روزنامه هفت صبح، احمد رنجبر| آنچه بر تلویزیون در نوروز 1402 گذشت قابل پیشبینی بود؛ درست همان لحظهای که مشخص شد شبکه دو سریال جدید ندارد و شبکه سه سراغ یک سریال بیربط با این ایام میرود. امیدها به فصل چهارم «نون.خ» بود اما تیر سعید آقاخانی و همکارانش این بار به سنگ خورد. دلیل شرایط اجتماعی بوده است و خشم کارگردان که در اینستاگرامش بارها آن را بازتاب داد؟ این ماجرا را نمیتوان نادیده گرفت اما فیلمنامه سریال و موقعیت شخصیتها از اساس بر تکرار بنا نهاده شده.
حیف از این بِرند محبوب که فرجامی ناخوش داشته است… از لحظهای که نام مجریان ویژه برنامههای سال تحویل در اختیار رسانهها قرار گرفت میشد ناکامی نوروزی تلویزیون را پیشبینی کرد… وقتی اسم برنامهها را شنیدیم شستمان خبردار شد که آبی از شبکهها در نوروز گرم نخواهد شد. آن هم در حالی که نوروز و رمضان مقارن شده بود و امیدها دو چندان. صف بازندهها طولانیتر است؛ مثل «دو به دو»، «دلبرونه»، «از مامان بگو» و … نوروز 1402 تنها سالی است که بهسختی میتوان برنامه، سریال و مجری «برنده» انتخاب کرد و لاجرم امسال فقط سراغ «بازندهها» رفتهایم. «کودک شو»، «بگو بخند»، «پیشواز»، «ایرانگرد» و … از معدود برنامههای موفق نوروز امسال هستند.
سریال / نون خ 4
فضای کلی: سال 98 سریال «نون خ» نام خود را به عنوان یک بِرند جدید سر زبانها انداخت و در دو فصل بعدی موقعیت خود را پیش مخاطب تثبیت کرد. در نوروز امسال فصل چهارم سریال به کارگردانی سعید آقاخانی و نویسندگی امیر وفایی روی آنتن شبکه یک رفت که پخش آن همچنان ادامه دارد. محور اصلی داستان سری جدید «نون خ» رقابت اهالی ده پایین و بالاست.
چرا بازنده است؟ اصولا وقتی یک محصول صاحب موقعیتی ویژه میشود، انتظار از آن بالا میرود. «نون خ 4» در سه سری قبل هر بار ایدهای نو رو میکرد اما این بار پیشنهادی تازه برای مخاطب ندارد و حتی نتوانسته «انتظارات حداقلی» را برآورده سازد . داستان این فصل با حمله گرگ شروع شد و کمی بعد ماجراها به سمتی دیگر رفت؛ مثل کشته شدن گاو سلمان و ماجرای قابلمهها و… . حالا هم رقابت ده پایین و بالا موضوع اصلی قصه است و نمیدانیم در ادامه آیا سریال وضعیت داستانها و خرده قصهها را روشن میکند یا خیر. علاوه بر نداشتن قصه همراهیبرانگیز، دیالوگها، شخصیتها، شوخیها و… نیز نو نیستند و برای مخاطب تازگی ندارند. این حجم شوخیهای دمدستی آن هم از سوی آقاخانی و وفایی عجیب است.
نکته ویژه: احتمالا این آخرین فصل از «نون خ» است که متاسفانه پایانی خوش برای یک سریال محبوب نیست.
برنامه/ ویژهبرنامههای سال تحویل
فضای کلی: مثل سالهای پیش، امسال همه شبکهها از چند روز پیش به استقبال سال نو رفتند.
