گروه محیط زیست| رهبر شهید در تمام طول دوره حضورش در بالاترین مقام سیاسی ایران، توجه ویژهای به مسائل محیط زیستی داشتند. ایشان علاوه بر شرکت مستمر در جشن روز درختکاری و غرس نهال، همه ساله توصیههایی درباره حفظ محیط زیست و منابع طبیعی ارائه میکردند. از میان لیست بلند بالای دستوراتشان در حوزه محیط زیست، عمومی شدن دسترسی مردم به بوستان یاس فاطمی را میتوان میراثی دانست که برای مردم پایتخت باقی مانده است. این بوستان که در اختیار ارتش قرار داشت و در زمان صدور این دستور محل منازعه بین ارتش و وزارت اطلاعات بود، با حکم رهبر شهید در اسفند سال 1393 در اختیار منابع طبیعی قرار میگیرد و در نهایت با احاله مدیریت به شهرداری به یکی از مهمترین کانونهای فضای سبز شرق تهران تبدیل میشود.
مسئله حفاظت از محیط زیست برای مردم و سیاستمدارانی که در کشورهایی با بحرانهای اقتصادی زندگی میکنند، ممکن است یک موضوع فرعی باشد و مسائل محیط زیستی کالایی لوکس بهشمار بروند اما در ایرانی که زیر سختترین تحریمهای اقتصادی کمر خم کرده بود، سیاستمداری زندگی میکرد که نگاهش به موضوع محیط زیست کاملا متفاوت بود. از نگاه رهبر شهید، محیط زیست و حفظ و صیانت از آن مسئلهای حیاتی و برگرفته از تعالیم اسلام به شمار میرفت و ایشان این موضوع را وظیفهای حاکمیتی میدانستند. دستورات متعدد آیتالله خامنهای برای جلوگیری از ساخت و سازها و تخریب طبیعت و پیگیری ایشان برای کاشت نهال به مناسبت روز درختکاری و هفته منابع طبیعی، گامهایی است که رهبر شهید برای فرهنگسازی در زمینه محیط زیست و منابع طبیعی در طول حیاتشان برداشتهاند.
دهها چشم طمعکار متوجه بوستان یاس فاطمی
یکی از مهمترین دستوراتی که آیتالله خامنهای در زمینه حفاظت از محیط زیست تهران میدهند، به موضوع دسترسی عمومی به بوستان یاس فاطمی باز میگردد. ایشان در 17 اسفند 1393 در دیدار مسئولان و فعالان محیط زیست، منابع طبیعی و فضای سبز کشور تاکید میکند که در موضوع مقابله با کوه خواری و زمینخواری باید دنباله کارها گرفته شود و نباید کوتاه آمد.
رهبر شهید در این جلسه میگوید: «یک جاهایی هم هست در اطراف تهران - حالا این را من اینجا بگویم - طرف شرق تهران، یک بوستان بزرگی است، یک منطقه خیلی وسیعی است بین بزرگراه بابایی تا ارتفاعات قوچک؛ یک زمینی است متعلّق به ارتش. بنده گاهی اوقات در این مسیرهای صبحگاهی در بعضی از روزها از آنجا میرویم و ارتفاعات را حرکت میکنیم، راه میرویم؛ من هروقت آنجا میروم، دلم میلرزد! چون میدانم دهها چشم طمعکار متوجّه اینجا است. کارهایی هم شروع کردند، ما جلویش را گرفتیم، یک تشری زدیم، دعوایی کردیم؛ میدانم موقتا دست برداشتند، اما منتظرند یک غفلتی صورت بگیرد؛ یا این حقیر نباشم، یا غفلتی پیش بیاید، بالاخره بروند اینجا را تصرف کنند؛
واقعاً انسان دلش میلرزد؛ یک بوستان بزرگِ شاید چند صد هکتاری – نمیدانم چقدر است- که اصلش هم ظاهرا متعلق به ارتش بوده لکن الان مورد استفاده ارتش نیست و مورد اختلاف بین ارتش و وزارت اطلاعات و اینها است. به نظر من اینجا مال مردم است؛ اینجا باید بهصورت یک گردشگاه عمومی مردمی دربیاید. مکرر هم من این را پیغام دادم به مسئولین گوناگون، شهرداری باید برود اینجا را تصرف کند، دراختیار مردم بگذارد. جای بسیار وسیع، خوب، خوشآبوهوا در شرق تهران، پر درخت. حتی من یکوقتی آنجا دیدم یک گله آهو یا بز کوهی بود که از دور دیده میشد؛ یک جای اینجوری. [این] در اختیار مردم قرار بگیرد، مردم بروند استفاده بکنند.
