معدن به جان گربه پالاس افتاد!
بازگشت فعالیت معدن زئولیت در منطقه شکار ممنوع خنار سمنان، اعتراض اهالی دو روستا و نگرانی درباره زیستگاه گربه پالاس را به دنبال داشته است
گروه محیط زیست| در سکوت و انفعال سازمان حفاظت محیط زیست، مجوز معدنکاری در منطقه شکار ممنوع خنار بهعنوان زیستگاه گونه ارزشمند گربه پالاس صادر شده است. زیستگاهی که علاوه بر این گربه سان کمیاب، میزبان پلنگ، قوچ و میش هم هست. اهالی محل با واگذاری این معدن مخالفند و حتی سال قبل با اعتراض خود توانستهاند مصوبه شورای تامین استان برای توقف این معدن زئولیت را هم دریافت کنند اما معلوم نیست طی چه فرآیندی، معدن مجددا آغاز به کار کرده است. مردم بومی منطقه که تجربه تلخ خشک شدن چشمهها و باغاتشان پس از برداشت معادن را در ذهن دارند از محیط زیست میخواهند که مانع فعالیت معدنی جدید در منطقههای بلوکه شده تحت نظارت این سازمان شود.
زیستگاه گربه پالاس که در ردهبندیهای ملی منتشر شده در ایران در معرض خطر انقراض قرار دارد و در سطح جهان هم با مشکل تکه تکه شدن زیستگاهش دست و پنجه نرم میکند و جمعیت آن روندی کاهشی دارد، این روزها در معرض خطر معدنکاری است. اخبار رسیده از سمنان حاکی از آن است که یک معدن زئولیت در منطقه شکار ممنوع خنار مجوز فعالیت دریافت کرده و در این منطقه هنوز هم گربه پالاس حضور دارد. به جز این گونه، به گفته ساکنان بومی، قوچ و میش و پلنگ هم در آنجا زندگی میکنند اما معلوم نیست طی چه فرآیندی، مجوز فعالیت معدن زئولیت برای بهرهبردار صادر میشود.
مجوزی که به محلیها تعلق نگرفت
حسین حافظی از اهالی منطقه در گفتوگو با هفتصبح توضیح میدهد که منطقه واگذار شده به معدن زئولیت در دهه 90 جزو مناطق بلوکه شده شورای تامین محیط زیست بوده ولی بعد از مدتی از این وضعیت خارج میشود. او در دهه 90 اقدامات قانونی برای برداشت از یک معدن زئولیت در همان منطقه را آغاز میکند و حتی منابع طبیعی، حقوق عرفی دامداران که حدوده 700 و خردهای هزار تومان بوده را از حافظی دریافت میکند اما پس از استعلام از محیط زیست، به دلیل قرار گرفتن معدن در منطقه حساس و قرمز، صدور مجوز بهرهبرداری متوقف میشود. اما این بومی منطقه، اخیرا متوجه شده که همان محدوده که قبلا بلوکه شده اعلام شده بود، اکنون از وضعیت بلوکه خارج شده است.
به گفته حافظی، در حال حاضر کل اهالی روستای اروانه و امامزاده عبدالله مخالف فعالیت معدنی در منطقه هستند و سال گذشته نیز برای مقابله با آغاز فعالیتهای معدنی در خنار، مقابل استانداری تجمع کردهاند.
مشکلات ناشی از گرد و غبار معدن
ابوطالب حافظی از اهالی روستای اروانه نیز در گفتوگو با هفتصبح توضیح میدهد که واگذاری معدن زئولیت مشکل محیط زیستی دارد زیرا آن منطقه قرقگاه وحوش است. از سوی دیگر در جوار معدن، منطقهای به نام تنگه مرز وجود دارد که از قدیم در 400 هکتار از اراضی آن سابقه کشت و زرع وجود داشته است. اهالی محل نیازهای زندگی خود شامل گندم، جو و ... را در آن زمینها تولید میکردند. هزار راس گوسفند هم از مراتع ییلاقی منطقه، برای تغذیه استفاده میکنند. اکنون اگر فعالیت معدنی جدیدی در خنار آغاز شود، ماشینها از جاده تنگه مرز برای انتقال مواد معدنی به سمنان و ... استفاده میکنند و همین ترددها، امنیت احشام را به خطر میاندازد. گرد و غبار حاصل از استخراج معدن هم برای کشاورزان و زمینهای آنها مشکل ایجاد میکند.
این ساکن روستای اروانه، به تجربه تلخ بهرهبرداری معدن سیلیس اروانه در پشت کوه «درگ آسمان» اشاره میکند. حدود دو دهه قبل چشمه آبی در این منطقه وجود داشته و اهالی شاهد حضور پلنگ، خرس و آهو در نزدیکی چشمه بودهاند؛ اما وقتی معدن سیلیس کارش را آغاز میکند، نه تنها چشمه خشک میشود، بلکه باغات سیب منطقه هم از بین میروند. بنابراین اهالی نمیخواهند یک بار دیگر تجربه تلخ بهرهبرداری از معدن و آسیبهایش در محل سکونتشان تکرار شود.