چرا بازنده است؟ به غیر از «کودک شو» شبکه نسیم و «پیشواز» شبکه چهار، بقیه ویژهبرنامههای سال نو فاقد ایدههایی تازه بودند. اولی بعد از مدتها پای فرزاد حسنی را به تلویزیون باز کرد؛ او هم از فرصت بهره برد و گاهی در مقام مجری ظاهر شد و به همراه پژمان بازغی توانست فضای برنامه را گرم کند. حضور فرامرز خودنگاه پس از سالها در یک برنامه تلویزیونی اتفاق خوب دیگر «کودکشو» بود. «پیشواز» نیز با دعوت از مهمانهایی از کشورهای فارسیزبان لحظات متفاوتی رقم زد.
بقیه برنامهها اما روی ایدههای کلیشهای گام برداشتند؛ از دکورهای شلوغ تا حرافی مجریان. حتی برنامه «نوروز دوستداشتنی» شبکه یک که تمرکز خود را روی حضور اقوام گذاشته بود از این فرصت بهره لازم را نبرد. به عنوان نمونه میگوییم نیمهشب وقت اجرای موسیقی پر سر و صدای محلی است؟ حضور ایرج ملکی در ویژهبرنامه شبکه پنج توام با حاشیه و انتقاد بود؛ بهویژه اینکه مجریان او را «استاد» خطاب کردند.
نکته ویژه: وحید شمسایی، بابک افرا، یوسف صیادی، سیروس میمنت، عبدالله روا، هادی عامل و سپند امیرسلیمانی از جمله مهمانهایی بودند که در دو ویژهبرنامه دیده شدند.
مسابقه / قهرمان
فضای کلی: در ادامه تولید مسابقات استعدادیابی، نوبت به «قهرمان» رسید. تابستان گذشته، خبر تولید این مسابقه به رسانهها راه یافت و از آن به عنوان جایگزین «عصر جدید» یاد شد. خیلی زود اما اعلام شد که «قهرمان» فضایی متفاوت از «عصر جدید» دارد. در نهایت این مسابقه با اجرای ایمان قیاسی و یوسف تیموری نوروز روی آنتن شبکه سه رفت و پخش آن ادامه دارد. «قهرمان» مسابقهای است میان ورزشکاران تا توان جسمی خود را محک بزنند.
چرا بازنده است؟ پیش از «قهرمان» مسابقاتی با این سبک از تلویزیون پخش شده بود؛ مثل «قویترین مردان ایران» و «مردان آهنین». سال پیش نیز شبکه نسیم «تهمتن» را روانه آنتن کرد. دو مورد اول به دلیل نو بودن مورد توجه قرار گرفتند؛ هرچند خالی از حاشیه نبودند و متهم به ترویج پرورشاندام با روشهای غیراصولی شدند. «تهمتن» اما فضایی کاملا متفاوت داشت و به دلیل تنوع آیتمها و نیز توجه به اخلاق و خانواده، متمایز شد. «قهرمان» علاوه بر اینکه روی ایدهای تکراری گام برمیدارد، از نظر آیتمها و چالشها نیز یکنواخت است . حتما در مرحله بعد چالشها تغییر میکند اما برای مخاطب چه جذابیتی دارد که دستکم دو هفته به تماشای تلاش ورزشکاران برای عبور از موانع بنشیند؟
نکته ویژه: شبکه سه با «عصر جدید» یکهتازی کرد و با «قهرمان» شکستی به کارنامهاش افزود.
برنامه / سید خندان
فضای کلی: شبکه دو نوروز امسال قرار بود سریال تکراری «آقای قاضی» را پخش کند که خوشبختانه منصرف شد. در آخرین لحظات روابط عمومی شبکه دو خبر از پخش برنامهای به نام «سید خندان» با اجرای محمدرضا شهبازی داد و دربارهاش نوشت :« این برنامه یک طنز شبانگاهی است و با حضور هنرمندانی در حوزههای شعر، استندآپ کمدی، نمایش، دوبله، ترانه، سرود و… اجرا میشود. همچنین گفتوگویی پیرامون موضوع هر قسمت با چهرههایی ویژه انجام میشود که تجربهای خاص در حوزه مورد نظر دارند.»
