مازوت زودتر از سرما رسید
با نزدیک شدن به زمستان و تشدید کمبود گاز، نیروگاه‌های کشور دوباره به مازوت‌سوزی روی آورده‌اند
هفت صبح| مصرف مازوت در نیروگاه‌های ایران در زمستان ۱۴۰۴ افزایش داشت و با توجه به تشدید ناترازی گاز در سال ۱۴۰۵، به دلیل بمباران چهار فاز پالایش گاز در جنگ، به نظر می‌رسد اتکا به سوخت جایگزین در زمستان پیش‌رو افزایش یابد.در سال‌های اخیر در اوج سرما مصرف روزانه مازوت در نیروگاه‌های حرارتی از مرز ۴۰ میلیون لیتر فراتر رفت. این در حالی بود که مصرف روزانه گازوئیل نیز در برخی روزها از ۱۰۰ میلیون لیتر عبور کرد که نشان می‌دهد کشور در اوج سرما تا چه اندازه به سوخت‌های مایع وابسته شده است. نگاهی به ساختار نیروگاهی کشور نشان می‌دهد از مجموع ۱۴۹ نیروگاه حرارتی، تنها ۱۴ نیروگاه بخاری امکان مصرف مازوت را دارند و ۱۳۵ نیروگاه دیگر سوخت جایگزینشان گازوئیل است. همین محدودیت فنی باعث می‌شود مدیریت سوخت در شرایط بحرانی با دشواری بیشتری انجام شود.
نیروگاه‌های حرارتی در آغاز زمستان با کاهش تحویل گاز بخشی از کسری با مصرف سوخت مایع جبران می‌شود. برای زمستان ۱۴۰۵، ناترازی گاز به دلیل آسیب به زیرساخت‌های تولید گاز در جریان جنگ، وضعیت پیچیده‌تری دارد. حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز از مدار خارج شده بود که تاکنون بخشی از آن حدود ۱۰۰ تا ۱۳۰ میلیون مترمکعب بازگشته است. با این حال، برآوردها نشان می‌دهد کسری گاز باعث می‌شود سهم کمتری برای نیروگاه‌ها باقی بماند و آنها ناچارند بیش از پیش به سوخت‌های جایگزین پناه ببرند. بر اساس گزارش‌های مهر ۱۴۰۵، ذخایر سوخت نیروگاهی در وضعیت نسبتاً مطلوبی قرار دارد: حدود ۸۰ درصد مخازن گازوئیل و ۷۰ درصد مخازن مازوت تکمیل شده است.
با این حال باید توجه داشت که ذخایر گازوئیل محدود است و از سوی دیگر مصرف گسترده مازوت پیامدهای زیست‌محیطی قابل‌توجهی دارد، به همین دلیل بهترین راهکار برای عبور از زمستان کمترین عواقب مدیریت مصرف است. زمستان ۱۴۰۴ نشان داد که با تشدید ناترازی گاز، مازوت‌سوزی به یک راهکار اضطراری گسترده تبدیل شده است. برای زمستان ۱۴۰۵، با توجه به ادامه محدودیت‌های تولید گاز و پیش‌بینی کسری‌های بالاتر، انتظار می‌رود اتکا به مازوت و گازوئیل افزایش یابد، هرچند ذخایر سوخت مایع در سطح مطلوبی قرار دارد. با این حال، محدودیت فنی نیروگاه‌های مجاز به مصرف سوخت جایگزین باعث شده از همین الان تعدادی از نیروگاه‌های کشور مصرف مازوت را شروع کنند.
چاره‌ای جز مازوت سوزی نداریم
عبدالحسین همتی، نایب‌رئیس کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی، در گفت‌وگو با خبرنگار هفت‌صبح ضمن تشریح وضعیت تولید برق و وابستگی نیروگاه‌ها به سوخت‌های جایگزین، با اشاره به تنوع نیروگاه‌های کشور اظهار کرد: «ما نیروگاه‌های برق‌آبی، تجدیدپذیر مانند خورشیدی و بادی و نیروگاه‌های حرارتی داریم که اکثر نیروگاه‌های ایران نزدیک به ۹۰ درصد حرارتی هستند. سوخت این نیروگاه‌ها متنوع است، حدود ۱۴ تا ۱۵ نیروگاه می‌توانند مازوت بسوزانند و بق یه گازی هستند که سوخت جایگزین گازوئیل نیز دارند. بخشی از نیروگاه‌ها نیز سیکل ترکیبی هستند، یعنی فاز حرارتی دارند که با گاز کار می‌کند و فاز بخاری که از همان حرارت استفاده می‌کند.»