اگر کوتاهی بشود، آنجا هم مثل بعضی جاهای دیگر [خواهد شد] که متأسفانه کوتاهی شد و یکوقت دیدیم که ساختمانها آنجا سر بلند کردند و مدعی پیدا شد، بعضی از دستگاهها هم متاسفانه از روی غفلت - نه از روی غرض - فلان زمینها را به کارمندان خودشان دادند، آنها هم به یکی دیگر فروختند؛ این کارهایی و بیانضباطیهایی که متاسفانه در زمینه زمینها و در زمینه این منطقه تنفسی شهرهای بزرگ بهوجود میآید و از این قبیل [قبلاً هم] بهوجود آمده است».
اجرای دستور، در اسرع وقت
خداکرم جلالی رئیس وقت سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور در گفتوگو با هفت صبح به خاطر میآورد که در آن سالها، بخشهایی از بوستان یاس فاطمی در اختیار ارتش بوده و منابع طبیعی در تمام عرصه برای انجام اقدامات حفاظت، حراست و آبیاری حضور داشته است. او میگوید که به دنبال دستور رهبر شهید در هفته منابع طبیعی سال 1393، بلافاصله کل محوطه در اختیار منابع طبیعی قرار گرفته و سپس تحویل شهرداری میشود تا فضای سبز موجود را به محیطی قابل استفاده برای عموم مردم تبدیل کنند. شهرداری هم آمادگی خود را برای همکاری اعلام میکند و این کار به سرعت انجام میشود. به این ترتیب فضای سبز موجود به یک مکان عمومی برای مردم تبدیل میشود. در گامهای بعدی هم با شهرداری به گونهای تعامل میشود که حفاظت و بهرهبرداری بهینه از محیط انجام شود.
احاله مدیریت به شهرداری
رضا بیانی سرپرست فعلی اداره کل منابع طبیعی استان تهران نیز در گفتوگو با هفت صبح درباره دلیل صدور دستور رهبر شهید برای عمومی شدن دسترسی به فضای سبز متعلق به ارتش، توضیح میدهد که اطراف بوستان فاطمی قبل از عمومی شدن، حصار کشیده شده بود. بر اساس گزارشهای مردمی، نارضایتیهایی از عدم دسترسی مردم به این محوطه وجود داشت و مردم میخواستند که از این فضا استفاده کنند.
به دنبال این گزارشها، دستور نهایی برای بازگشایی محوطه به روی عموم صادر میشود. او به خاطر میآورد که بوستان یاس فاطمی در اختیار نیروهای نظامی بوده و برای حفظ فضای سبز آن، هزینههای زیادی توسط این مجموعهها پرداخت میشده است؛ ولی با دستور رهبری، این محوطه آزاد میشود و به صورت احاله مدیریت، در اختیار شهرداری قرار میگیرد.
امیدوارم توصیه رهبر در گوش مسئولان بماند
محمد خسروشاهی عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور نیز که در سال 93 و زمان صدور دستور تبدیل بوستان یاس فاطمی در جلسه مشترک رهبر شهید با مسئولان منابع طبیعی حضور داشته، صدور دستور برای عمومی شدن فضای سبز شرق تهران را دستوری مهم برای شهری پرترافیک با این همه آلودگی و جمعیت اعلام میکند. او توضیح میدهد که یقینا فضای سبز تاثیر مهمی در تولید اکسیژن و جذب آلودگیها در تهران دارد و اهمیت این مسئله بر کسی پوشیده نیست.
