هفت صبح| اهالی روستای هیو با بیش از دو هزار سال سابقه سکونت در این منطقه و دو قرن همزیستی مسالمتآمیز با معادن، زندگیشان درگیر آلایندگی نامتعارف سیمان آبیک شده و صدایشان به گوش مسئولان نمیرسد. سیمان آبیک فاصله انفجار معدن از روستا را رعایت نمیکند و شدت انفجارها به حدی است که دیوار خانههای غرب هیو ترک برداشته است. در حالی که آلودگی را با چشم هم میتوان دید، مسئولان محیط زیست میگویند که فعالیت کارخانه بهصورت برخط رصد میشود و کاملا استاندارد است.
روستای تاریخی هیو این روزها شکل و شمایلی شبیه روستا ندارد. 13 هزار سکنهاش در شهرکهایی متصل به هم زندگی میکنند. اگرچه تاریخ شکلگیری هیو به دو هزار سال قبل باز میگردد اما نخستین معدن زغال سنگ ایران که در کوههای مجاور روستا پیدا میشود، بافت آن را تغییر میدهد. زمینهای کشاورزی جای خود را به خانههایی برای کارگران معدن میدهند و حتی فامیل اهالی روستا هم بر اساس نوع فعالیتشان انتخاب میشود.
قدمت معدنکاوی در هیو را میتوان از نام خانوادگی اهالی فهمید. فامیل اهالی بومی یا «معدندار» است یا «معدنیپور» و برخی هم فامیل «معدن کن» را برای خود انتخاب کردهاند. شاید مهاجرپذیری روستا هم سوغات معادنی باشد که نیاز به نیروی انسانی زیادی داشتند و اهالی بومی قادر نبودند همه این نیاز را پاسخ دهند. هیو در مرز بین دو استان البرز و قزوین واقع شده است به همین خاطر پیگیری مسائل و مشکلات حاصل از فعالیتهای بخش صنعت برای اهالی بسیار سخت است و آنها را میان ادارات مختلف دو استان سرگردان کرده است.
آلایندگی سیمان آبیک، مزاحم اصلی ساکنان هیو
در یک روز سرد که بادی شدید میتواند هرچه آلودگی است در هوا جابهجا کند، به هیو سری میزنیم تا درباره وضعیت آلودگی سیمان آبیک که از سالها قبل فعالیتهایش مورد اعتراض اهالی روستا بوده، به صورت میدانی بررسی انجام دهیم. دودی سیاه از دودکشهای سیمان آبیک به سمت روستا سرازیر میشود و همین آلودگیها سلامت مردم را تهدید میکند. به گفته اهالی، معدنکاویها، حیوانات بومی منطقه را از آن فراری داده و گرگها که روزگاری در زمینهای مجاور هیو میزیستهاند، این روزها تحت حمایت سازمان محیط زیست قرار دارند. عباس معدنیپور، عضو سابق شورای روستای هیو در گفتوگو با هفتصبح آلایندگی و انفجارهای کارخانه سیمان را یکی از مزاحمتهای اصلی برای اهالی روستا توصیف میکند.
او که نمیخواهد سیمان آبیک بهعنوان یک مجموعه تولیدی در کشور دچار آسیب شود، بر این باور است که مدیران شستا هیچ عکسالعملی در برابر آلودگی کارخانهای که متعلق به آنهاست نشان نمیدهند و جلسات متعدد با استاندار و سایر مسئولان برای ایجاد فضای سبز بین معدن مربوط به سیمان آبیک با روستا، نه تنها بدون نتیجه باقی مانده بلکه صاحبان سیمان آبیک را طلبکار روستا کرده است. به گفته معدنیپور مرز بین روستای هیو و سیمان آبیک، منطقهای است که اصطلاحا به آن «قونه دره» میگویند و از قدیم قرار بوده که آنجا فضای سبز ایجاد شود اما مدیران کارخانه در این رابطه همکاری نمیکنند.
در صورتی که ایجاد فضای سبز میتواند مرهمی بر زخم آلایندگی سیمان آبیک باشد که بر تن روستا باقی مانده است. او از روزهایی سخن میگوید که مردم میتوانستند روباه، گرگ و کفتارها را در مجاورت روستا ببینند و پرندگانی مثل عقاب بالای سر روستا پرواز میکردند اما حالا فقط دود سیمان آبیک است که آسمان روستا را فرا گرفته و این کارخانه نمیخواهد انفجارهای مربوط به معادنش را کاهش دهد یا برای کارخانه فیلتر خریداری کند تا دودش کمتر به چشم اهالی روستا برود. عضو سابق شورای روستای هیو از افزایش بیماری در روستا خبر میدهد و صحت سنجی در این رابطه را به آمارهای بهداری و مکانهای بهداشتی روستا ارجاع میدهد.