وی با بررسی روند تأمین سوخت نیروگاه‌ها تصریح کرد: «در حالت عادی، گاز به نیروگاه‌ها تحویل داده می‌شود و از گاز برای تأمین برق استفاده می‌کنیم، اما در زمستان که مصرف گاز خانگی به‌شدت بالا می‌رود، همیشه اولویت این است که مصرف گاز خانگی قطع نشود. در این شرایط، نیروگاه‌های حرارتی که هم می‌توانند گاز و هم گازوئیل استفاده کنند، به سمت سوخت دوم یعنی گازوئیل می‌روند. اکنون در شرایط خاصی که کشور با آن مواجه است، نیروگاه‌ها با استفاده از گازوئیل به کار خود ادامه می‌دهند.» همتی با اشاره به ذخیره‌سازی سوخت از همین حالا خاطرنشان کرد:« از الان ذخیره‌سازی برای نیروگاه‌ها شروع شده است. دلیل اینکه زودتر این کار را آغاز کردیم این بود که می‌خواستیم ذخایر بیشتری برای فصل بعد داشته باشیم تا مشکلی پیش نیاید.»
نایب‌رئیس کمیسیون انرژی مجلس در پاسخ به این پرسش که پارسال چقدر مازوت سوزانده شد و امسال چه مقدار خواهد بود، گفت: «نیروگاه‌هایی که می‌توانند گازوئیل بسوزانند، همان ۱۴ نیروگاه هستند و بقیه گازی هستند که گازوئیل نیز می‌توانند مصرف کنند. در حال حاضر مازوت سوزی نیروگاه‌ها آغاز شده و چاره‌ای هم نداریم. امسال را رد می‌کنیم تا سال‌های آینده شرایط روز به روز بهتر شود.»
وی در خصوص تغییر نسبت تولید برق نیروگاه‌های حرارتی و راندمان پایین آنها گفت: « امسال نزدیک تا چند هزار مگاوات به ظرفیت تولید برق نیروگاه‌های حرارتی اضافه شده است، اما در جریان جنگ، بخشی از نیروگاه‌ها آسیب دید و از مدار خارج شد. با این حال، توانستیم حداقل شش تا هفت هزار مگاوات تولید برق خود را افزایش دهیم.»
همتی درباره وضعیت فعلی ظرفیت تولید نیروگاه‌های حرارتی و راندمان آنها گفت: «نیروگاه‌های سیکل ترکیبی، سوخت اولشان گاز و دومشان بخار است و برای راه‌اندازی بخش بخار، سرمایه‌گذاری بیشتری نیاز است، اما نیروگاه‌های حرارتی معمولی راندمانی پایین‌تر از ۴۰ درصد دارند، در حالی که میانگین جهانی نیروگاه‌های جدید نزدیک به ۶۰ درصد است. یعنی ما عملاً انرژی زیادی را هدر می‌دهیم و به جای اینکه راندمان بالاتری بگیریم و با مقدار مشخصی گاز، گازوئیل یا مازوت، برق بیشتری تولید کنیم، شاهد راندمان پایین هستیم. نیروگاه‌های سیکل ترکیبی وضعیت بهتری دارند؛ فاز دومشان با بخار کار می‌کند و نیاز به سوخت اضافی ندارد. عملاً راندمان این نیروگاه‌ها می‌تواند ۱۵ تا ۲۰ درصد بالاتر برود و این یکی از راهکارهای مهم برای کاهش مصرف سوخت و افزایش تولید برق است.»
تنظیم جدول مصرف بر اساس ماه‌های پیش‌رو
رمضانعلی سنگدوینی، عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی، در گفت‌وگو با خبرنگار هفت‌صبح ضمن تشریح اقدامات صورت‌گرفته برای مدیریت ناترازی انرژی در فصل سرد سال، از تشکیل قرارگاه ناترازی در مجلس و کمیسیون انرژی تا مدیریت مصرف، اظهار کرد: «در ادامه سال‌های گذشته، این قرارگاه به‌خوبی شکل گرفت و تاکنون حدود پنج جلسه برگزار کرده‌ایم که یک جلسه آن با حضور وزیر نفت و نیرو و معاونانشان بود.» وی با اشاره به ذخیره‌سازی سوخت در کشور تصریح کرد: «در جلساتی که دنبال کردیم، حدود سه و نیم میلیارد لیتر نفت‌گاز ذخیره شده بود.