چرا بازنده است؟ اگر «سید خندان» را ندیدهاید یک بار دیگر توضیحات روابط عمومی شبکه دو را بخوانید. یاد کدام برنامه میافتید؟ درست است: «خندوانه». حتی حضور تماشاگران و قرار گرفتن مجری و مهمانها میان آنها، برنامه رامبد جوان را یادآور میشود. تفاوت اما میان این دو برنامه از زمین تا آسمان است و حتی ضعیفترین قسمتهای «خندوانه» کیفیتی به مراتب بهتر از «سیدخندان» دارد. واقعیت این است دوست داشتیم نوروز امسال یک برنامه شاد میدیدیم ولی باور کنید با شوخی استندآپ کمدینهای «سید خندان» درباره سفرهای نوروزی نمیتوان خندید. اجراهای تک نفره نمایشی خنده به لب نمیآورد. مجری حس همراهی مخاطبان را برنمیانگیزد. مهمانها و مصاحبهها جذابیت ندارند و … .
نکته ویژه: شبکه دو مسابقه «دو به دو» را هم پخش میکند که جزو برنامههای ناکام نوروزی است.
مجری / المیرا شریفیمقدم
فضای کلی: سال پیش المیرا شریفیمقدم اجرای شبکه خبر را واگذاشت و به عنوان مجری برنامه صبحگاهی شبکه دو (صبحانه ایرانی) فعالیتش را پیگرفت. او همراه با دیگر همکارانش در «صبحانه ایرانی» (وحید رونقی و مجید یحیایی) به عنوان مجریان ویژهبرنامه سال تحویل شبکه دو یعنی «شب عیدی» انتخاب شد.
چرا بازنده است؟ «شب عیدی» جدیترین تجربه اجرای خانم شریفیمقدم در یک برنامه سرگرمکننده است. او حتی در «صبحانه ایرانی» بیشتر به مرور روزنامهها میپردازد و مصاحبههایش با مهمانها «تک نفره» است. شریفیمقدم در شبکه خبر نیز عمدتا با یک مهمان وارد گفتوگو میشد و آداب مصاحبه و به چالش کشیدن مسئولان را میدانست. در «شب عیدی» اما مشخص شد او مجری برنامههای شلوغ و سرگرمکننده نیست. در لحظاتی اجرای او بهوضوح زیر سایه دیگر مجریان قرار میگرفت و خودش هم به این نتیجه میرسید که سکوت کند. شریفیمقدم در مصاحبههای سیاسی -اجتماعی همیشه دست بالا را داشت اما در «شب عیدی» فاقد تسلط کافی بر مختصات مهمان بود و سوالهای خوبی هم در اختیارش قرار نگرفت.
نکته ویژه: شریفیمقدم با حضور خاله نرگس خواست با ماجرای مشهور «فرنود» شوخی کند اما به اشتباه ماجرای «کریم» که مربوط به مجری دیگری است را پیش کشید. در هر حال شوخی شکل گرفت اما بازتابی منفی در فضای مجازی به دنبال داشت.
مجری/ یوسف تیموری
فضای کلی: در باکس بالا توضیح دادیم که شبکه سه در نوروز امسال از مسابقه «قهرمان» رونمایی کرد؛ با اجرای ایمان قیاسی و یوسف تیموری. تیموری سالهاست در سریالها و برنامههای مختلف در قامت بازیگر و مهمان حضور دارد و پیش طیفی از مخاطبان صاحب محبوبیت است. او حالا اجرا را هم به تجربیات خود افزوده است.
