خودرو برقی بخریم یا نخریم؟ / مزایا و معایب یک انتخاب پر ریسک

 خودروهای برقی در سال‌های اخیر آرام‌آرام جای خود را در بازار ایران باز کرده‌اند و اکنون دیگر تنها یک محصول خاص و محدود به شمار نمی‌روند. افزایش واردات، تنوع مدل‌ها و سیاست‌های حمایتی دولت باعث شده تعداد بیشتری از خریداران هنگام انتخاب خودرو، گزینه‌های تمام‌برقی را نیز در کنار خودروهای بنزینی و هیبریدی بررسی کنند.

به گزارش هفت صبح، خرید یک خودروی برقی در ایران با شرایط بازارهای توسعه‌یافته جهان تفاوت دارد. در حالی که کاهش هزینه انرژی، آلایندگی کمتر و استهلاک پایین‌تر از مهم‌ترین مزایای خودروهای برقی محسوب می‌شود، محدودیت زیرساخت شارژ، قیمت اولیه بالا، نگرانی درباره باتری و وضعیت خدمات پس از فروش همچنان از مهم‌ترین موانع توسعه این خودروها در کشور هستند.

بر اساس مقررات ابلاغ‌شده در سال ۱۴۰۵، حقوق ورودی خودروهای تمام‌برقی ۴ درصد تعیین شده و برای خودروهای هیبریدی پلاگین ۱۵ درصد است. این فاصله با تعرفه خودروهای بنزینی، یکی از سیاست‌هایی است که می‌تواند به افزایش جذابیت اقتصادی خودروهای برقی و رشد واردات آنها کمک کند. 

 

چرا خودروهای برقی مورد توجه قرار گرفته‌اند؟

 

افزایش توجه به خودروهای برقی تنها به مسائل زیست‌محیطی محدود نمی‌شود. تغییرات هزینه سوخت، نگرانی درباره مصرف بنزین، آلودگی هوای شهرهای بزرگ و پیشرفت فناوری باتری‌ها باعث شده خودروهای الکتریکی به یکی از گزینه‌های مهم صنعت خودرو تبدیل شوند.

در ایران نیز با افزایش عرضه خودروهای وارداتی برقی، مدل‌های مختلفی در کلاس‌های سدان، هاچ‌بک و کراس‌اوور وارد بازار شده‌اند. برخی مدل‌های جدید حتی برد حرکتی چندصد کیلومتری دارند و از امکاناتی مانند شارژ سریع، سامانه‌های کمک‌راننده و سیستم‌های پیشرفته مدیریت انرژی استفاده می‌کنند. 

اما مسئله اصلی برای خریدار ایرانی این است که آیا این فناوری با شرایط زندگی روزمره او سازگار است یا خیر.

 

نخستین مزیت؛ حذف هزینه بنزین

 

مهم‌ترین تفاوت خودروی برقی با خودروهای بنزینی، منبع انرژی آن است. در خودروی تمام‌برقی، موتور احتراقی و مصرف بنزین حذف شده و انرژی مورد نیاز از طریق باتری تأمین می‌شود.

برای راننده‌ای که روزانه مسافت مشخصی را در شهر طی می‌کند، امکان شارژ خودرو در منزل می‌تواند مزیت مهمی باشد. مالک می‌تواند خودرو را در ساعات توقف، به‌خصوص شب، شارژ کند و بدون مراجعه مکرر به جایگاه سوخت از آن استفاده کند.

البته هزینه واقعی شارژ به عواملی مانند تعرفه برق، ظرفیت باتری، میزان مصرف خودرو و نوع شارژر بستگی دارد و نمی‌توان یک رقم ثابت برای تمام خودروهای برقی اعلام کرد.

 

هزینه نگهداری؛ نقطه قوت مهم

 

خودروی برقی از نظر ساختار قوای محرکه با خودروهای بنزینی تفاوت زیادی دارد. در یک خودروی برقی خبری از موتور احتراقی، روغن موتور، بسیاری از قطعات مرتبط با سیستم سوخت‌رسانی و برخی اجزای مکانیکی خودروهای سنتی نیست.

به همین دلیل، بخشی از سرویس‌های دوره‌ای معمول در خودروهای بنزینی حذف یا ساده‌تر می‌شود.

این موضوع می‌تواند در بلندمدت هزینه نگهداری را کاهش دهد؛ هرچند نباید تصور کرد که خودروی برقی فاقد هزینه تعمیر و نگهداری است. سیستم تعلیق، ترمز، لاستیک، تجهیزات الکترونیکی و مجموعه باتری همچنان نیازمند مراقبت هستند.