حافظی توضیح میدهد که در منطقه خنار هم یک چشمه وجود دارد و این چشمه محل آبشخور هزار راس گوسفند منطقه است. از آنجا که معادن انفجارات زیادی دارند، جریانات آبی تحت تاثیر قرار میگیرند و اگر این چشمه خشک شود، اهالی آسیب میبینند. به گفته او، معدنکاری نسل گربه کمیاب و نادر پالاس را هم از بین میبرد. در سال 1394 گزارشی از حضور این گربه در منطقه توسط محیط زیست شاهرود ثبت میشود و توله این گربهسان مشاهده میشود. به اذعان محیط زیست، هنوز هم در منطقه خنار سمنان این گونه را داریم.
توقف فعالیت معدن با مصوبه شورای تامین در سال گذشته
این ساکن روستای اروانه میگوید که فعالیت معدن زئولیت خنار با مصوبه شورای تامین و با در نظر گرفتن ملاحظات محیط زیستی و معیشتی مردم در سال گذشته متوقف میشود اما متاسفانه به واسطه ارتباطاتی که مالک معدن داشته، قانون و افراد دور زده میشوند و معدن یاد شده مجددا مجوز فعالیت دریافت میکند. به اعتقاد حافظی، باید یک عدالتی در صدور مجوزهای معدنی باشد و فیض آتشی (بهرهبردار معدن زئولیت) نباید دهها مجوز معدنی در شاهرود، اروانه و ... به دلیل ارتباطاتی که دارد، دریافت کند. اگر قرار است مجوزی هم داده شود، در جامعه محلی افراد زیادی هستند که میتوانند وارد عمل شوند.
معادن سرمایه ملی هستند و نباید در زمان کوتاهی، هرآنچه داریم را از بین ببریم. اگر قرار است معدن برای نسل فعلی ارزآوری باشد، باید برای آیندگان هم باقی بماند. این ساکن روستای اروانه به عدم رعایت مفاد برنامه ششم توسعه اشاره میکند و توضیح میدهد که بر اساس قانون باید یک تا یک و نیم درصد منافع حاصل از استخراج معادن صرف روستاهای مجاور میشد اما 20 سال است که معدن سیلیس اروانه بهرهبرداری میشود و اگر هم چیزی به جامعه محلی میدهند، انگار میخواهند صدقه بدهند.
حافظی از مخالفت عباس گلرو عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس با بهرهبرداری از معدن زئولیت خبر میدهد و میگوید که اهالی منطقه هفته گذشته جلسهای با او و فرماندار برگزار کرده و مراتب اعتراضشان را اعلام میکنند. به گفته این ساکن روستای اروانه، سال گذشته هم مخالفتهای گلرو با برداشت معدن، فعالیت معدنی در منطقه شکار ممنوع کنار را متوقف میکند.
معدنکاری، چشمههای ما را خشک میکند
محمدصالح شریف حسینی عضو شورای روستای امامزاده عبدالله نیز در گفتوگو با هفت صبح، مخالفت اهالی روستای امامزاده عبدالله، با اکتشاف معدن در منطقه اشنی و خنار را اعلام میکند. به گفته او، محل مجوز جدید در شاهراه آبهای زیر زمینی منطقه واقع شده و در اثر انفجار، چشمهها خشک شده و باغات و مزارع نابود میشوند. شریف حسینی هم نگران حیات وحش منطقه و نابودی محیط زیست بوده و بر این باور است که فعالیتهای معدنی با نابود کردن محل چرای دامهای اهالی، باعث از بین رفتن دامداری در منطقه میشوند.
او توضیح میدهد که منطقه دارای گونه درختی ارس، گیاهان دارویی، شامل باریجه و آویشن همچنین انواع گون است که آسیب دیدن آن موجب نابودی پرورش زنبور عسل در منطقه میشود. همچنین معدنکاری باعث میشود که در زمان بارندگیهای فصلی، جریانهای سیلابی مهیب و مخرب رخ داده و باعث پر شدن بندهای خاکی و تاسیسات پایین دست شود. این عضو شورای روستای امامزاده عبدالله میگوید که درسال 1398 با مصوبه شورای تامین استان، تمام پروانهها لغو و صدور مجور جدید ممنوع شده است اما درحال حاضر چگونه فرد معدندار اقدام به فعالیت در منطقه شکار ممنوع بلوکه شده توسط محیط زیست، بدون کسب مجوز از این سازمان کرده است؟
سکوت محیط زیست
خبرنگار هفتصبح برای دریافت پاسخهای سازمان محیط زیست درباره دلایل صدور مجوز معدنکاری با حمید ظهرابی معاون محیط زیست طبیعی این سازمان تماس میگیرد. اگرچه ظهرابی اعلام میکند که به پرسشها حتما پاسخ میدهد اما با وجود پیگیری، دو سوال ارسال شده برای ظهرابی بدون پاسخ میماند. البته پیشتر سعید یوسفپور، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان به رسانهها اعلام کرده بود که چون خنار جزو مناطق چهارگانه سازمان محیط زیست نیست، برای فعالیت معدنی در آن، استعلام از محیط زیست الزامی نیست.