جدولی تنظیم شد و در پایان با حضور نایب‌رئیس مجلس، بر اساس آن جدول، چگونگی مصرف معادل سوخت نیروگاه‌ها برای ماه‌های آبان، آذر، دی، بهمن و اسفند سال ۱۴۰۴ مشخص شد، یعنی مقدار مصرف گاز، نفت کوره و نفت‌گاز به‌صورت دقیق تعیین گردید.» سنگدوینی با تأکید بر برگزاری جلسات با حضور اعضای هیئت‌رئیسه و رئیس کمیسیون افزود: «در زمان برگزاری جلسات، ۳.۲ میلیارد لیتر نفت‌گاز ذخیره شده بود. علیرغم محدودیت‌هایی که در کشور حاکم است، این ذخیره‌سازی صورت گرفت و جدول مصرف را تنظیم کردیم. امسال محدودیت گاز نیز داریم و چهار فاز پالایشگاه پارس جنوبی مورد اصابت قرار گرفته است، اما تا جایی که من خبر دارم، شرکت ملی گاز ایران به نیروگاه‌ها بر اساس ظرفیت خود و حتی بیشتر، گاز تحویل می‌دهد.»
وی با اشاره به تنظیم جدول مصرف بر اساس ماه‌های پیش‌رو خاطرنشان کرد: «با توجه به محدودیت گاز طبیعی، هرچه به فصل سرما نزدیک‌تر می‌شویم، محدودیت‌ها بیشتر می‌شود؛ چراکه اولویت مصرف گاز طبیعی در بخش خانگی، تجاری و صنایع است. این جدول تنظیم و به رئیس‌جمهور، آقای قالیباف، وزرای نفت و نیرو و دستگاه‌های امنیتی ابلاغ شد که در ابتدای آبان‌ماه، روزانه چه مقدار سوخت باید مصرف شود؛ چه مقدار گاز، چه مقدار نفت‌گاز و چه مقدار نفت کوره.» عضو کمیسیون انرژی مجلس در خصوص استمرار جلسات نظارتی گفت:
«جلسات ما ادامه دارد و هفته آینده نیز جلسه برگزار خواهیم کرد تا بر آنچه مصوب کرده‌ایم، نظارت کنیم. قرار بر این بود که شرکت ملی پالایش و بخش فرآورده‌های نفتی، علیرغم اینکه مخازن، خطوط لوله و تلمبه‌خانه‌هایش مورد اصابت قرار گرفته، ذخایر خود را افزایش دهد. قرار شد ذخایر نفت‌گاز را تقریباً به معادل سال گذشته، یعنی حدود ۳۰۰ میلیون لیتر دیگر، برسانیم تا ان‌شاءالله معادل سال گذشته شود. این اقدامات انجام شده و به‌خاطر ذخیره‌سازی سه و نیم میلیارد لیتری سوخت، همچنین گاز طبیعی و نفت کوره‌ای که باید به نیروگاه‌ها تحویل داده می‌شد، امسال خاموشی نداشته‌ایم.»
سنگدوینی با تأکید بر تداوم تلاش‌ها برای جلوگیری از خاموشی افزود: «امسال نیز دنبال می‌کنیم که ان‌شاءالله خاموشی نداشته باشیم و این نیازمند تأمین نفت‌گاز، نفت کوره و گاز طبیعی برای نیروگاه‌هاست. این مسئله را پیگیری می‌کنیم و هفته آینده نیز برنامه‌ریزی خواهیم کرد تا این شرایط فراهم شود.» وی در پاسخ به این پرسش که بخشی از نیروگاه‌ها سوخت دومشان مازوت است و مصرف امسال به چه شکل خواهد بود، گفت:
«در این زمینه با دستگاه قضا، سازمان محیط زیست و همه مجموعه‌هایی که در بحث‌های زیست‌محیطی نظارت می‌کنند، هماهنگی شده است. ناچاریم در برخی جاها از مازوت استفاده کنیم تا بتوانیم خاموشی را نداشته باشیم. این یکی از مواردی است که دنبال می‌کنیم.» عضو کمیسیون انرژی مجلس در خصوص وضعیت تولید برق آبی و انرژی‌های تجدیدپذیر تاکید کرد: «سال گذشته در بحث سدها، آب‌های پشت سدهایمان به‌شدت کاهش پیدا کرد. حدود ۱۲ هزار مگاوات سدهای برق‌آبی ما هستند که می‌توانند برق تولید کنند.
