صدایی که در خیابان دولت جا ماند
نوجوانی با خریدهای خانه مادربزرگ، قدم به یک جلسه شعرخوانی گذاشت و با صدای پرصلابت شاعری روبهرو شد که سالها بعد نیز از حافظهاش بیرون نرفت
هفت صبح| خانه مادربزرگم در محله اصغر نعمتی بود، محلهای که هنوز کوچهها و خیابانهایش در ذهنم با عطر نان تازه، مغازههای کوچک و رفتوآمدهای ساده آن سالها زندهاند. آن روز برای خرید چند قلم جنس از خانه بیرون زده بودم. یک شیشه شیر، بستهای پنیر و مقداری خامه خریده بودم و در راه بازگشت، گذرم به خانه شاعران در خیابان دولت افتاد. ساختمانی که از بیرون هم برای نوجوانی کنجکاو، چیزی فراتر از یک خانه معمولی به نظر میرسید. نمیدانم چه شد که تصمیم گرفتم وارد شوم. شاید شکوه آن فضا بود، شاید صدایی که از داخل میآمد و شاید همان کنجکاوی نوجوانانهای که گاهی آدم را بیاجازه به قلب یک اتفاق بزرگ میبرد.
داخل ساختمان جلسه شعرخوانی برپا بود. آدمهایی نشسته بودند و مردی با موهای سپید، چهرهای جدی و صدایی که انگار از اعماق زمین برمیخاست، شعر میخواند. منوچهر آتشی بود. آن روز هنوز نمیدانستم چه جایگاهی در شعر معاصر ایران دارد. نامش را شنیده بودم، اما شناختن یک شاعر از روی نام، کجا و ایستادن مقابل او و شنیدن شعرش کجا؟
همانجا ایستادم؛ نوجوانی با شیشه شیر و بسته پنیر و خامه در دست، میان جمعی که برای شنیدن شعر آمده بودند. خریدهای مادربزرگ را فراموش کردم. صدای آتشی چنان بر فضا مسلط بود که گویی دیوارهای ساختمان هم به احترام کلماتش سکوت کرده بودند.
صدایی که بوی جنوب میداد
آتشی از آن شاعرانی نبود که شعر را آرام و بیحادثه از روی کاغذ عبور دهند. کلمات در دهانش جان میگرفتند. صدایش خشونت دلنشین طبیعت جنوب را داشت؛ چیزی شبیه وزش باد بر دشتهای تشنه یا سم اسبی که بر خاک میکوبد. شعرش نیز چنین بود؛ سرشار از تصویر، عصیان، عشق و طبیعتی که در آثار او حضوری زنده داشت.
منوچهر آتشی، زاده دهرود دشتستان، با مجموعه «آهنگ دیگر» صدایی متفاوت به شعر نو فارسی بخشید. او از اقلیم جنوب، جهانی شاعرانه ساخت که در آن اسبها، آفتاب، خاک و آدمهای سرسخت، حضوری فراتر از تصویرهای تزئینی داشتند. آتشی شاعری مستقل بود که توانست جغرافیای زادگاهش را به بخشی از هویت شعر معاصر تبدیل کند.
آن روز البته هیچکدام از این تحلیلها در ذهن نوجوان من نمیگذشت. من مجذوب مردی شده بودم که شعر را زندگی میکرد. شاید نخستین بار همانجا فهمیدم شعر میتواند از صفحه کتاب بیرون بیاید، در اتاقی بپیچد و آدمی را که برای خرید شیر و پنیر بیرون رفته، میخکوب کند.
خاطرهای که پیر نمیشود
جمعه ۲۹ آبان، سالروز درگذشت منوچهر آتشی بود؛ شاعری که در سال ۱۳۸۴ چشم از جهان بست و میراثی از شعرهای پرشور و تصویرهای فراموشنشدنی بر جای گذاشت.سالها از آن دیدار گذشته است. دیگر آن نوجوان دبیرستانی نیستم و خیابان دولت نیز برایم همان خیابان گذشته نیست. بااینحال، هر بار نام آتشی را میشنوم، نخستین تصویری که در ذهنم زنده میشود، جلد کتابهایش یا عکسهای رسمی او نیست؛ مردی است که با صلابت شعر میخواند و نوجوانی که با خریدهای خانه مادربزرگ، حیرتزده به او گوش میداد. شاید راز ماندگاری شاعران همین باشد؛ گاهی تنها یک دیدار کوتاه کافی است تا صدایشان برای همیشه در زندگی کسی باقی بماند. آتشی برای من هنوز همان مرد خیابان دولت است؛ شاعری که یک روز معمولی را به خاطرهای تمامنشدنی تبدیل کرد.