ با ایران می‌دانند. به این دلایل اجرای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد از سوی آمریکا تقریبا منتفی است و ایران هم پیش‌نیاز هر نوع مذاکره مجددی را اجرای آن می‌داند. از طرفی شواهد میدانی و باز نشدن تنگه هرمز از سوی ایران و رفع نشدن محاصره دریایی از سوی آمریکا و البته تشدید تحریم‌ها از جانب آمریکا همه و همه نشان می‌دهد که مذاکره‌ای در کار نخواهد بود.
میانجی‌هایی مانند پاکستان و قطر نیز دیگر تحرک خاصی از خود نشان نمی‌دهند. در این میان گرچه پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، سعی می‌کند میان ایران و آمریکا نقش میانجی را داشته باشد اما برخی باور دارند او نیز چندان در این عرصه موفق نخواهد بود زیرا اولا پیشنهاد اخیر پوتین همان پیشنهاد گذشته‌اش است؛ یعنی انتقال اورانیوم غنی‌شده ایران به روسیه که اگر شدنی و مورد پذیرش آمریکا و ایران بود، در همان خردادماه انجام می‌شد و ثانیا به دلیل اختلافات زیادی که میان روسیه و آمریکا بر سر مسئله اوکراین وجود دارد، ممکن است در جریان گفت‌وگوهای روسیه و آمریکا عوامل دیگری به جز جنگ ایران نیز مطرح شود که این حالت مطلوب ایران نیست.
خاتمه جنگ بعد از حمله احتمالی به کوه کلنگ؟
برخی می‌گویند بعد از حمله آمریکا به کوه کلنگ با استفاده از بمب «مادر همه بمب‌ها» ممکن است ایران پاسخ ندهد و آمریکا نیز از جنگ خارج شود. همان‌طور که گفته شد، خبرنگار ارشد صداوسیما مدعی است که این پیشنهاد از سوی آمریکا به ایران داده شده است اما به نظر می‌رسد بعید باشد که ایران حمله احتمالی آمریکا را بدون پاسخ بگذارد؛ چنانکه علاءالدین بروجردی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در واکنش ادعای اخیر ترامپ گفته است: «ابتدا باید تأکید کنم که سیاست ما درباره تنگه هرمز تحت هیچ شرایطی تغییر نخواهد کرد و با اقتدار تنگه را حفظ خواهیم کرد و گلوی ترامپ را فشار خواهیم داد؛ آن هم در پاسخ به ده‌ها سال تحریم علیه ملت مظلوم ایران.
دوم اینکه اگر آنها بخواهند از «مادر بمب‌ها» استفاده کنند، ما از پدر موشک‌ها استفاده خواهیم کرد و موشک‌هایی را به کار خواهیم گرفت که با آنها خواهند دید ورود به خطوط قرمز ایران چه بهایی برایشان خواهد داشت». محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران نیز پیشتر گفته بود در صورت تحرک نظامی آمریکا علیه ایران مواضع این کشور در منطقه را بیش از پیش مورد حمله قرار می‌دهیم و حتی زیرساخت‌های هوش مصنوعی در منطقه را هم می‌زنیم. نیروهای مسلح ایران نیز مواضعی مشابه دارند. با این اوصاف ممکن است در صورت حمله ترامپ به کوه کلنگ، اوضاع آنطور که او می‌خواهد پیش نرود و جنگ بار دیگر گسترده شود.
در این میان عامل اسرائیل هم وجود دارد و اگر این رژیم هم وارد جنگ شود، تردیدی نیست که جنگ باز هم در سطحی وسیع ادامه پیدا می‌کند.با این اوصاف باید دید که اولا رویکرد آمریکا در قبال جنگ ایران چگونه خواهد بود و ثانیا در صورت حمله به یک موضع هسته‌ای، آیا از بمب جی‌بی‌یو-۴۳/بی یا همان مادر همه بمب‌ها استفاده می‌کند یا خیر و در صورت استفاده از آن، واکنش ایران چه خواهد بود و باید گفت که بروز هر یک از این عوامل می‌تواند نتایج متفاوتی را رقم بزند.