از سوی دیگر، اگر یک قطعه تخصصی سیستم برقی یا باتری دچار مشکل شود، هزینه تعمیر آن می‌تواند بالا باشد و در صورت نبود قطعه یا تعمیرکار متخصص، زمان خواب خودرو نیز افزایش پیدا کند.

 

ترمزهای کمتر فرسوده؛ یک مزیت فنی

 

یکی از ویژگی‌های خودروهای برقی، استفاده از ترمز احیاکننده یا Regenerative Braking است. در این سیستم هنگام کاهش سرعت، بخشی از انرژی جنبشی خودرو به انرژی الکتریکی تبدیل و به باتری بازگردانده می‌شود.

این فرآیند علاوه بر کمک به افزایش بهره‌وری خودرو، می‌تواند میزان استفاده از ترمزهای اصطکاکی را کاهش دهد و در نتیجه عمر لنت‌ها را افزایش دهد.

به همین دلیل، در استفاده شهری که توقف و حرکت زیاد است، خودروهای برقی می‌توانند از نظر مصرف انرژی و استهلاک سیستم ترمز مزیت داشته باشند.

 

شتاب سریع و رانندگی آرام‌تر

 

موتورهای برقی برخلاف بسیاری از موتورهای احتراقی، گشتاور خود را از دورهای پایین در اختیار راننده قرار می‌دهند. نتیجه این ویژگی، واکنش سریع خودرو هنگام فشردن پدال گاز است.

از سوی دیگر، نبود صدای موتور احتراقی باعث می‌شود کابین خودرو آرام‌تر باشد. این ویژگی به‌خصوص در ترافیک شهری و رانندگی روزانه می‌تواند تجربه متفاوتی برای راننده ایجاد کند.

بررسی خودروهای برقی جدیدی که در سال ۱۴۰۵ وارد بازار ایران شده‌اند نیز نشان می‌دهد بخشی از این خودروها علاوه بر پیشرانه برقی، به امکانات رفاهی و سامانه‌های کمک‌راننده مدرن مجهز هستند. 

 

بزرگ‌ترین چالش؛ زیرساخت شارژ

 

با وجود تمام این مزایا، یک سؤال همچنان برای خریدار ایرانی تعیین‌کننده است: خودرو را کجا باید شارژ کرد؟

در صورت داشتن پارکینگ اختصاصی و امکان نصب شارژر، مسئله شارژ بسیار ساده‌تر می‌شود. اما برای افرادی که در آپارتمان زندگی می‌کنند و جای پارک اختصاصی یا امکان دسترسی به برق مناسب ندارند، شرایط متفاوت است.

شبکه ایستگاه‌های شارژ عمومی نیز هنوز با گستردگی شبکه جایگاه‌های بنزین قابل مقایسه نیست. این مسئله به‌خصوص در سفرهای جاده‌ای اهمیت پیدا می‌کند؛ زیرا راننده علاوه بر مسافت، باید محل ایستگاه شارژ و زمان مورد نیاز برای شارژ را نیز در برنامه سفر خود لحاظ کند. بررسی‌های بازار خودرو نیز کمبود زیرساخت شارژ را یکی از چالش‌های اصلی خودروهای برقی در ایران می‌دانند. 

 

«برد» واقعی با عدد کاتالوگ فرق دارد

 

یکی دیگر از نکاتی که خریدار باید به آن توجه کند، تفاوت میان برد اعلام‌شده توسط شرکت سازنده و برد واقعی خودرو است.

مصرف انرژی خودرو به عواملی مانند سرعت، دمای هوا، استفاده از سیستم تهویه، وزن سرنشینان، وضعیت جاده و سبک رانندگی بستگی دارد. بنابراین خودرویی که در شرایط آزمایشگاهی یا استاندارد برد مشخصی ارائه می‌کند، ممکن است در استفاده واقعی برد کمتری داشته باشد.

بررسی خودروهای برقی وارداتی در بازار ایران نشان می‌دهد برد اعلامی بسیاری از مدل‌ها در محدوده چندصد کیلومتر قرار دارد، اما این عدد باید در کنار شرایط واقعی استفاده ارزیابی شود. 

 

باتری؛ مهم‌ترین نگرانی خریدار

 

اگر موتور را قلب خودروی بنزینی بدانیم، باتری را می‌توان مهم‌ترین بخش یک خودروی برقی دانست.

باتری‌های خودروهای برقی به مرور زمان دچار افت ظرفیت می‌شوند. این بدان معنا نیست که باتری ناگهان از کار می‌افتد، بلکه ظرفیت ذخیره انرژی آن به تدریج کاهش می‌یابد.

برای خودروی صفرکیلومتر، این موضوع ممکن است نگرانی فوری ایجاد نکند، اما در زمان خرید خودروی دست‌دوم اهمیت بسیار بیشتری پیدا می‌کند.

