جزئیات بارش شدید باران و خسارت‌های آن در شهرهای شمالی کشور‌

هفت صبح| داستان از شامگاه دوشنبه شروع شد. سامانه بارشی جدیدی که وارد خطه شمال کشور شده بود موجی از بارش‌ها  را در استان‌های این محدوده باعث شد.در استان گیلان بارش‌ها باعث آبگرفتگی معابر و خانه‌ها در برخی مناطق شد. محمدعلی ویشکایی، مدیرکل مدیریت بحران استانداری گیلان با اشاره به آخرین وضعیت بارش‌ها در استان اظهار کرد:

بر اساس آخرین آمارهای ثبت‌شده، بیشترین میزان بارش مربوط به یکی از شهرستان‌های استان با 85 میلی‌متر بوده و پس از آن لنگرود با 72 میلی‌متر و سیاهکل با 62 میلی‌متر قرار دارند؛ همچنین در گیسوم تالش 54 میلی‌متر و در یکی از ایستگاه‌های کشاورزی شهرستان رشت نیز بیش از 53 میلی‌متر بارندگی ثبت شده است.مدیرکل مدیریت بحران استانداری گیلان با اشاره به گزارش خسارت ناشی از وزش باد و بارندگی در استان گفت: در شهرستان تالش سقوط یک داربست روی 2 خودرو گزارش شده که خسارت واردشده به خودروها جزئی بوده است.

ویشکایی درباره وضعیت شهر رشت نیز گفته که در سطح شهر رشت تعدادی از خیابان‌ها و معابر از جمله بلوار دیلمان و شهرک بهشتی دچار آبگرفتگی شده‌اند که خوشبختانه آبگرفتگی در شهرک بهشتی تا حدود 80 درصد فروکش کرده است، اما در بلوار دیلمان همچنان تردد با کندی انجام می‌شود.

هادی سلیمی مدیرعامل جمعیت هلال احمر گیلان نیز با بیان اینکه ۳۳ امدادگر در قالب ۱۲ تیم در عملیات‌ها 48 ساعت گذشته امدادو نجات حضور داشتند، با اشاره به اقدامات انجام شده در رشت، تصریح کرد: موفق به انتقال ۱۸ نفر به مکان امن شدیم و تخلیه ۱۱ باب مغازه گرفتار در آبگرفتگی و تخلیه ۶ معبر در رشت شامل خیابان معلم و شهرک شهید بهشتی گلسار و بلوار دیلمان و بلوار قلی پور و خیابان حسین آباد و تخلیه آب از اماکن مربوط به جمعیت هلال احمر(درمانگاه) انجام شد.

سلیمی از اسکان اضطراری ۱۴ نفر در نمازخانه جمعیت هلال احمر شعبه رشت و رهاسازی ۹۰ خودروی گرفتار در آبگرفتگی شامل ۱۸۰ نفر خبر داد و اعلام کرد که در فومن نیز شاهد اسکان اضطراری ۱۵۰ نفر در سالن شهید رجایی شهرک امام خمینی و توزیع ۳۰ تخته پتو بودیم.وی با بیان اینکه در سیاهکل نیز اقدام به تخلیه آب از یک باب منزل مسکونی کردیم، گفته که رهاسازی ۱۰ دستگاه خودروی گرفتار در آبگرفتگی شامل ۲۰ نفر و تخلیه آب از دو باب منزل مسکونی و تخلیه آب از پنج معبر سطح شهر در لاهیجان انجام شد. به گفته مدیرعامل هلال احمر گیلان، در شهرستان رودسر ۷۰ گردشگر گیرافتاده در کوه به مکان امن منتقل شدند.

گلستان، پربارش اما بدون خسارت

در استان گلستان اما وضعیت بهتر از نقاط دیگر بود، بطوریکه بارش شدید باران تابستانی در این استان با وجود آبگرفتگی معابر و خیابان‌ها به خصوص در مناطق غربی، منجر به بروز خسارت و آسیب مالی و جانی نشد.به گفته محمد کردجزی معاون توسعه و پیش‌بینی اداره‌کل هواشناسی گلستان، از شروع فعالیت سامانه بارشی تاعصر دیروز بیشترین باران مربوط به شهر کردکوی با ۴۵ سانتیمتر بوده است.

سرنوشت یک استان بحران زده

اما در این میان وضعیت مازندران کاملا متفاوت بود.در استان این بارش‌ها در ابتدا شاید یک «بارش معمولی» به نظر می‌رسید، اما در کمتر از ۴۸ ساعت، چهره واقعی زیرساخت‌های ما را به نمایش گذاشت. بارانی که باید نعمت باشد، در عرض چند ساعت به کابوسی تبدیل شد که کل فعالیت‌های استان را مختل کرد، شهرها را به دریاچه تبدیل کرد و در نهایت، مسئولان تنها راه نجات را «تعطیلی کل ادارات استان» در روز سه‌شنبه ۱۷ شهریور اعلام کردند. اما سوال اصلی اینجاست: آیا واقعاً این حجم از اختلال، تقصیر «شدت باران» بود یا تقصیر «آمادگی صفر» ما در برابر بحران‌های پیش‌بینی‌شده؟

فلج شدن شهر در برابر چند ساعت باران

با این حجم از بارش، طبیعی است که فعالیت در شهرها دچار اختلال شوند، اما آیا سیستم‌های بحران ما برای چنین «شانس‌های» تکراری آماده نبودند؟ شدت بارندگی‌ها در مرکز و شرق استان، به‌ویژه در شهرهایی نظیر جویبار، بابلسر، بابل و محمودآباد، منجر به آب‌گرفتگی گسترده معابر شد. حجم آب در خیابان‌ها و زیرگذرها به حدی رسید که تردد خودروها و عابران پیاده با دشواری شدیدی همراه شد.