تخریب دیوار باشگاهی با 25 سال قدمت
عضو سابق شورای روستای هیو از تخریب باشگاهی با 25 سال قدمت توسط سیمان آبیک در یکی از شبهای سال گذشته خبر میدهد؛ صاحبان صنعت با این توجیه که باشگاه در اراضی سیمان ساخته شده است این باشگاه را تخریب کردهاند اما معدنیپور معتقد است که اگر از سوی دادگاه حکمی داده شده، چرا باید شبانه دیوار باشگاه تخریب شود؟ او همچنین به مسدودسازی هفت تا هشت کوچه روستا توسط سیمان آبیک هم اشاره میکند. عضو سابق شورای روستای هیو میگوید که آسیب را مردم میبینند ولی پول را صاحبان صنعت سیمان میبرند. آنها به پول، ثروت و جایگاهشان بیشتر اهمیت میدهند تا مردم! گویا مردم برای آنها ارزشی ندارند. او پیشنهاد میدهد که مدیران سیمان و خانوادههایشان در خانهای که اهالی روستا در اختیارشان میگذارند، دو ماه زندگی کنند. اگر توانستند ادامه دهند، مردم روستا هم شرایط ایجاد شده توسط این صنعت را تحمل خواهند کرد.
ترک خوردن خانهها به دلیل انفجارهای گاه و بیگاه
طبق قانون انفجارهای معدنی باید در زمان معین باشد و به اطلاع اهالی مجاور معدن برسد. همچنین برای ایمن بودن استخراج و بهرهبرداری از معادن نسبت به سکونتگاهها و منازل مسکونی، قانون فاصله فعالیت معدن تا مراکز حساس از جمله منازل مسکونی را حداقل 500 متر اعلام میکند و در صورت انجام عملیات با استفاده از مواد ناریه (مثل آتشباری) این فاصله نباید از 800 متر کمتر باشد. اما اهالی روستا معتقدند که چنین فاصلهای هرگز از سوی سیمان آبیک رعایت نشده و در فاصله 500 متری روستا هم انفجار داشته است. لیلا اینانلو یکی از ساکنان روستای هیو که 23 سال از عمر خود را در این منطقه گذرانده، در این رابطه میگوید: انفجارهای شدید و گاه و بیگاه سیمان آبیک زمان مشخصی ندارد.
این انفجارها توام با گرد و غبار است و خواب را از چشمان ساکنان روستا دور میکند. به گفته او، شدت انفجار به قدری زیاد است که شیشه منازل میلرزد و در و پنجرههای خانهشان که در غرب روستای هیو واقع شده، میلرزد. روی دیوارهای خانهاش ترکهایی ایجاد شده که مجبور شدهاند با کاغذ دیواری این ترکها را بپوشانند. صدای اعتراضشان هم به جایی نرسیده است. اینانلو زندگی خود و خانوادهاش را در معرض خطر میبیند. گرد و غبارهای کارخانه سیمان را عاملی معرفی میکند که زحمت نظافت خانه را دو چندان کرده و سرفه را به مهمان دائمی گلویش تبدیل کرده است. او آلودگی طبیعت به قیمت سود کارخانه سیمان را غیرقابل توجیه میداند و تاکید میکند که باید فکری به حال اهالی بکنند زیرا سلامت اهالی در معرض خطر است و تنفس در این هوا شرایطی مشابه مبتلایان آسمی را برای ساکنان هیو فراهم میکند.
