واژه «اربعین» در زبان عربی به معنای «چهلم» است و به چهلمین روز پس از شهادت امام حسین (ع) در دهم محرم اشاره دارد. شیعیان در روز بیستم ماه صفر، با برگزاری مراسم عزاداری و زیارت، یاد و خاطره امام حسین (ع) و یارانش را گرامی میدارند. اربعین برای مسلمانان شیعه، نمادی از مقاومت، ایستادگی در برابر ظلم و عدالتخواهی به شمار میرود.
اربعین از چه زمانی شکل گرفت؟
پیشینه اربعین به ۴۰ روز پس از واقعه عاشورای سال ۶۱ هجری قمری بازمیگردد. پس از شهادت امام حسین (ع)، اهل بیت ایشان که در اسارت بودند، در چهلمین روز دوباره به کربلا بازگشتند و در آنجا با جابربن عبدالله انصاری، که به عنوان نخستین زائر مزار امام حسین (ع) شناخته میشود، دیدار کردند.
از همان زمان، سنت زیارت امام حسین (ع) شکل گرفت و به مرور، عاشورا از یک رخداد تاریخی به جریانی ماندگار در فرهنگ و اعتقادات شیعیان تبدیل شد.
اعمال روز اربعین چیست؟
یکی از مهمترین اعمال این روز، زیارت امام حسین (ع) است و به همین دلیل، بسیاری از شیعیان تلاش میکنند در روز اربعین خود را به کربلا برسانند.
از مهمترین اعمال توصیهشده برای اربعین میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- ذکر تسبیح و تکبیر
- قرائت زیارت عاشورا
- خواندن زیارت اربعین
- خواندن زیارت وداع اربعین
- زیارت جابربن عبدالله انصاری
- قرائت دعای ۴۳ صحیفه سجادیه
- اقامه دو رکعت نماز به نیت اربعین
در کنار این اعمال، برخی افراد نیز در این روز نذری میدهند. برای این کار قانون یا دستور مشخصی وجود ندارد و هر فرد متناسب با توان و امکانات خود میتواند در این سنت مشارکت کند.
پیادهروی اربعین چگونه شکل گرفت؟
پیادهروی اربعین امروز به یکی از بزرگترین اجتماعات مذهبی جهان تبدیل شده است و میلیونها نفر از مسیرهای مختلف خود را به کربلا میرسانند.
اگرچه زیارت امام حسین (ع) از همان روزهای نخست پس از واقعه کربلا رواج داشت، اما شکل امروزی این اجتماع گسترده، در گذشته وجود نداشت.
برخی راویان معتقدند این سنت از دوران ائمه (ع) وجود داشته و در دورههای مختلف تاریخی، از جمله حکومت بنیامیه، بنیعباس، آلبویه و صفویه ادامه یافته است. با این حال، در دوران حکومت صدام حسین این مراسم ممنوع شد و با محدودیتهای گسترده روبهرو بود. پس از سقوط حکومت صدام در سال ۲۰۰۳، پیادهروی اربعین دوباره رونق گرفت و هر سال با حضور گسترده زائران برگزار میشود.
امروزه این مراسم علاوه بر جنبه مذهبی، نمادی از همبستگی میان شیعیان نیز به شمار میرود.
برای پیادهروی اربعین چه وسایلی لازم است؟
افرادی که قصد حضور در پیادهروی اربعین را دارند، بهتر است پیش از سفر تجهیزات مورد نیاز خود را آماده کنند.
وسایل ضروری این سفر عبارتاند از:
- کفش مناسب و باکیفیت
- کولهپشتی جادار
- پاوربانک و شارژر تلفن همراه
- بطری آب، پتوی سبک و لباس مناسب
- لوازم بهداشتی مانند مسواک، صابون و دستمال مرطوب
- گذرنامه
همچنین برای زائران، برخی خدمات از جمله اینترنت رایگان نیز در نظر گرفته میشود.
گذرنامه مورد نیاز برای سفر اربعین
زائران برای سفر به عراق میتوانند از دو نوع گذرنامه استفاده کنند:
گذرنامه معمولی: گذرنامهای با اعتبار حداقل شش ماه که امکان سفر به کشورهای مختلف را فراهم میکند.
گذرنامه زیارتی: گذرنامهای ویژه سفر به عراق در ایام اربعین که روند صدور آن سریعتر و هزینه آن کمتر است.
مدارک لازم برای دریافت گذرنامه زیارتی
برای دریافت گذرنامه زیارتی، ارائه مدارک زیر ضروری است:
- اصل و کپی شناسنامه
- اصل و کپی کارت ملی
- اصل گذرنامه قبلی (در صورت وجود)
- اجازهنامه محضری همسر برای بانوان متأهل
- رضایتنامه محضری برای افراد زیر ۱۸ سال
- نامه موافقت از حفاظت یگان برای نظامیان شاغل
- مدرک معتبر ورود به ایران برای متولدان خارج از کشور
- یک قطعه عکس ۶×۴ با زمینه سفید، تمامرخ و بدون عینک و کلاه
- نامه از حفاظت یگان برای بازنشستگان نظامی یا اصل و کپی کارت کانون بازنشستگان
نحوه ثبتنام در سامانه سماح
تمام افرادی که قصد سفر زمینی به کربلا و شرکت در مراسم اربعین را دارند، باید در سامانه سماح ثبتنام کنند.
برای ثبتنام، دو مدرک اصلی مورد نیاز است:
- گذرنامه زیارتی
- بیمه اربعین
مراحل ثبتنام به شرح زیر است:
- ورود به سامانه سماح و انتخاب گزینه «ثبت نام»
- وارد کردن شماره تلفن همراه و دریافت کد تأیید
- ثبت شماره گذرنامه، تاریخ اعتبار و تاریخ تولد
- انتخاب نوع بیمه و ادامه فرآیند ثبتنام
- وارد کردن اطلاعات مربوط به زمان خروج، بازگشت و نحوه تردد
- بررسی اطلاعات ثبتشده و پرداخت هزینه بیمه از طریق درگاه بانکی
پس از پایان مراحل، یک کد رهگیری برای متقاضی صادر میشود که علاوه بر نمایش در سامانه، از طریق پیامک نیز ارسال خواهد شد و برای پیگیریهای بعدی باید نزد زائر باقی بماند.
اربعین؛ نماد ماندگار ایستادگی و عدالتخواهی
گرامیداشت اربعین، تنها یادبود چهلمین روز شهادت امام حسین (ع) نیست، بلکه نمادی از زنده نگه داشتن پیام عاشورا و ارزشهایی مانند آزادگی، مقاومت و مبارزه با ظلم به شمار میرود. هر سال میلیونها زائر با حضور در کربلا، این مناسبت را گرامی میدارند و یکی از بزرگترین گردهماییهای مذهبی جهان را رقم میزنند.