خریدار خودروی برقی کارکرده باید علاوه بر بررسی بدنه و شاسی و سیستم تعلیق، سلامت باتری و میزان افت ظرفیت آن را نیز بررسی کند.

در واقع، خرید خودروی برقی دست‌دوم بدون بررسی وضعیت باتری می‌تواند ریسک بیشتری نسبت به خرید یک خودروی بنزینی کارکرده داشته باشد.

 

قیمت بالای باتری؛ ریسک پنهان

 

باتری مجموعه‌ای گران‌قیمت است و هزینه تعمیر یا تعویض آن می‌تواند قابل توجه باشد. البته عمر باتری به مدل خودرو، نوع باتری، شرایط استفاده و شیوه شارژ بستگی دارد و نمی‌توان برای همه خودروها یک عمر یا هزینه یکسان تعیین کرد.

به همین دلیل، گارانتی باتری یکی از مهم‌ترین مواردی است که هنگام خرید باید بررسی شود.

خریدار باید بداند:

باتری چند سال یا چند کیلومتر گارانتی دارد؟

گارانتی در ایران توسط چه شرکتی ارائه می‌شود؟

در صورت خرابی، باتری تعمیر می‌شود یا تعویض؟

قطعات باتری در ایران موجود است؟

و هزینه تعمیر خارج از گارانتی چقدر خواهد بود؟

این پرسش‌ها در خرید یک خودروی برقی به اندازه بررسی قیمت و امکانات خودرو اهمیت دارند.

 

خودروهای برقی هنوز ارزان نیستند

 

یکی از تناقض‌های بازار خودرو برقی در ایران این است که هزینه استفاده می‌تواند پایین باشد، اما قیمت خرید الزاماً پایین نیست.

در سال ۱۴۰۵ مدل‌های مختلف برقی با قیمت‌های متفاوت وارد بازار ایران شده‌اند و برخی مدل‌های اقتصادی‌تر نیز عرضه شده‌اند؛ با این حال، بسیاری از خودروهای برقی همچنان در مقایسه با خودروهای بنزینی هم‌کلاس، قیمت بالایی دارند. 

بنابراین خریدار باید میان «هزینه خرید» و «هزینه مالکیت» تفاوت قائل شود.

 

ممکن است یک خودروی برقی در زمان خرید گران‌تر باشد، اما در صورت استفاده زیاد و دسترسی مناسب به شارژ، هزینه انرژی و برخی سرویس‌های آن پایین‌تر تمام شود.

 

مقایسه با خودروی هیبریدی؛ انتخاب سخت‌تر می‌شود

 

در این شرایط، خودروهای هیبریدی می‌توانند گزینه میانی باشند.

خودروی هیبریدی هم موتور بنزینی دارد و هم موتور الکتریکی؛ بنابراین وابستگی آن به زیرساخت شارژ عمومی بسیار کمتر از خودروی تمام‌برقی است. در عین حال، مصرف سوخت آن معمولاً از یک خودروی بنزینی مشابه پایین‌تر است.

به همین دلیل، برای فردی که استفاده شهری زیادی دارد اما مرتباً سفرهای بین‌شهری انجام می‌دهد، یک خودروی هیبریدی ممکن است انتخاب متعادل‌تری باشد.

در بازار ایران نیز طی سال ۱۴۰۵ عرضه خودروهای هیبریدی افزایش یافته و مدل‌های متنوعی از برندهای مختلف در دسترس قرار گرفته‌اند. 

 

خودروی برقی برای چه کسی مناسب‌تر است؟

 

با توجه به شرایط فعلی بازار ایران، خودروهای تمام‌برقی بیشتر برای گروهی از خریداران مناسب هستند که:

استفاده اصلی آنها شهری است؛

روزانه مسافت نسبتاً مشخصی را طی می‌کنند؛

پارکینگ اختصاصی دارند؛

امکان نصب شارژر در خانه یا محل کار برایشان وجود دارد؛

به سفرهای جاده‌ای بسیار طولانی وابستگی ندارند؛

و می‌توانند ریسک‌های مربوط به خدمات پس از فروش و قطعات را مدیریت کنند.

در مقابل، برای فردی که هر هفته سفرهای طولانی دارد، در آپارتمان بدون شارژر اختصاصی زندگی می‌کند یا دسترسی به نمایندگی و قطعات برایش اولویت بالایی دارد، خودروی هیبریدی می‌تواند گزینه کم‌ریسک‌تری باشد.

 

سیاست واردات به نفع خودروهای برقی

یکی از مهم‌ترین اتفاقات بازار در سال ۱۴۰۵، پایین بودن حقوق ورودی خودروهای برقی نسبت به بسیاری از خودروهای بنزینی است.