علاوه بر آب‌گرفتگی، وزش توفان و تندبادهای شدید باعث شد درختان در بسیاری از معابر شهری سقوط کنند و مسیرهای دسترسی را ببندند. اتفاقاتی که نمایش عیانی بود از ناکارآمدی سیستم‌های هدایت آب و مدیریت فضای سبز شهری. وقتی یک بارش چندساعته باعث می‌شود تردد در کل استان متوقف شود و برق مناطق وسیعی قطع شود، یعنی ما با «بحران مدیریت» روبه‌رو هستیم. تعطیلی ادارات استان، در واقع اعترافی است به این حقیقت که ما هیچ برنامه جایگزین و زیرساخت مقاومی برای مواجهه با این اتفاقات تکراری نداریم.

از مطبخ‌های سیل‌زده تا سقف‌های پراکنده! 

اگر بخواهیم بدانیم این «شکنندگی» در زندگی مردم چه معنایی دارد، باید به روایت‌های مردم این استان گوش کنیم. یکی از ساکنان استان در حالیکه هنوز شوک زده است می‌گوید: «باران و باد آن‌قدر شدید بود که درِ تراس خانه‌مان داشت کنده می‌شد. باد، زباله‌ها را روی درپوش فاضلاب ریخت و مسیر خروج آب مسدود شد؛ ناگهان آب مثل دریا وارد آشپزخانه شد، آن‌قدر فشار آب زیاد بود که حتی نمی‌توانستم درِ مطبخ را باز کنم!»

او با حسرت ادامه می‌دهد: «فرش، برنج، سیب‌زمینی و پیازها و خلاصه همه‌ وسایل ما که روی تراس بودند، در یک چشم‌به‌هم‌زدن خیس و نابود شدند.» این روایت، تنها یک مورد است؛ در واقع، هزاران خانواده در مازندران، سه‌شنبه‌ای را تجربه کردند که در آن وسایل زندگی‌شان در برابر ورود آب به منازل، هیچ دفاعی نداشتند.در طول روزگذشته کلیپ‌های فراوانی از سرازیر شدن آب باران از سقف به درون خانه‌ها یا تبدیل شدن پارکینگ‌ها و معابر به حوضچه‌ها و دریاچه‌هایی کوچک در فضای مجازی منتشر شده بود.

تراژدی در روستاها

اما تراژدی واقعی در روستاهای استان مازندران اتفاق افتاد. حسینعلی محمدی، مدیرکل مدیریت بحران استانداری مازندران، تایید می‌کند که توفان شدید، سقف تعداد زیادی از خانه‌های روستایی در شهرستان‌های جویبار، سیمرغ، ساری و بهشهر را با خود برد. تصور کنید روستاییانی که تمام عمرشان را با باران گذرانده‌اند، حالا باید با «روکش پلاستیکی» روی سرشان خانه بسازند تا باران وارد اتاق خوابشان نشود! مدیرکل بحران در گزارش خود اشاره کرد که به دلیل پراکندگی روستاها، ارائه آمار دقیق تعداد واحدها فعلاً مقدور نیست و باید منتظر بررسی‌های میدانی کارشناسان ماند. 

امدادرسانی به ۲۹ حادثه‌دیده

این حجم از اختلال‌ها در مازندران باعث شد تا نیروهای امدادی نیز وارد میدان شوند. غلامعلی فخاری، مدیرعامل جمعیت هلال‌احمر مازندران، اعلام کرد که از ساعت ۵:۱۰ بامداد سه‌شنبه، با تماس‌های مردمی با سامانه ۱۱۲، ۱۰ تیم تخصصی شامل ۳۵ نجاتگر با تجهیزات تخصصی تخلیه آب به مناطق حادثه‌دیده اعزام شدند. تا این لحظه، امدادرسانی به ۲۹ حادثه‌دیده صورت گرفته است. اما سوال این است: چرا باید هر بار منتظر بمانیم تا مردم با سامانه ۱۱۲ تماس بگیرند و سپس تیم‌ها اعزام شوند؟ چرا پیش‌بینی‌های «سطح نارنجی» هواشناسی، منجر به پیشگیری شد، نه فقط واکنش بعد از حادثه؟

هشدارهایی در لبه پرتگاه

یکی از مهمترین نقاط این بحران، حجم آب رودخانه‌ها و مسیل‌هاست که در مدت زمان بسیار کوتاهی افزایش یافت و در بسیاری از نقاط به مرحله طغیان رسید. شرکت آب منطقه‌ای مازندران ادعا می‌کند که تاکنون خسارتی به تأسیسات آبی وارد نشده است، اما هشدار می‌دهد که تداوم بارش‌ها، احتمال افزایش مجدد سطح آب رودخانه‌ها را زنده نگه داشته است. مسئولین تأکید کرده‌اند که حضور در بستر و حریم رودخانه‌ها، حتی در شرایطی که سطح آب در لحظه آرام به نظر می‌رسد، به‌شدت خطرناک است.