چرا بازنده است؟ یکی از عوامل شکست «قهرمان»، به استفاده بد از یوسف تیموری برمیگردد. سازندگان پیش خود فکر کردهاند برای جذابیت برنامه، سراغ مسائل فرامتن بروند و به ایده استفاده از تیموری بهعنوان یک کمدین خوشانرژی رسیدهاند. احتمالا این فکر زمانی به ذهنشان خطور کرد که با شوخیهای تیموری در «جوکر» مواجه شدند. با این حال کسی به این فکر نکرد که او باید چگونه کنترل شود. به همین خاطر است که مسابقه «قهرمان» بیش از آنکه دارای فضایی مهیج بهخاطر رقابت ورزشکاران باشد، تحت تاثیر شوخیهای اغراق شده تیموری است. او در این برنامه مجاز است گاه و بیگاه سر به سر همکارش بگذارد؛ چهره ورزشکاران را با آدمهای دیگر قیاس کند؛ زیر پای قیاسی ترقه بیندازد و… خودش هم متوجه نیست که زیادهروی نتیجهای جز پسزده شدن از سوی مخاطب ندارد.
نکته ویژه: رفتار تیموری در «جوکر» جواب داد؛ جنس «قهرمان» اما متفاوت است و او تمرکزی بر اجرا ندارد.
مجری/ حامد سلطانی
فضای کلی: یکی از چالشهای مهم شبکه سه برای ویژهبرنامه سال تحویل، انتخاب مجری بود. سالهای گذشته با حضور احسان علیخانی و رضا رشیدپور خیال مدیران این شبکه راحت بود اما امسال به گزینههایی چون سیدبشیر حسینی و مهران رجبی فکر میکردند. در نهایت قرعه بهنام حامد سلطانی افتاد که جزو مجریان پرکار سالهای اخیر شبکه سه است.
چرا بازنده است؟ شبکه سه همیشه در سال تحویل یک گام جلوتر از رقبا بود؛ چه از نظر جنس برنامه و چه اجرای مجریان. امسال شرایط فرق میکرد و این شبکه از جاهطلبی همیشگی فاصله گرفت و به اجرای حامد سلطانی راضی شد. او نهایت تلاش خود را کرد تا ویژهبرنامه «سال نو» جذاب شود اما چه حیف که توان او محدود است و توقع تکرار موفقیت امثال علیخانی و رشیدپور انتظاری گزاف است. از قضا مهمانهایی مثل وحید شمسایی، مهران غفوریان، علی صادقی، خداداد عزیزی، داریوش ارجمند و… مقابلش قرار گرفتند اما نتوانست مصاحبههایی جذاب انجام دهد. ضعف سلطانی وقتی بیش از پیش به چشم آمد که علی صادقی دل به شوخی نمیداد و مجری هم قادر به شکستن یخ او نبود. بر عکس وقتی غفوریان بذله میگفت، مجری با ورودهای نابجا جلوی او را میگرفت.
نکته ویژه: شبکه سه باید فکری اساسی برای مجریان ویژهبرنامههای خود بکند.
نویسنده و کارگردان/ احمدرضا معتمدی
فضای کلی: «چاخان پاخان» نام تلهتئاتری است که به کارگردانی و نویسندگی احمدرضا معتمدی با حضور قدرتالله ایزدی در سبک تهران و اصفهان در ایام نوروز از شبکه نسیم پخش شد. علاوه بر ایزدی، داود فتحعلیبیگی، عباس محبوب، یدالله شادمانی، داود داداشی، طاهره بهرامی، شهره اشتری و… در این تلهتئاتر کمدی حضور داشتند.
چرا بازنده است؟ اواخر دهه هفتاد مجموعهای با عنوان «تئاتر در صحنه» با حضور قدرتالله ایزدی از شبکه پنج پخش میشد. این مجموعه شامل تئاترهایی بود که با حضور ایزدی در اصفهان روی صحنه رفته بود که ضبط تلویزیونی شده بود و از طریق این برنامه پخش میشد و محبوبیت ایزدی را به همراه داشت. بهنظر میرسید این سابقه و نیز محبوبیت ایزدی به کمک «چاخان پاخان» بیاید اما احمدرضا معتمدی در مقام نویسنده و کارگردان نتوانست گامی بلند در این زمینه بردارد. خاصه آنکه بارها تاکید شد این مجموعه از کمدی سبک تهران و اصفهان بهره برده. رجوع به داشتههای قدیمی اتفاقی ارزشمند است اما اگر فاقد افزودهای نو باشد تلاشها به ثمر نمینشیند. مخاطب امروزی به شوخیهای تاریخ مصرف گذشته مثل حسادت زنانه، شوخی ارباب و استاد و… نمیخندد و اصلا ارتباط نمیگیرد.
