رباتها گدازههای آتشفشانی را به «بتن آینده» تبدیل میکنند؛ شهرسازی بدون سیمان و آلایندگی کربنی
یک معمار ساکن ریکیاویک معتقد است گدازههای حاصل از فوران آتشفشانها میتوانند مواد اولیه کافی برای ساخت پیِ یک شهر را تنها در چند هفته فراهم کنند؛ آن هم بدون پیامدهای اقلیمی ناشی از روشهای سنتی ساختوساز.
به گزارش هفت صبح پس از وقوع چندین فوران آتشفشانی در نزدیکی یکی از شهرهای ماهیگیری ایسلند، دو معمار طرحی نوآورانه و آیندهنگرانه برای استفاده از پهنههای وسیع گدازه ارائه کردهاند: تبدیل سنگهای مذاب به مصالح ساختمانی.
از دسامبر ۲۰۲۳ تاکنون، ۹ فوران آتشفشانی در نزدیکی شهر ساحلی گرینداویک رخ داده است؛ فورانهایی که ساکنان این منطقه را بارها مجبور به تخلیه خانههایشان کردهاند.
آرنهیلدور پالمادوتیر، بنیانگذار و مالک دفتر معماری «s.ap arkitektar» در ریکیاویک، میگوید او و پسرش، آرنار اسکارپههینسون، در سال ۲۰۱۸ و پس از فوران هولوهراون در سالهای ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ به این ایده رسیدند. فوران هولوهراون بزرگترین فوران آتشفشانی ایسلند طی بیش از ۳۰۰ سال گذشته بود.
پالمادوتیر گفت:
«فورانی در هولوهراون رخ داد که در نزدیکی واتنایوکوتل، بزرگترین یخچال طبیعی ایسلند، قرار دارد. حجم عظیمی از مواد روی سطح زمین جاری شده بود. وقتی ارقام مربوط به آن را دیدیم، با خودمان گفتیم: این مواد بهنوعی شبیه بتن مذاباند، اما سیمان ندارند؛ پس چرا نتوان از آنها استفاده کرد؟»
طرح «شکلدهی گدازه» این دو معمار بر استفاده از نیروی مخرب گدازه برای متحولکردن صنعت ساختوساز جهان متمرکز است؛ صنعتی که وابستگی زیادی به بتن، فولاد و سایر مصالح با آثار زیستمحیطی سنگین دارد.
پالمادوتیر و اسکارپههینسون معتقدند یک جریان گدازه میتواند آنقدر مصالح ساختمانی در اختیار بشر قرار دهد که پیِ یک شهر تنها در چند هفته ساخته شود؛ بدون آنکه آثار اقلیمی ناشی از ساختوساز سنتی را به همراه داشته باشد.
بااینحال، آنها انتظار ندارند این چشمانداز تا پیش از حدود سال ۲۱۵۰ به واقعیت تبدیل شود.
رباتها جایگزین نیروهای انسانی میشوند
به گفته دستاندرکاران این پروژه، نیروهای انسانی نمیتوانند مستقیماً با گدازه کار کنند؛ زیرا دمای آن با شیشه مذاب برابری میکند.
در عوض، میتوان با استفاده از روشها و فناوریهای مختلف، سنگ مذاب را شکل داد و در قالبهای موردنظر قرار داد. چاپ سهبعدی، هدایت کنترلشده جریان گدازه، محفظههای خنککننده و رباتها از جمله فناوریهای پیشنهادی برای این کار هستند.
پالمادوتیر توضیح داد:
«ما رباتهایی را تصور میکنیم که در میدانهای گدازه حرکت میکنند، گدازه مذاب را جمعآوری میکنند و سپس با استفاده از آن سازههایی را به وجود میآورند.»
او همچنین به روش پیشساختگی اشاره کرد؛ روشی که در آن گدازه مذاب به کارخانه هدایت میشود و سپس با استفاده از فشار و حرارت، به شکل و محصول موردنظر درمیآید.
بازالت؛ مصالحی بادوام و کمهزینه
این معماران میگویند سنگ بازالت آتشفشانی شباهت زیادی به بتن رایج در صنعت ساختوساز دارد، اما میتوان آن را تقریباً بدون پرداخت هزینه مواد اولیه در اختیار داشت.
به اعتقاد آنها، بازالت و گدازه را میتوان به اجزای ساختمانی بادوام و کماثر بر محیطزیست تبدیل کرد.
اسکارپههینسون گفت:
«دیدهایم که گدازه میتواند اشکال بسیار متفاوتی داشته باشد و ویژگیهای مادی آن نیز یکسان نیست. در طبیعت، بازالت ستونی را میبینیم که ساختاری بسیار بلوری و مقاوم دارد و از نظر تئوری میتوان از آن بهعنوان یک ماده سازهای استفاده کرد.»
پالمادوتیر میگوید صنعت ساختوساز ایسلند نیز به این ایده علاقه نشان داده است؛ زیرا فعالان این صنعت در پی یافتن راههایی برای کاهش آثار کربنی خود هستند.
او افزود:
«صنعت ساختمان به این پروژه علاقهمند است؛ زیرا برای نمونه، تولیدکنندگان بتن باید انتشار دیاکسیدکربن خود را کاهش دهند. بتن بزرگترین منبع انتشار کربن در صنعت ساختمان محسوب میشود. از سوی دیگر، آنها هماکنون نیز از این ماده استفاده میکنند و بتن در هر صورت تا ۹۸ درصد از بازالت تشکیل شده است.»
این پروژه در سال ۲۰۲۵ بهعنوان نماینده ایسلند در نوزدهمین نمایشگاه بینالمللی معماری دوسالانه ونیز ارائه شد.
پالمادوتیر در پایان گفت:
«این پروژه درباره تغییر زاویه دید است. زندگی در شهری ساختهشده از گدازه چه معنایی خواهد داشت؟ چنین شهری چه تغییری در معماری، ارتباط ما با زمین و روابطمان با یکدیگر ایجاد خواهد کرد؟»