طبق مصوبه ابلاغ‌شده در اردیبهشت امسال، حقوق ورودی خودروهای برقی ۴ درصد و خودروهای هیبریدی پلاگین ۱۵ درصد تعیین شده است. این در حالی است که برای خودروهای بنزینی، نرخ‌ها بر اساس حجم موتور از ۱۱۰ درصد شروع شده و برای موتورهای بزرگ‌تر به نرخ‌های بالاتری می‌رسد. 

 

این سیاست می‌تواند انگیزه واردکنندگان برای عرضه خودروهای برقی را افزایش دهد و در صورت تداوم، تنوع مدل‌ها را در بازار بیشتر کند.

اما کاهش تعرفه به تنهایی برای توسعه خودروهای برقی کافی نیست. زیرساخت شارژ، خدمات پس از فروش، آموزش تعمیرکاران و تأمین قطعات نیز باید همزمان توسعه پیدا کند.

 

بازار دست‌دوم؛ علامت سؤال بزرگ

 

یکی از ابهام‌های مهم برای خریداران فعلی، وضعیت ارزش فروش خودروهای برقی در سال‌های آینده است.

بازار خودرو ایران هنوز تجربه طولانی و گسترده‌ای از خرید و فروش خودروهای برقی ندارد. بنابراین تعیین اینکه یک مدل برقی پس از سه یا پنج سال چه میزان افت قیمت خواهد داشت، دشوارتر از خودروهای بنزینی پرتیراژ است.

مدلی که شبکه خدمات پس از فروش مناسبی داشته باشد، قطعات آن به‌راحتی پیدا شود و بازار آن شناخته‌شده‌تر باشد، احتمالاً در زمان فروش مجدد شرایط بهتری خواهد داشت.

به همین دلیل، خرید یک مدل صرفاً به دلیل امکانات زیاد یا قیمت اولیه مناسب، بدون بررسی وضعیت واردکننده و بازار دست‌دوم، می‌تواند تصمیم پرریسکی باشد.

 

یک محاسبه ساده برای خریدار

 

خریدار پیش از انتخاب خودروی برقی بهتر است به جای تمرکز صرف بر قیمت خودرو، کل هزینه مالکیت را محاسبه کند.

این هزینه شامل موارد زیر است:

قیمت خرید + هزینه شارژ + بیمه + سرویس و تعمیرات + هزینه احتمالی باتری + افت قیمت + هزینه زیرساخت شارژ

در خودروی بنزینی نیز باید هزینه سوخت، سرویس موتور، روغن، فیلترها و تعمیرات احتمالی را در نظر گرفت.

در نتیجه، ممکن است خودروی برقی در ابتدا گران‌تر باشد اما برای فردی که سالانه کیلومتر زیادی رانندگی می‌کند، در طول چند سال بخشی از اختلاف قیمت اولیه را از طریق هزینه کمتر انرژی و نگهداری جبران کند.

 

نتیجه؛ برقی بخریم یا نه؟

 

پاسخ را نمی‌توان برای همه خریداران یکسان دانست.

خودروی برقی برای استفاده شهری، داشتن پارکینگ اختصاصی و امکان شارژ منظم، می‌تواند گزینه‌ای اقتصادی و آینده‌دار باشد. هزینه انرژی پایین‌تر، سرویس‌های دوره‌ای ساده‌تر، رانندگی آرام و بدون آلایندگی اگزوز از مهم‌ترین نقاط قوت آن است.

اما اگر خریدار فاقد امکان شارژ خانگی باشد، سفرهای طولانی زیادی انجام دهد یا در شهری با دسترسی محدود به خدمات تخصصی زندگی کند، مزایای خودرو برقی ممکن است تحت تأثیر محدودیت‌های زیرساختی قرار گیرد.

در چنین شرایطی، خودروی هیبریدی می‌تواند راه‌حل میانه‌ای باشد؛ زیرا بخشی از مزایای قوای محرکه برقی را ارائه می‌دهد، اما مانند خودروی تمام‌برقی به شبکه شارژ وابسته نیست.

در نهایت، بازار خودرو برقی ایران در سال ۱۴۰۵ را می‌توان بازاری در مرحله گذار دانست؛ بازاری که از یک سو با سیاست‌های وارداتی و ورود مدل‌های جدید در حال گسترش است و از سوی دیگر هنوز با چالش‌هایی مانند شارژ، خدمات پس از فروش، قطعات و بازار دست‌دوم مواجه است.

بنابراین برای خریدار ایرانی، سؤال اصلی دیگر این نیست که «خودروی برقی خوب است یا بد؟»؛ بلکه این است که «آیا شرایط استفاده من برای خودروی برقی مناسب است یا خیر؟»