نکته ویژه: قدرتالله ایزدی همچنان کمدین توانمندی است اما در «چاخان پاخان» بهدرستی از ظرفیت او استفاده نشد.
برنامه/ خودمونی
فضای کلی: شبکه سه سال پیش به یکباره از «خودمونی» با اجرای مهران رجبی رونمایی کرد و در نوروز امسال فصل دوم آن را در کنداکتور قرار داد. در هر قسمت چند شرکتکننده در برنامه حاضر میشوند و توانایی خود را در چالشهای مختلف محک میزنند.
چرا بازنده است؟ یکی از ایرادهایی که به سری اول «خودمونی» وارد کردیم، ثابت بودن آیتمهایش بود که بعد از مدتی جذابیت خود را از دست دادند.
در نوروز فضای برنامه و نیز آیتمها عوض شد اما با این تغییرات هم «خودمونی» تبدیل به برنامهای شاخص نشده است. حالا شرکتکنندهها در قامت فوتبالیستهای فوتبال دستی حاضر میشوند، سطل آب دست به دست میکنند، سوار بر اسبی میشوند که محبوب بچهها در پارکهاست و…. قرار است افتادن و لیز خوردن و اتفاقاتی از این دست از مخاطب خنده بگیرد. برنامه سرگرمکننده خوب است اما به چه قیمتی؟ با آیتمهای نهچندان جذاب و تکرار یکسری اتفاق در هر قسمت؟
نکته ویژه: مهران رجبی از فرامتن لطمه خورده وگرنه همچنان همان بازیگر-مجری بذلهگو است. فارغ از حواشی، ظرفیت او برای اجرای یک برنامه محدود است و پلاتوها و نیز شوخیهایش قدرت همراه کردن طیف زیادی از مخاطبان را ندارد. این ضعفی است که در فصل دوم «خودمونی» بیش از پیش به اجرای او لطمه زده است.
سریال/ آتش و باد
فضای کلی: مجتبی راعی از مهر 98 تولید سریال «جشن سربرون» را آغاز کرد که در نهایت با نام «آتش و باد» در کنداکتور نوروزی شبکه سه قرار داده شد. پخش این سریال تا پس از ماه رمضان ادامه دارد و داستان آن ماجرای درگیری بهادر، کدخدای ایل پوسان با کدخدای طایفه همسایه (سرخو) است و همچنین مشروطیت را از زاویه نگاه ایلات روایت میکند.
چرا بازنده است؟ برای قضاوت نهایی درباره «آتش و باد» صبر میکنیم اما تا به اینجا میتوان با قاطعیت گفت شبکه سه در انتخاب این سریال برای نوروز دچار خطای استراتژیک شده است. فضای این سریال مناسبت نوروز نیست؛ بهویژه آنکه در قسمتهای پخش شده حجم درگیریها بیش از فضای لطیف و شاد بود. مواردی مثل جشن سربرون، شادی و پایکوبی در سریال کم بود و نسبتی با نوروز و حتی رمضان ندارد. وانگهی بخش زیادی از داستان به کلیشه دعوا بر سر یک دختر گذشت. میدانیم داستان در زمانهای میگذرد که جنگ بر سر تصاحب یک دختر متداول بوده اما برای مخاطب امروزی باید روایتی تازه و سرراست از ماجرا داشت. فعلا این را هم داشته باشید که «آتش و باد» بعید است به گرد موفقیت سریالی چون «روزی روزگاری» برسد؛ فارغ از موضوع و نوع نگاه دو سریال.
نکته ویژه: شبکه سه در سالهای اخیر سراغ سریالهایی میرود که ربطی به نوروز و رمضان ندارد؛ مثلا «گاندو 2» و «نجلا 2».
