پشت پرده یک خبر دروغ درباره سردار وحیدی

 ‌‌گروه سیاسی|  روز ذشته اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه در نشست خبری‌اش در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه نظرتان درباره ادعای اخیر نتانیاهو چیست؛ ادعایی که در آن مطرح می‌کند سردار وحیدی، فرمانده سپاه پاسداران گفته تا زمانی که اسرائیل و آمریکا سلاح هسته‌ای دارند، ایران نیز به کار کردن روی آن ادامه خواهد داد و این یعنی اعتراف ایران، گفت:«این یک مورد خیلی روشن از تولید دروغ توسط رژیم صهیونیستی است که فکر کنم رسانه‌ها نیز به آن پرداختند.

دروغی که از یک حساب توییتری در هند تولید شد و چند ساعت بعد در رسانه‌های رژیم صهیونیستی منتشر شد و در ادامه نخست وزیر رژیم صهیونیستی در مورد آن اعلام نظر کرد؛ در واقع یک دروغ را به واقعیت تبدیل کردند و این مشتی است نمونه‌ خروار که تمام ادعاهای رژیم صهیونیستی علیه ایران از جمله ادعای این رژیم در مورد تلاش ایران جهت دستیابی به بمب هسته‌ای بر همین اساس بوده است».

بقایی اشاره به یک حساب کاربری هندی اشاره می‌کند که منشأ این خبر کذب بوده است. اما جزئیات بیشتر این ماجرا از چه قرار است؟ درباره همین شایعه ونن برگمن در رسانه یدیعوت آحارونوت دست به ارائه اطلاعات بیشتری زد و نوشت: «ماجرا از یک حساب هندی مشکوک آغاز شد، از شبکه ۱۴، مُهر تأیید گرفت و توسط یائیر نتانیاهو [پسر نتانیاهو] بازنشر شد؛ سپس به سخنرانی نخست‌وزیر در کوه هرتسل رسید.

اظهارات جعلی منتسب به [سردار] احمد وحیدی، مبنی بر اینکه «تا زمانی که اسرائیل و آمریکا سلاح هسته‌ای دارند، ایران به کار روی آن ادامه خواهد داد»، از آنجا به فاکس‌نیوز و حساب سفیر آمریکا در سازمان ملل رسید و سپس دوباره به هند بازگشت؛ این‌بار با اعتبارِ «به گزارش رسانه‌های اسرائیلی». به این ترتیب، سخنانی که هرگز گفته نشده بودند به حقیقت تبدیل شدند؛ مسیری که به گفته منابع امنیتی یادآور پرونده‌های بیلد و جوییش کرونیکل است».

او ادامه می‌دهد: «اخبار و گزارش‌هایی هستند که به‌آرامی شکل می‌گیرند. خبرنگاری چیزی می‌شنود، تلاش می‌کند آن را بررسی کند، با منبع دومی تماس می‌گیرد، دنبال سند می‌گردد، درخواست پاسخ می‌کند و در نهایت با خود کلنجار می‌رود که آیا برای انتشار مطلب به اندازه کافی مدرک دارد یا نه. اما نوع دیگری از خبر هم وجود دارد. این خبرها نیازی به این همه زحمت قدیمی ندارند، چون وقتی وارد دنیا می‌شوند تقریبا همه چیز را از قبل با خود دارند: روایت، دشمن، نتیجه‌گیری، یک شبکه تلویزیونی، پسر نخست‌وزیر، نخست‌وزیر، یک سفیر آمریکایی و حتی فاکس‌نیوز. فقط یک چیز کنار این خبر کم بود: اینکه حقیقت داشته باشد».

آنطور که گفته می‌شود آن حساب کاربری توییتری هندی، دو رویکرد مهم را دنبال می‌کند؛ نخست ملی‌گرایی هندی و دوم حمایت سرسختانه از اسرائیل. بر اساس بررسی وب‌سایت «بودِکیم»، نهادی متخصص در راستی‌آزمایی و مقابله با اخبار جعلی، این حساب سابقه انتشار اخبار جعلی دارد و دست‌کم یکی از تصاویر پروفایل آن نیز از «پینترست» برداشته شده است و در ۲۸ ژوئیه، این حساب، نخستین نسخه از این روایت را امتحان کرد و نوشته بود که احمد وحیدی سلاح هسته‌ای را از یک آرزو به یک ضرورت تبدیل کرده است که این پست چندان مورد توجه قرار نگرفت و در پست بعدی به فاصله هشت روز بعد از پست پیشین، مطلب کذب اخیر را منتشر کرد و چهار ساعت و نیم بعد، روایت ارتقا یافت و یک حساب کاربری منتسب به موساد آن را به صورت کامل‌تر بازنشر کرد.

نکته مهم آن است که این حساب متعلق به موساد نبود و خود موساد نیز ارتباطش با آن حساب کاربری را تکذیب کرد اما خبر چرخیده بود و پسر نتانیاهو می‌توانست آن را بازنشر کند که چنین کرد و دیگر یک شایعه از یک حساب کاربری بی‌نام و نشان در هند تبدیل به یک روایت نیمه‌رسمی شد. حساب کاربردی «اتاق جنگ اسرائیل» نیز بر اساس بازنشر پسر نتانیاهو خبر کذب را بانشر کرد. همین تسلسل در انتشار یک خبر باعث شد خبر آنقدر تکرار شود تا برای افکار عمومی و رسانه‌ها تبدیل به یک خبر ظاهرا واقعی شود تا حدی که روز گذشته سخنگوی وزارت خارجه ایران وادار به واکنش شد.

دو نکته مهم در این بین به چشم می‌خورد؛ نخست آنکه اسرائیل به شدت خواهان آن است که ایران رسما اعلام کند قصد ساخت سلاح اتمی دارد؛ مسئله‌ای که برخی نیروهای سیاسی داخلی باید نسبت به آن هشیار باشند و ناخواسته با طرح ضرورت ساخت سلاح هسته‌ای آب به آسیاب اسرائیل نریزند زیرا همین انتشار خبر کذب آشکارا می‌رساند که اسرائیل با موج‌سواری بر چنین خبری می‌خواهد فشارها را بر ایران افزایش دهد و حتی از این رهگذر آمریکا را قانع کند تا جنگی تازه علیه ایران راه بیندازد.

نکته دوم «خبرسازی» است؛ به این معنی که اسرائیل با زنجیره‌ای از رسانه‌های بزرگ و کوچک در نقاط مختلف دنیا می‌تواند خبری که اصلا وجود خارجی ندارد را با تکرار و بازنشرهای متعدد تبدیل به یک خبر نیمه‌رسمی کند و چه بسا اگر ایران واکنش نشان نمی‌داد، می‌توانست ابعاد گسترده‌تری پیدا کند. به احتمال زیاد آن حساب هندی که به ظاهر یک حساب کاربری بی‌اهمیت دانسته می‌شد، با هماهنگی نهادهای اطلاعاتی اسرائیل آغازگر خبری فیک بود که با پشتیبانی رسانه‌های اسرائیلی توانست یک شایعه را در این ابعاد پیش ببرد که بعد از این واکنش سریع نهادهای امنیتی و اطلاعاتی ایران به چنین خبرسازی‌هایی می‌تواند توطئه‌های احتمالی آینده را خنثی کند.