همزمان، سرهنگ هادی عبادی، رئیس پلیس راه نیز با هشدار به رانندگان و توصیه به عدم سفر، سعی کرد جلوی تلفات بیشتر را بگیرد. او نسبت به احتمال آب‌گرفتگی معابر، سیلابی شدن رودخانه‌ها، ریزش سنگ و رانش زمین در محورهای مواصلاتی هشدار داد. این هشدارها، یادآور این نکته است که در محورهای مواصلاتی مازندران، کوچک‌ترین بی‌احتیاطی در شرایط جوی ناپایدار، پیامدهای جبران‌ناپذیری دارد.

مازندرانی که یاد نگرفته آماده شود!

بارش‌های ۴۸ ساعت گذشته، یک «تست استرس» برای کل سیستم مدیریتی استان‌های شمالی و بخصوص مازندران بود و متأسفانه این تست با نمره «مردودی» همراه بود. در این میان  تضاد عجیبی در گزارش‌ها دیده می‌شود؛ از یک سو شرکت آب منطقه‌ای سه استان باران زده ادعا می‌کنند که «تأسیسات آبی خسارت ندیده‌اند»، اما از سوی دیگر، خانه‌های روستایی تا کمر از آب پرده شده‌اند و به دریاچه‌هایی کوچک تبدیل شده‌اند. این یعنی ما فقط به فکر حفظ «سازه‌های کلان» هستیم، اما «زندگی مردم» در اولویت‌های مدیریتی ما جایی ندارد.

تعطیلی ادارات، قطع برق، آب‌گرفتگی منازل، سقوط درختان و انسداد مسیرها، همگی تکه‌هایی از یک پازل هستند: پازل «ناپایداری زیرساختی». ما در دوره‌ای هستیم که تغییرات اقلیمی، بارش‌های شدید و ناگهانی را بیشتر می‌کند؛ اما ما هنوز با همان تفکر قدیمیِ «منتظر حادثه بمانیم و بعد امداد بفرستیم» پیش می‌رویم. 

تا زمانی که مدیریت بحران از حالت «واکنشی» به حالت «پیش‌گیرانه» تغییر نکند، هر بارانی، یک تعطیلی جدید و هر توفانی، یک تراژدی روستایی را به همراه خواهد داشت. ما نباید هر بار منتظر بمانیم تا رودخانه‌ها طغیان کنند تا بفهمیم حاشیه رودخانه‌ها ایمن نیستند؛ آمادگی در برابر بحران، یک گزینه نیست؛ یک ضرورت برای بقاست.

وقتی بارش ۵ ماهه در یک شب می‌بارد!

برای درک عمق این بحران، باید به اعداد نگاه کنیم. داده‌های دریافتی از ایستگاه‌های باران سنجی هواشناسی مازندران حکایت از آن دارد که در کمتر از ۲۴ ساعت، ۲۲۴ میلی‌متر بارندگی ثبت شده است! برای اینکه متوجه باشید که این عدد چه معنایی دارد، کافی است بدانید میانگین بارش کل پنج ماهه سال ۱۴۰۵ استان، ۲۳۲.۷ میلی‌متر بوده است. یعنی در یک شب، تقریباً به اندازه کل بارش ۵ ماهه سال، باران آمده است!

هوشنگ بهزادیان مدیر کل هواشناسی استان، با اشاره به شدت خیره‌کننده این بارش‌ها، توضیح داد که در مناطقی چون سلمانشهر، این حجم از بارندگی در کمتر از یک ساعت ثبت شده است. آمارهای شهری، وضعیت وخیم مناطق مختلف را نشان می‌دهد: وزرامحله محمودآباد با ۱۷۱ میلی‌متر، نوشهر با ۱۶۱.۱، ایزدشهر با ۱۴۱، رامسر با ۱۳۲.۵ و بابلسر با ۱۲۵.۷ میلی‌متر، شاهد شدیدترین بارش‌ها بوده‌اند. 

اما در پس این آمارها حقیقتی ترسناک نهفته است. اینکه بیشترین بارندگی‌ها در دشت‌ها رخ داده و کمترین آن‌ها در ارتفاعات البرز بود. به طور یقین، اگر این حجم از بارندگی در ارتفاعات رخ می‌داد، ما امروز با «سیلاب‌های غیرقابل مهار» و فاجعه‌ای بسیار بزرگ‌تر روبه‌رو بودیم. این یعنی ما در لبه پرتگاه بوده‌ایم و تنها «شانس» باعث شد که فاجعه در ارتفاعات رخ ندهد.