آمار بالای حیوان گزیدگی | ۴۴۰ هزار گزش و ۲۰ مرگ
روند حیوان‌گزیدگی در ایران در دو دهه اخیر تغییرات نگران‌کننده‌ای داشته است
هفت صبح | بیماری هاری، به‌‌رغم پیشرفت‌های چشمگیر علمی و پزشکی در قرن حاضر، همچنان یکی از تهدیدات جدی و مرگبار برای سلامت انسان در سطح جهان و به‌ویژه در ایران است. آمارهای ثبت شده از حیوان‌گزیدگی در سال گذشته که به رقم تکان‌دهنده ۴۴۰ هزار مورد رسیده است، زنگ خطری جدی است که به ما یادآوری می‌کند کنترل این بیماری هرگز تنها با ارائه خدمات پزشکی پس از گزش امکان‌پذیر نیست.
از سویی دستیابی به یک تصویر دقیق و شفاف از وضعیت هاری در کشور، اولین و حیاتی‌ترین گام برای ایجاد همگرایی میان سازمان‌های دست‌اندرکار است. کنترل هاری هرگز مسئولیت یک دستگاه به تنهایی نیست و زمانی می‌توان به نتیجه‌ای پایدار و ماندگار رسید که سلامت انسان، حیوان و محیط در کنار یکدیگر دیده شود و همه بخش‌های مسئول بر اساس یک برنامه هماهنگ و یکپارچه حرکت کنند.
جنایت خاموش خودروسازان
قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، بر این باور است که هدف نهایی باید تحقق کامل حذف انتقال هاری از حیوان به انسان باشد. این امر مستلزم آن است که برنامه‌های کنترلی از حالت تئوری خارج شده و در عمل و در میدان اجرا شوند، چرا که هرگونه وقفه در این زنجیره همکاری، می‌تواند منجر به تکرار تراژدی‌های انسانی شود.
یک بیماری کشنده اما قابل پیشگیری
نگاهی به آمارهای جهانی نشان می‌دهد که این بیماری همچنان در بسیاری از کشورهای آسیایی و آفریقایی حضور فعال دارد و سالانه نزدیک به ۶۰ هزار مرگ را در سراسر جهان به دنبال دارد. نکته تلخ و تکان‌دهنده این است که بخش قابل توجهی از این تلفات مربوط به کودکان است که به دلیل عدم آگاهی یا دسترسی دیرهنگام به درمان، قربانی این بیماری شده‌اند. بررسی‌ها نشان می‌دهد حدود ۹۹ درصد موارد انتقال هاری به انسان در جهان با گزش سگ‌ها ارتباط مستقیم دارد.
با این حال، تجربه کشورهایی که موفق به کنترل این بیماری شده‌اند ثابت کرده است که با برنامه‌ریزی منسجم و همکاری بخش‌های مختلف، می‌توان زنجیره انتقال را به طور کامل قطع کرد. باید توجه داشت که هاری پس از بروز علائم بالینی، به بیماری بسیار کشنده‌ای تبدیل می‌شود که راه بازگشتی برای بیمار باقی نمی‌گذارد. اما در مقابل، این بیماری با اقدامات صحیح و به‌موقع کاملا قابل پیشگیری است. اقدامات ساده اما حیاتی مانند شست‌وشوی مناسب و سریع محل گزش با آب و صابون، مراجعه فوری به مراکز درمانی و دریافت به‌موقع واکسن و در موارد لازم سرم هاری، نقش تعیین‌کننده‌ای در نجات جان انسان‌ها دارد و می‌تواند تفاوت بین مرگ و زندگی را رقم بزند.
بحران صعودی حیوان‌گزیدگی
روند حیوان گزیدگی در ایران در دو دهه اخیر تغییرات نگران‌کننده‌ای داشته است. برای درک بهتر این بحران باید به آمارها نگاه کرد؛ در سال ۱۳۸۰ تعداد موارد گزارش شده کمتر از ۱۰۰ هزار مورد بود، در حالی که این رقم در سال گذشته به حدود ۴۴۰ هزار مورد رسیده است. این روند صعودی، به‌ویژه از اوایل دهه ۱۳۹۰، نشان‌دهنده یک چالش جدی است که نیازمند توجه ویژه و فوری تمام دستگاه‌های مرتبط است. ثبت ۲۰ مورد مرگ ناشی از هاری انسانی در سال گذشته شاید در مقایسه با برخی بیماری‌های دیگر عدد کوچکی به نظر برسد، اما با توجه به اینکه هاری بیماری کاملا قابل پیشگیری است، حتی یک مورد مرگ نیز قابل قبول نیست.
این موضوع ایجاب می‌کند که علل وقوع هر مورد فوت به دقت کالبدشکافی و بررسی شود تا نقاط ضعف سیستم پیشگیری شناسایی گردد. نگران‌کننده‌ترین بخش این آمار، توزیع سنی مرگ‌هاست. این واقعیت که نیمی از موارد فوت سال گذشته مربوط به افراد زیر ۲۰سال بوده و کودکان کم‌سن نیز در این فهرست حضور دارند، یک هشدار جدی است.
نقاط قرمز جغرافیایی
پراکندگی جغرافیایی حیوان‌گزیدگی در کشور نشان می‌دهد که فشار بیماری در نقاط مختلف یکسان نیست. استان‌های شمالی، به‌ویژه در حوزه دانشگاه علوم پزشکی مازندران، گیلان و گلستان، از مناطقی هستند که تعداد موارد حیوان‌گزیدگی در آن‌ها بسیار بالا است. همچنین مناطق شمال‌شرق کشور و برخی از استان‌های مرکزی و کلانشهرها نیز ثبت موارد قابل توجهی را گزارش کرده‌اند.
تغییر الگوی جغرافیایی حیوان‌گزیدگی در سال‌های گذشته نشان می‌دهد که بیماری در حال گسترش یا تغییر مرکزیت است. بنابراین، برنامه‌های کنترلی نباید به صورت یکسان و کلی برای کل کشور طراحی شوند، بلکه باید متناسب با تغییرات محیطی، تراکم جمعیت حیوانات و شرایط خاص هر منطقه طراحی و اجرا گردند تا بیشترین بازدهی را داشته باشند.
خروج از پراکندگی اقدامات
برای پایان دادن به پراکندگی فعالیت‌ها و ایجاد یک نظام مدیریتی واحد، سند ملی حذف مرگ انسانی ناشی از هاری تدوین و وارد مرحله اجرایی شده است.یکی از ارکان بنیادین این سند ملی، واکسیناسیون گسترده سگ‌های در معرض خطر است. دستیابی به پوشش حداقل ۷۰ درصدی واکسیناسیون در جمعیت سگ‌ها، در کنار مراقبت‌های مستمر و دقیق از انسان، تنها راهی است که می‌تواند چرخه انتقال هاری را برای همیشه متوقف کند.
