روزنامه هفت صبح، مرجان فاطمی | حذف نام نجف دریابندری و سایر مترجمها در برنامه «قصه شب» شبکه چهار. آیا میشود بهترین ترجمه از یک داستان را بدون اشاره به نام مترجم آن خواند؟
درباره برنامه «قصه شب» شبکه چهار و اینکه در زمینه خوانش رمانهای مهم جهان، به سبک و سیاق جدیدی وارد عمل شده و با انتخاب بازیگران شناخته شده و جذابیتهای گرافیکی، ساختار متفاوتی در زمینه داستان ایجاد کرده است بارها در این صفحه نوشتهایم. بنابراین معتقدیم شبکه چهار، با ساخت «قصه شب»، قدم جدیدی برداشته و این مسئله قابل تحسین است. با وجود تمام تعریف و تمجیدها نمیتوانیم از اقدام عجیب این برنامه در حذف نام مترجمهای ایرانی از شناسنامه آثار خارجی چشمپوشی کنیم. آیا شبکه چهار با نام مترجمها مشکل دارد؟ یا برای کیفیت ترجمهها ارزشی قائل نیست؟
*** خبری از مترجمها نیست
هر قسمت از «قصه شب» با نمایش تصویر گرافیکی جلد کتابی که قرار است از روی آن خوانده شود، شروع میشود. در این تصویر گرافیکی فقط نام کتاب دیده میشود و حتی اسم نویسنده هم وجود ندارد. بلافاصله بعد از آن، صفحه دیگری میبینیم که در آن نام نویسنده و نام بازیگری که قرار است آن را بخواند روی صفحه قرار میگیرد و اعلام میشود که درحال خواندن قسمت چندم کتاب هستند. بعد هم نوبت به نقاشیهای مرتبط با کتاب میرسد و داستان شروع میشود. نه روی جلد کتاب و نه در شناسنامهای که برای معرفی آن در نظر گرفته شده، هیچ نامی از مترجم نیست. مثلا در داستان «بازمانده روز»، فقط از کازوئو ایشی گورو نام برده شد و اسم نجف دریابندری از قلم افتاد. در «جنگل بکر» به نام نویسنده یعنی فره ئیرا ده کاسترو اشاره شد و خبری از نام قاسم صنعوی به عنوان مترجم نبود. در «اسکار و خانم صورتی» هم نام مهتاب صبوری حذف شد و…
*** خواندن از روی کاغذ جای کتاب
در قسمت اول «قصه شب» که به خوانش داستان «مدیر مدرسه» جلال آلاحمد اختصاص داشت، فرهاد آئیش، داستان را از روی کتاب میخواند و مخاطبان میتوانستند از ابتدا تا انتها، جلد کتاب را در دستان او ببینند. از قسمت دوم به بعد که «قصه شب» به خوانش رمانهای خارجی رسیده، هیچکدام از بازیگران، موقع خواندن داستان، کتاب به دست ندارند. آنها داستان را یا از روی برگه میخوانند یا کتاب را طوری روی میز قرار میدهند که تصویر جلد آن دیده نشود. این درحالی است که ما ابتدای برنامه، تصویر جلد کتاب را میبینیم و نیازی به این پنهانکاری وجود ندارد. به احتمال زیاد، در اینجا هم مشکل، پنهان کردن نام مترجم کتاب است!
*** بازمانده روز بدون نام نجف دریابندری
مخاطبان شبکه چهار، مخصوصا مخاطبانی که برنامهای مثل «قصه شب» را دنبال میکنند، افراد کتابخوان و اهل مطالعهای هستند. اکثر آنها داستانهای انتخاب شده برای خوانش در این برنامه را از پیش میشناسند و حتی اگر نخوانده باشند هم درباره نویسنده و مترجمشان اطلاعاتی دارند یا نهایتا تصویر جلد آنها را در کتابفروشیها دیدهاند. پس طبیعی است وقتی تصویر جلد رمان معروفی مثل «بازمانده صبح» اثر کازوئو ایشی گورو را ببینند متوجه میشوند قرار است آن را با ترجمه نجف دریابندری بشنوند. خب در این صورت، چه اصراری به پنهان کردن نام مترجم وجود دارد!
آیا کیفیت ترجمه برایشان اهمیتی نداشته؟ یا برای حذف این نامها عمدی وجود دارد؟ برای پاسخ به این سوال باید گفت کسی که از بین نسخههای «بازمانده صبح»، دست روی ترجمه نجف دریابندری میگذارد حتما این مترجم را بهخوبی میشناسد و خوب میداند که با مهارت ویژهای سراغ ترجمه آن رفته و برای نزدیک شدن به لحن راوی داستان، از زبان دوره قاجار استفاده کرده است. بنابراین میداند که نمیتوان به راحتی اسم این مترجم را از روی چنین داستانی برداشت و آن را خواند. از آنجایی که برنامه در شبکه چهار ساخته شده، نمیتوانیم باور کنیم که کیفیت ترجمه و نام مترجم، برای عوامل برنامه بیاهمیت بوده باشد. بنابراین گزینه دوم محتملتر به نظر میرسد!
*** به شیوه ستارهساز …
دو سه هفته پیش در مسابقه «ستاره ساز» بخشی از فیلم «مسافر» عباس کیارستمی به نمایش درآمد و مجتبی جباری، یکی از داورهای مسابقه درباره استعداد و خلاقیت کارگردان این فیلم صحبت به میان آورد اما هیچ اشارهای به نام عباس کیارستمی نشد! آن زمان نوشتیم اگر قرار بود اسمی از عباس کیارستمی نیاورید چرا فیلمش را پخش کردید؟ اصلا مگر میشود بخشی از فیلم یک کارگردان مشهور را پخش کنید و راجع به استعداد او در فیلمسازی حرف بزنید اما کوچکترین اشاره ای به نام او نداشته باشید؟! حالا هم همین سوال را میپرسیم مگر میشود بهترین ترجمه از یک اثر را برای خوانش انتخاب کنید اما اسمی از مترجم به میان نیاورید؟
