خطرهای پیدا و پنهان تهران
بازار ۲۰۰ ساله همچنان با پاساژهای ناایمن، سیلندرهای گاز و انبارهای پرخطر دستوپنجه نرم میکند
هفت صبح | هر روز صبح وقتی وارد خیابانهای تهران میشویم، چشممان به هزاران ساختمان، پاساژ و معبر میافتد، اما کمتر به این فکر میکنیم که پشت این دیوارهای سیمانی و نمای شیشهای، چه خطراتی در کمین است. خطراتی که بار مواجهه با آن برعهده نیروهای پرتلاش سازمان آتشنشانی تهران است. حالا و در آستانه 7 مهر، روز ایمنی و آتشنشانی، قدرتالله محمدی، مدیرعامل سازمان آتشنشانی تهران، از تضاد میان تجهیزات مدرن و بیتوجهیهای مرگبار میگوید؛ تضادی که در آن یک خاموشکننده ساده در یک اتومبیل یا یک سامانه اعلام حریق، مرز بین زندگی و مرگ است.
جنایت خاموش خودروسازان
یکی از تکاندهندهترین بخشهای هشدار سازمان آتشنشانی، حذف خاموشکنندهها از خودروها است. در حالی که ارزش خودروها به یک یا چند میلیارد تومان رسیده است، خودروسازان و مونتاژکاران در سالهای اخیر این وسیله حیاتی را از تجهیزات خودرو حذف کردهاند. محمدی با انتقاد شدید از این روند، تأکید میکند که خاموشکننده میتواند از گسترش آتشسوزی جلوگیری کند.
او اشاره میکند که در جادههای بینشهری، جایی که فاصله با نزدیکترین ایستگاه آتشنشانی بسیار زیاد است، تنها راه مقابله اولیه با حریق، همین کپسول کوچک است. بدتر از آن، این است که گزارش شده خاموشکنندههای خودروهای وارداتی به جای اینکه در ماشین باشند، در بازار به فروش میرسند! محمدی از مراجع قضایی، وزارت صنعت، معدن و تجارت و سازمان استاندارد میخواهد تا به این موضوع ورود کنند. هزینه تهیه یک خاموشکننده در برابر قیمت خودرو هیچ است، اما نبود آن میتواند به قیمت جان راننده و سرنشینان تمام شود.
بازار با ۲۰۰ سال شکوه و صدها کانون خطر
اگر به بازار بزرگ تهران نگاه کنیم، با میراثی ۲۰۰ ساله روبهرو هستیم، اما همین قدمت و قرار داشتن در بافت میراث فرهنگی، ایمنسازی آن را به شدت دشوار کرده است. محمدی میگوید بازار تهران از حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ سرا، پاساژ و مجموعه تجاری تشکیل شده که بخش قابل توجهی از آنها ناایمن هستند. او مدعی است که ۷۰ تا ۸۰ پاساژ در بازار هنوز هیچ اقدامی برای ایمنسازی نکردهاند.
نکته قابل تامل این است که در بسیاری از این مجموعههای پرتراکم، هنوز از سیلندرهای گاز برای پختوپز و تهیه صبحانه استفاده میشود؛ یعنی بمبهای ساعتی در دل بازار! همچنین وجود انبارها و کارگاههای تولیدی قدیمی که زمانی با جمعیت کم تهران سازگار بودند، اکنون در محیطی شلوغ و پرتراکم، خطر حریق را دوچندان کرده است. هرچند محمدی معتقد است نیازی به جابهجایی بازار نیست و با بازسازی میتوان مشکلات را حل کرد، اما روند این اقدامات بسیار کند پیش میرود و نیاز به همکاری جدی دستگاههای مختلف دارد.
ساختمانهای مرگبار و جنگ با مالکان
در سطح شهر تهران، سازمان آتشنشانی حدود ۹۰ هزار ساختمان را از نظر خطرپذیری دستهبندی کرده است. در ابتدا ۱۲۹ ساختمان در گروه «بسیار پرخطر» بودند که با پیگیریهای شدید و ورود دستگاه قضایی، این تعداد به ۴۶ مورد کاهش یافته است. اما مسیر ایمنسازی ساختمانهای باقیمانده پر از مانع است. محمدی میگوید در ساختمانهای مسکونی، با مشکلاتی مثل عدم همکاری مالکان و حتی عدم اجازه ورود مستأجران برای بررسی ایمنی روبهرو هستند.
در مقابل، در مراکز درمانی وضعیت بهتر است، چون وزارت بهداشت تمدید پروانه فعالیت را مشروط به تأییدیه آتشنشانی کرده است. محمدی پیشنهاد میدهد که اتاق اصناف هم همین الگو را برای اماکن تجاری پیاده کند تا سرعت ایمنسازی بالا برود. در مورد ساختمانهای خاصی مثل «آلومینیوم» و «پاساژ علاءالدین»، اصلاحات در حال انجام است و هرچند ساختمان آلومینیوم رفع پلمب شده، اما تأییدیه نهایی تا تکمیل تمام الزامات صادر نمیشود.