این روزها که علاوه بر آلودگی ناشی از ترافیک، متاسفانه آلودگیهای حاصل از گرد و غبار تالاب صالحیه و الله آباد قزوین به تهران رسیده است، اهمیت حفظ فضای سبز بیشتر اثر خود را نشان میدهد. این عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تاکید میکند که برای تهران با این جمعیت و وضعیت آلودگی، حتی یک درخت هم غنیمت است؛ چه برسد به یک پارک بزرگ. تاکنون در پایتخت بیشتر از آلودگی صنعتی و ترافیکی رنج میبردیم اما چند سالی است که آلودگی گرد و غبار و خشک شدن تالابها هم به مجموعه مشکلات این کلانشهر اضافه شده است.
به گفته خسروشاهی، در گذشته گاهگداری گرد و غبار کویر مرکزی، تهران را تحت تاثیر قرار میداد اما چهار سالی است که تالاب صالحیه قزوین هم به منشا ریزگردهای تهران تبدیل شده است و او و همکارانش در جلسات مشترکی که با منابع طبیعی و سازمان جهاد قزوین داشته، به دنبال راه چاره برای حل این مشکل هستند. او میگوید که این جمله رهبر «فرهنگ منابع طبیعی باید به معارف عمومی تبدیل شود» سالها روبهروی در ورودی سازمان منابع طبیعی نقش بسته بوده است. اگر این جمله علمی شود، گام بسیار موثری است.
باید مردم و مسئولان به اهمیت موضوع منابع طبیعی پی ببرند. به گفته این عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، رهبر شهید هر سال در مراسم جشن درختکاری شرکت میکرده و بر اهمیت منابع طبیعی و حفظ فضای سبز تاکید خاصی داشته است. خود ایشان، کاملا روشنبین بوده و اهمیت منابع طبیعی را مورد توجه قرار میداده است. خسروشاهی امیدوار است که توصیه رهبر شهید، در گوش مسئولان باقی بماند.
نظارتهای میدانی برای حفظ و گسترش فضای سبز
رئیس سابق منابع طبیعی کشور میگوید که حضرت آقا همواره روی حفاظت از منابع طبیعی بهخصوص میراث عظیم طبیعی اعم از جنگلها و مراتع و توسعه فضای سبز تاکید داشتند و مخالف بودند که باغاتی که در سطح تهران است، تبدیل به فضای مسکونی شود. او در زمانی که مسئولیت منابع طبیعی کشور را بر عهده داشته، هر سال به مناسبت روز درختکاری خدمت رهبر شهید شرفیاب میشده است و آیتالله خامنهای نهالی را برای فرهنگ سازی در این زمینه میکاشته و مطالب مهمی هم درباره توجه به منابع طبیعی ایراد میکرده است.
جلالی تبدیل شدن فرهنگ منابع طبیعی به معارف عمومی را یکی از جملات پرتاکید رهبر شهید میداند که مسئله بسیار مهمی است. او توضیح میدهد که آیتالله خامنهای در سخنانش همواره بر اهمیت منابع طبیعی و مسائل محیط زیستی و زندگی سالم بهخصوص در مناطق دارای جمعیت زیاد تاکید داشته و رهنمودهایی برای حفظ ریههای فضاهای جمعیتی این شهرها ارائه میکرده است. رئیس سابق سازمان منابع طبیعی میگوید در زمینههایی که لازم بوده، گزارشهایی را خدمت رهبر شهید ارائه میکرده است و در طول سال هم از طریق دفترشان، موضوعات گزارش شده را پیگیری میکردند؛ ایشان حتی نظارتهای میدانی بر موضوعاتی مثل حفظ و گسترش فضای سبز داشتند.
