وقتی صحبت از سلاح به میان میآید، ذهن بسیاری از افراد به سمت تجهیزات نظامی امروزی میرود، اما تاریخ ساخت سلاح به صدها هزار سال قبل بازمیگردد؛ زمانی که انسانها برای تأمین غذا و محافظت از خود، ابزارهایی از جنس چوب و سنگ میساختند. این آثار باستانی امروز به یکی از مهمترین منابع شناخت زندگی انسانهای اولیه تبدیل شدهاند.
باستانشناسان چه ابزاری را سلاح میدانند؟
به گزارش فرارو به نقل از لایو ساینس، بن فیتزهاگ، استاد انسانشناسی دانشگاه واشنگتن، درباره تعریف سلاح میگوید: «سلاح به هر ابزاری گفته میشود که برای وارد کردن آسیب به موجودات زنده، چه در شکار و چه در درگیری میان انسانها، به کار رفته باشد.»
در مقابل، رولف ورمین، پژوهشگر باستانشناسی دانشگاه استکهلم، معتقد است هر وسیله تیز یا آسیبزننده را نمیتوان سلاح دانست. به گفته او، باستانشناسان برای تشخیص کاربرد واقعی ابزارها، علاوه بر شکل ظاهری، محل کشف، آثار فرسودگی، بقایای جانوری و سایر شواهد مرتبط را نیز بررسی میکنند.
سه کشف مهم در رقابت برای عنوان قدیمیترین سلاح جهان
بررسیهای باستانشناسی تاکنون سه نمونه را بهعنوان مهمترین نامزدهای قدیمیترین سلاحهای شناختهشده بشر معرفی کرده است.
نیزه کلکتون؛ قدیمیترین نیزه چوبی شناختهشده
یکی از مشهورترین یافتهها، نیزه کلکتون است که سال ۱۹۱۱ در منطقه کلکتون-آن-سی انگلستان کشف شد. این اثر که بیش از ۴۰۰ هزار سال قدمت دارد، اکنون در موزه تاریخ طبیعی لندن نگهداری میشود.
این نیزه از چوب سرخدار ساخته شده و تنها قسمت نوک آن باقی مانده است. پژوهشگران بر این باورند که این ابزار احتمالاً توسط انسان هایدلبرگی یا نئاندرتالهای اولیه ساخته شده و برای شکار از فاصله نزدیک مورد استفاده قرار میگرفته است.
نیزههای شوئنینگن؛ نشانهای از شکار سازمانیافته
در سال ۱۹۹۲ نیز باستانشناسان در منطقه شوئنینگن آلمان مجموعهای از نیزهها و چوبهای پرتابی را کشف کردند که قدمت آنها بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار سال برآورد شده است.
این ابزارها که عمدتاً از چوب صنوبر و کاج ساخته شدهاند، سالمترین سلاحهای چوبی باستانی شناختهشده محسوب میشوند. برخی از این نیزهها بیش از دو متر طول دارند و در کنار بقایای اسبهای شکارشده پیدا شدهاند؛ موضوعی که از برنامهریزی و همکاری گروهی انسانهای اولیه در شکار حکایت دارد.
سرنیزههای کاتو پن؛ سلاحهایی با قدمت نزدیک به نیم میلیون سال
سومین نامزد، سرنیزههای سنگی کشفشده در محوطه کاتو پن ۱ در آفریقای جنوبی است که قدمتی نزدیک به ۵۰۰ هزار سال دارند.
آثار باقیمانده روی لبه این ابزارها نشان میدهد احتمال دارد به دستههای چوبی متصل بوده و بهعنوان نیزه مورد استفاده قرار گرفته باشند. با این حال، برخی پژوهشگران هنوز این فرضیه را قطعی نمیدانند، زیرا هیچ دسته چوبی همراه این سرنیزهها کشف نشده است.
آیا قدیمیتر از این سلاحها هم وجود داشته است؟
بسیاری از انسانشناسان معتقدند پاسخ این پرسش مثبت است. به باور آنها، انسانهای اولیه احتمالاً از موادی مانند چوب، الیاف گیاهی، زردپی حیوانات و دیگر مواد آلی برای ساخت ابزارهای شکار و دفاع استفاده میکردند؛ موادی که در گذر صدها هزار سال از بین رفتهاند و اثری از آنها باقی نمانده است.
به همین دلیل، قدیمیترین سلاحی که تاکنون کشف شده، الزاماً نخستین سلاح ساختهشده توسط انسان نیست.
ورمین در این باره میگوید: «مطالعه این سلاحها تنها درباره خشونت نیست؛ بلکه نشان میدهد انسانهای اولیه چگونه مواد مختلف را میشناختند، دانش خود را منتقل میکردند، با یکدیگر همکاری داشتند و برای بقا برنامهریزی میکردند.»
در میان یافتههای موجود، بسیاری از باستانشناسان نیزه کلکتون را قدیمیترین سلاح چوبی شناختهشده جهان میدانند، هرچند پژوهش درباره قدیمیترین سلاح بشر همچنان ادامه دارد و این موضوع هنوز بهطور کامل بسته نشده است.
