روزنامه هفت صبح، یاسر نوروزی| خانم مینا فتحی را با ترجمه آثار پرفروش روانشناسی نظیر «آدمهای سمّی»، «والدین سمّی»، «مردان بچهننه»، «روابط شکننده»، «چگونه پروانه شدم» (اثر اروین یالوم) و… میشناسیم. فتحی رمانی نیز دارد با عنوان «شاید سرنوشت اینطور نوشت» که به چاپهای متعدد رسیده. او متولد تهران و در حال حاضر ساکن کالیفرنیاست. هرچند درآمد حاصل از فروش کتابهایش را در ایران، صرف زنان و کودکان بدسرپرست و بیسرپرست میکند.
فتحی در تأسیس کتابخانههایی در سیستان و بلوچستان نیز همکاری داشته و همین نکات، دغدغه فرهنگیاش را نشان میدهد. با این حال آثار او هم در سالهای اخیر طعمه پختهخواری بعضی ناشران قرار گرفته؛ یعنی تا دیدهاند آثار او از سمت مخاطب با استقبال مواجه بوده، سراغشان رفتهاند و با بازترجمه، کپی یا دستکاری متن، آنها را به بازار فرستادهاند. در این باره گفتوگویی کوتاه با مینا فتحی انجام دادیم که در ادامه میخوانید.
خانم فتحی، آثار شما قربانی جریانی ناپسند موسوم به «پختهخواری» بوده. یعنی به محض اینکه بعضی کتابهای شما با استقبال خوانندگان مواجه شد، بعضی ناشران سراغش رفتهاند و آن را بازترجمه کردهاند. مثلا میشود بین آنها به «آدمهای سمّی» اشاره کرد. درباره چنین ناشرانی و چنین رفتاری چه نظری دارید؟
ممنون از اینکه بهعنوان یک روزنامهنگار متعهد و دلسوز حوزه کتاب به چنین معضل جدی که مثل سرطان حوزه ترجمه، نویسندگی و نشر را مورد حمله و آسیب قرار داده میپردازید. بله، کتاب «آدمهای سمّی» که با ترجمه بنده الان در چاپ سیویکم است، بعد از ترجمه من اکنون حدود بیست ورژن دیگر دارد با نام مترجمین و ناشرین مختلف. برخی از این بهاصطلاح مترجمین هم یا وجود خارجی ندارند یا مثلا رشته تحصیلیشان زبان عربی است! ای کاش ارگانی مسئولیت ارزیابی و سنجش سواد ترجمه تخصصی این مترجمین یا مترجمنماها را به عهده بگیرد که این امر به حل این معضل به میزان زیادی کمک میکند.
بهعلاوه، حق خوانندگان با خواندن ترجمههای بد و کپی و دستکاریشده، ضایع نمیشود و حق مترجمین واقعی و باسواد و دلسوز تضییع نمیشود و ناشرین زحمتکش و واقعی هم اینگونه دستخوش بحران نمیشوند. شما شاید اطلاع داشته باشید که من بهعنوان یک مترجم و نویسنده ساکن خارج از کشور، درآمد حاصل از فروش ۱۰ ترجمه خودم در ایران را صرف زنان وکودکان بیسرپرست میکنم، پس این تقلبات تبعات گستردهتری را میتواند در بر داشته باشد.
شما مترجم برخی آثار دکتر یالوم هم هستید. درباره کپیبرداری از ترجمههای یالوم در ایران چه نظری دارید؟
مدتهاست در ایران کتابهای دکتر یالوم دریچهای تازه به دنیای آگاهی، روشنبینی و کتاب و کتابخوانی گشوده است و ایشان خود بهعنوان یکی از زیباترین سمبلهای زیسته انسانی، خدمت زیادی در زمینه رشد به مردم کرده است و البته که کتابهای ایشان هم نمیتوانند از دم تیغ بیعدالتی و تعرضات ناشرین کپیکار و بهقول شما پختهخوار و مترجمنماهای وابسته به آن ناشرین نگذشته باشد.
من بهعنوان مترجمی که به ترجمه دو تا از آثار ارزشمند دکتر یالوم در ایران افتخار میکنم، متاسفانه شاهد تقلبات و این دستبردهای افراد بیوجدان هستم. کتابها و آثار گرانسنگی که با تغییر و دستکاری و برگردان متن با جملات و مفاهیم مشابه و گاه حذف و ناقص کردن کتاب برای ارزانی به ماهیتی ساختگی و فیک و کم محتوا تبدیل میشوند.
این خیانت در حق خواننده، نویسنده، ناشر و مترجمی نظیر من است که روزها زحمت کشیده و کلمه به کلمه کتابی را با دقت و وسواس ترجمه کرده و توسط ناشری معتبر در اختیار خواننده گذاشته تا مردم سرزمینمان از کتابها و دانش جدید موجود در کتابها دور نمانده باشند. من کاملا معتقدم ترجمه مسئولیت سنگین، اخلاقی و مهمی است که فرهنگ و ادبیات و دانش هر ملتی را تغذیه میکند و دغلبازی و تجارت نباید جایی در این امر خطیر داشته باشد.