غلام اینانلو دیگر ساکن روستای هیو که دفترش روبهروی معدن کارخانه سیمان است، انفجارهای معدن را غیراستاندارد توصیف میکند زیرا صدای این انفجارها باعث لرزش شیشههای مغازهاش میشود. او میگوید که اگر خانمی باردار در زمان انفجار در منطقه حضور داشته باشد، این صداها برایش خطرناک است. آلودگی صوتی ایجاد شده از انفجارهای معدن خیلی زیاد است و گرد و خاک حاصل از آن برای سلامت مردم منطقه، خطرآفرین شده است. اینانلو هم به موضوع ایجاد کمربند سبز در غرب هیو اشاره میکند که هرگز عملیاتی نشده است. او به ادعای کارخانه سیمان اشاره میکند که کل روستا را متعلق به خودش میداند و خاکبرداریهایش را تا بیخ گوش خانههای مسکونی روستا ادامه داده است. از بین رفتن پوشش گیاهی منطقه موضوع دیگری است که این ساکن روستای هیو به آن اشاره میکند و میگوید که به دلیل حذف این پوششها، باد گرد و خاک را به سمت روستا میآورد.
دودزایی شبانه کارخانه سیمان
محل کسب و کار علی معدنکن از کسبه هیو؛ با فاصله بیشتری از معدن سیمان آبیک قرار گرفته است. او در گفتوگو با هفت صبح فعالیتهای شبانه سیمان آبیک را آلایندهتر توصیف میکند و احتمال میدهد که شبها رهاسازی آلایندههای دودکش کارخانه بیشتر باشد زیرا در شب و تاریکی، دید وجود ندارد، دود محو میشود و نمیتوان آن را تشخیص داد. او به مشکلات تنفسی مردم هیو اشاره میکند و از پیگیری توسط مراجع قضایی خبر میدهد.
در حال حاضر مردم این روستا به بیماریهای مزمن مبتلا شدهاند و به دلیل زندگی در منطقه و قرار گرفتن در معرض آلودگی طی سالهای متمادی، مشکل تنفسی پیدا کردهاند. پزشکان هم به آنها گفتهاند که درگیریهای تنفسیشان به خاطر فعالیت کارخانه سیمان است. معدنکن میگوید که مسئولان کارخانه سیمان وعده داده بودند که به دودکشهایشان فیلتر ببندند اما دود شبانه ساکنان منطقه را آزار میدهد. انفجارهای پای کوه برای استخراج ماده اولیه خیلی ترسناک بوده و بچهها از صدای آن میترسند. اگرچه این موضوع از مراجع مختلف پیگیری شده اما اهالی به نتیجهای نرسیدهاند.
سیمان آبیک آلایندگی ندارد
اهالی روستای هیو در بررسی میدانی هفت صبح میگویند که عمق برداشت ماده اولیه از معدن متعلق به سیمان آبیک بیشتر از استانداردهای تعیین شده در کشور است. این کارخانه که بر اساس آمارهای ارائه شده از سوی مسئولانش مشغول خام فروشی کلینگر است تا رکورد صادراتش را حفظ کند، گویا اهمیتی به سلامت و حق مردم نمیدهد. از همه عجیبتر اینکه رضا فیروزی رئیس اداره محیط زیست نظرآباد در گفتوگو با هفت صبح، فعالیت کارخانه سیمان آبیک را بدون مشکل توصیف میکند. او میگوید که خروجیهای این کارخانه که به صورت شبانهروز فعالیت میکند، تحت کنترل محیط زیست قرار دارد. فیلتراسیون آن نصب است و محیط زیست به صورت برخط فعالیتهای کارخانه سیمان را نظارت میکند.
فیروزی در واکنش به اظهارات پزشکان منطقه که بیماریهای تنفسی را به کارخانه سیمان آبیک مرتبط میدانند، تاکید میکند که ما نمیتوانیم بگوییم که آلودگی منطقه ناشی از فعالیت کارخانه سیمان است و فقط این کارخانه را منشا آلودگی اعلام کنیم. خروجیهای سیمان آبیک با استانداردهای سازمان محیط زیست همخوان است و نسبت به سایر کارخانههای همطرازش استاندارد بوده و مورد تایید سازمان محیط زیست قرار دارد. او انفجارهای کارخانه را در حیطه وظایف محیط زیست ساوجبلاق میداند و از اظهارنظر در این رابطه به دلیل اینکه کارخانه و معدن در دو شهرستان متفاوت واقع شدهاند، خودداری میکند.
در شرایطی که سازمان محیط زیست بهعنوان نهاد ناظر بر فعالیت صنایع، مهر تایید بر فعالیتهای کارخانه سیمان آبیک میزند و آلایندگی دودی که در یک روز پرباد با چشم دیده میشود را تکذیب میکند، آیا میتوان نسبت به احقاق حق ساکنان هیو امیدوار بود؟
