قبضی که مردم با ریههایشان میپردازند
ریشه این وضعیت را نیز باید جدای از افزایش مصرف زمستانی جستوجو کنیم
هفت صبح| هر سال با نزدیکشدن فصل سرما، مسئله تأمین گاز به یکی از چالشهای اصلی اقتصاد ایران تبدیل میشود. افزایش مصرف خانگی، محدودیت تولید و انتقال گاز، فرسودگی زیرساختها و ضعف سرمایهگذاری در بخش انرژی، شبکه تأمین را با فشار بیشتری مواجه میکند. در چنین شرایطی، برای تأمین سوخت نیروگاهها و جلوگیری از توقف تولید برق، استفاده از سوختهای جایگزین، بهویژه مازوت، در دستور کار قرار میگیرد. راهکاری که ممکن است در کوتاهمدت از خاموشی جلوگیری کند، اما هزینههای آن در بلندمدت به بخشهای دیگری از اقتصاد و زندگی مردم منتقل میشود.
واقعیت این است که مازوتسوزی را نباید یک تصمیم فنی در مدیریت سوخت درنظر بگیریم. چون این تصمیم، ابعاد اقتصادی، اجتماعی، سلامت عمومی و محیطزیستی دارد. مازوت به دلیل کیفیت و ترکیبات آلاینده خودش، بهویژه در صورت داشتن گوگرد بالا، میتواند انتشار دیاکسید گوگرد، ذرات معلق و سایر آلایندهها را افزایش دهد. پیامد این وضعیت در شهرهای صنعتی و مناطق پیرامون نیروگاهها و صنایع بزرگ محسوستر است؛
جایی که جمعیت ساکن، کارگران و گروههای آسیبپذیر بیش از دیگران در معرض آلودگی قرار میگیرند. و نباید از یک مسئله اساسی نیز غفلت کنیم که کمتر در محاسبات سیاستگذاری انرژی دیده میشود. این که هزینه واقعی مازوتسوزی چقدر است؟ اگر نیروگاهی با مصرف مازوت از خاموشی جلوگیری کند، اما همزمان هزینه درمان بیماریهای ناشی از آلودگی، کاهش روزهای کاری، افت بهرهوری نیروی انسانی و خسارتهای محیطزیستی افزایش یابد، آیا این تصمیم همچنان از نظر اقتصادی مقرونبهصرفه است؟ آیا صرفهجویی در هزینه تأمین سوخت، با انتقال هزینه به نظام سلامت و جامعه جبران نمیشود؟
ابعاد مسئله اما بسیار گسترده است و برای درک آن باید به مصرف سوخت در صنایع نیز توجه کنیم. محدودیت گاز در بخشهای مختلف صنعتی میتواند بنگاهها را با انتخاب میان کاهش تولید، توقف فعالیت یا استفاده از سوخت جایگزین مواجه کند. هر سه گزینه هزینهزا هستند. کاهش تولید به معنای کاهش درآمد و اشتغال است. چون توقف فعالیت، زنجیره تأمین را مختل میکند و استفاده از سوختهای آلاینده نیز هزینههای محیطزیستی و بهداشتی را افزایش میدهد. بنابراین، ناترازی گاز موضوعی است که از صنایع فولاد و سیمان تا تولید برق و زندگی خانوارها امتداد پیدا میکند.
ریشه این وضعیت را نیز باید جدای از افزایش مصرف زمستانی جستوجو کنیم. سالها عقبماندگی در سرمایهگذاری، توسعه ناکافی زیرساختهای ذخیرهسازی و انتقال، فرسودگی تجهیزات، ضعف بهرهوری و تأخیر در توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، مجموعه عواملی هستند که وابستگی به سوختهای فسیلی را تشدید کردهاند. در کنار این مسائل، اصلاح الگوی مصرف و واقعیکردن هزینه اتلاف انرژی نیز همچنان با دشواریهای جدی مواجه است.
راه خروج از این چرخه را اگر در محدودکردن بحث به مجاز یا غیرمجاز بودن مازوتسوزی بدانیم، به بیراهه رفتهایم. چون کشور به یک برنامه شفاف برای مدیریت سوخت نیاز دارد که میزان مصرف مازوت هر نیروگاه و صنعت، میزان گوگرد سوخت، حجم انتشار آلایندهها، هزینههای سلامت و خسارتهای محیطزیستی را بهصورت عمومی منتشر کند. همچنین باید هزینه اجتماعی هر تصمیم انرژی در ارزیابی اقتصادی پروژهها لحاظ شود.