هفت صبح| توافق ایران و آمریکا جمعه در ژنو امضا خواهد شد. این توافق حاصل ماهها مذاکره و عبور از یک جنگ چهلروزه است. درباره این توافق میتوان از زوایای گوناگون سخن گفت. مثلا میتوان آن را از زاویه موازنه قدرت در منطقه، پیامدهای سیاسی آن، آثار اقتصادی و امنیتیاش و مواردی از این دست بررسی کرد. اما هیچکدام از این موضوعات به اندازه تأثیر توافق بر زندگی مردم ایران اهمیت ندارد. مهمترین دستاورد این توافق را باید در بازگشت آرامش، امنیت روانی و گشوده شدن افق آینده جستوجو کرد.
متاسفانه سالهای طولانی است که بخش بزرگی از جامعه ایران با احساس نااطمینانی زندگی میکند. تحریم روی کیفیت زندگی مردم ایران تاثیر گذاشته و قدرت خرید خانوادهها را کاهش داده است. حتی روی نگاه مردم ایران به آیندهشان نیز سایه انداخته است. بسیاری از مردم در این سالها نتوانستهاند آنگونه که میخواهند برای زندگی خودشان برنامهریزی کنند. این وضعیت به مرور آرامش روانی جامعه را تحت تأثیر قرار داد و حس بیثباتی را گسترش داد. واقعیت این است که بسیاری از ایرانیان در سالهای اخیر زندگی را به تعویق انداختند.
چون نمیدانستند چند ماه بعد چه رخ خواهد داد. هر روز خبری تازه از تحریم، تنش، بحران یا احتمال درگیری منتشر میشد. فضای عمومی کشور در این ماهها و سالها به انتظار عادت کرده است. انتظار برای کاهش تنشها، رفع محدودیتها و برای روزی که بتوان با اطمینان بیشتری درباره آینده سخن گفت. درنتیجه شاهد فرسایش روح جامعه بودیم. مردم خسته شدند. چون آینده مبهم بود و همین ابهام و نداشتن چشمانداز، تصمیمگیری برای آینده را دشوار میکرد. خب طبیعی است که خانوادهها محتاطتر میشوند. سرمایهگذاری کاهش پیدا میکند. امید جای خودش را به تردید میدهد و افراد به جای ساختن آینده، درگیر مدیریت نگرانیهای روزمره میشوند.
مهمترین مسئله ایران در سالهای گذشته همین فقدان چشمانداز روشن نسبت به آینده بوده است. جامعهای که نداند فردا چه خواهد شد، توان برنامهریزی، سرمایهگذاری و امیدواری را از دست میدهد. در چنین شرایطی حتی موفقیتهای محدود نیز دیده نمیشوند و کوچکترین ضعفها بزرگ و تعیینکننده به نظر میرسند. تقریباً در هیچ حوزهای شامل اقتصاد، سیاست، فرهنگ و روابط خارجی، کمتر نشانهای از بهبود پایدار دیده میشد. همین مسئله احساس ناامنی و بیثباتی را تشدید می کرد. رشد اقتصادی زمانی برای مردم معنا دارد که در زندگی روزمره آنان اثر بگذارد و آیندهای قابل پیشبینی ایجاد کند. هنگامی که چشماندازی وجود نداشته باشد، فقر، مهاجرت، بیاعتمادی و ناامیدی نیز عمیقتر میشوند.
به همین دلیل، ارزش اصلی این توافق را نباید در متن حقوقی آن ببینیم. اهمیت توافق در بازگرداندن احساس امنیت به زندگی مردم است. بیایید امنیت را این طور تعریف کنیم که مردم بتوانند برای چند سال آینده برنامه داشته باشند. جوانان احساس کنند میتوانند شغل پیدا کنند، خانواده تشکیل دهند و برای فردای خودشان تصمیم بگیرند. صاحبان کسبوکار هر روز با نگرانی از یک شوک تازه سیاسی یا اقتصادی از خواب بیدار نشوند. خانوادهها مطمئن باشند که آینده فرزندانشان در شرایطی باثباتتر رقم خواهد خورد.
باید اعتراف کنیم که جامعه ایران در سالهای گذشته بارها زیر فشار اضطراب قرار گرفته است. بازارها به هر خبر سیاسی واکنش نشان میدادند و بسیاری از تصمیمهای اقتصادی به تحولات خارجی گره خورده بود. فعالان اقتصادی دست نگه میداشتند و منتظر روشن شدن شرایط میماندند. این انتظار طولانی هزینهای داشت که شاید نتوان آن را در آمارها اندازه گرفت. مهمترین اثر آن نیز از دست رفتن آرامش و فرسوده شدن امید اجتماعی است.
اکنون فرصتی تازه پیش روی ایران قرار گرفته تا از این وضعیت فرساینده فاصله بگیریم و زندگی عادی به متن جامعه بازگردد. پس از سالها نگرانی، مردم حق دارند به آینده خودشان و فرزندانشان فکر کنند و برای سالهای پیش رو برنامه داشته باشند و نسبت به فردا احساس اطمینان بیشتری کنند. اینجاست که توافق معنای واقعی خود را پیدا میکند. این توافق میتواند آغاز دورهای باشد که در آن «ایران اقتصادی» بیش از «ایران امنیتی» دیده شود. کشوری که بخش مهمی از توان خود را صرف مدیریت بحرانها کرده، اکنون این فرصت را دارد که توجه بیشتری به تولید، سرمایهگذاری، اشتغال و توسعه معطوف کند. البته هیچ توافقی به تنهایی رفاه ایجاد نمیکند و هیچ متن سیاسی قادر نیست یکشبه مشکلات کشور را حل کند.
اما این توافق یک فرصت بزرگ برای کاهش نگرانیها، افزایش اعتماد و گشودن افقی تازه پیش روی اقتصاد و جامعه است. استفاده از این فرصت به تصمیمهایی بستگی دارد که از این پس گرفته خواهد شد. داوری نهایی درباره این توافق نیز در ژنو یا واشنگتن انجام نمیشود. قضاوت اصلی در خانههای مردم شکل خواهد گرفت. هنگامی که چند سال بعد خانوادههای ایرانی آرامش بیشتری داشته باشند و جوانان با اعتماد بیشتری برای آینده تصمیم بگیرند. بزرگترین دستاورد توافق ایران و آمریکا در ژنو ثبت نخواهد شد. در واشنگتن هم ثبت نخواهد شد. این دستاورد در زندگی مردمی ثبت میشود که سالهای طولانی است با نگرانی و نااطمینانی سر کردهاند و به یک حق ساده برای داشتن آینده و زندگی کردن با امید نیاز دارند.