کابوس فرونشست و چاهها
خطرات تهران فقط از آتش نیست؛ گاهی زمین زیر پای شهروندان خالی میشود. محمدی از افزایش حوادث سقوط در چاه میگوید. علت اصلی این حوادث، کاهش سطح آبهای زیرزمینی و فرونشست زمین است که منجر به ریزش چاهها میشود. اتفاقاتی افتاده که شهروندان هنگام راه رفتن در حیاط خانه یا محوطه ساختمان، ناگهان در زمین سقوط کردهاند. علاوه بر عوامل طبیعی، حفاریهای غیرمجاز و بیتوجهی به اصول ایمنی در ساختوسازها، باعث شده تا کارگران در عمق ۶ تا ۱۰ متری زیر آوار خاک مدفون شوند. در این میان، سازمان آتشنشانی توانسته حدود ۵۰ درصد از گودهای پرخطر شهر را تعیین تکلیف کند، از جمله گودی محدوده پاییندست برج میلاد، اما نیمی دیگر از این گودها همچنان خطرناک هستند و نیاز به همکاری دستگاههای مسئول دارند.
بحران آسانسورها در خاموشی
یکی از آمارهای تکاندهنده محمدی مربوط به تصادفات بین ساعت ۱۲ شب تا ۴ صبح است. در این ساعات، تقریباً یک روز در میان تصادفات شدیدی رخ میدهد که در ۸۰ درصد موارد منجر به مرگ سرنشینان میشود. حوادثی که علت اصلی آنها سرعت غیرمجاز و خوابآلودگی است. از سوی دیگر، بحران آسانسورها در زمان خاموشیهای برق، فشار مضاعفی به سازمان وارد کرده است. در شرایط عادی، روزانه ۲۰ حادثه آسانسور رخ میدهد، اما در دوره خاموشیها، این آمار به ۲۵۰ مورد میرسد! این یعنی در زمان قطع برق، تعداد حوادث آسانسور بیش از ۱۰ برابر میشود و نیروهای آتشنشانی مجبورند با تمام توان برای نجات افرادی که در فضای بسته حبس شدهاند، تلاش کنند.
تکنولوژی در برابر حریق
سازمان آتشنشانی تهران در تلاش است تا با تجهیزات مدرن، نقصهای زیرساختی شهر را جبران کند. مدیرعامل سازمان آتشنشانی تهران از تجهیزات تخصصی مقابله با مواد شیمیایی (هزمت) میگوید که تهران را به یکی از برترهای منطقه تبدیل کرده است. همچنین با تفاهمنامه پدافند غیرعامل و نیروهای مسلح، امکان اطفای هوایی حریق با بالگرد و هواپیما فراهم شده است.
در حال حاضر، سازمان در حال آزمایش پهپادهای آتشنشانی با همکاری شرکتهای دانشبنیان است تا در حوادث پیچیده از آنها استفاده کند. همچنین از هفتم مهر، سامانه کنترل، نظارت و پایش عملیات راهاندازی میشود که امکان ارتباط تصویری و هدایت برخط نیروها را فراهم میکند. با وجود اینکه میانگین زمان رسیدن به حادثه در تهران حدود ۴ دقیقه و ۳۰ ثانیه است (که در استانداردهای جهانی است)، اما افزایش جمعیت و خودروها باعث شده تا سازمان برای کاهش حتی یک ثانیه از زمان رسیدن، هزینههای زیادی کند و ایستگاههای سیار را در نقاط پرترافیک مستقر کند.
تجهیزات ایمنی درنقش دکورهای ساختمانی
محمدی به نکتهای اشاره میکند که هر شهروندی باید بداند: تأییدیه آتشنشانی به معنای این نیست که ساختمان دیگر هرگز دچار حادثه نمیشود. بزرگترین چالش، نگهداری نامناسب از تجهیزات است. در بسیاری از ساختمانها، سامانههای اطفا و پمپها نصب شدهاند اما به دلیل بیتوجهی مالکان، از مدار خارج شدهاند. او با اشاره به فجایع پلاسکو و بازار شادآباد میگوید اگر این مراکز به سامانههای اطفای حریق مجهز بودند و از آنها نگهداری میشد، میتوانست در مراحل اولیه با آتش مقابله میشد. سامانه اعلام حریق نخستین هشدار است و اگر به سازمان متصل باشد، سرعت رسیدن نیروها را به شدت افزایش میدهد.
مسئولیتی فراتر از لباسهای نارنجی
گزارش مدیرعامل آتشنشانی تهران، زنگ خطری است برای همه ما. ما نمیتوانیم فقط به رتبههای جهانی یا تجهیزات مدرن تکیه کنیم، در حالی که در قلب بازار تهران سیلندرهای گاز در پاساژهای ناایمن قرار دارند یا در ساختمانهایمان تجهیزات ایمنی را رها کردهایم. ایمنی یک زنجیره است؛ از خودروسازی که نباید تجهیزات را حذف کند، تا مالکی که باید از سیستمهای اطفای حریق نگهداری کند و شهروندی که باید سرعت مطمئن را رعایت کند.
