روزنامه هفت صبح| سهشنبه بعدازظهر ساختمان میرداماد میزبان همه معاونان ارزی بانک مرکزی بود. همه آنهایی که از دولت نهم تا سیزدهم در همین ساختمان روزی رفتوآمد داشتند. یعنی از دولتهای احمدینژاد، روحانی و حالا رئیسی. یک جلسه سه ساعته که تا بعدازظهر طول کشید و به گفتن تجربیات و نقاط ضعف و قوت دوران آنها گذشت.
معاون ارزی شبیه عوامل پشت صحنه آثار سینمایی است. کسی آنها را نمیبیند، جلوی دوربین نمیآیند، مصاحبه نمیکنند و کمتر از معاونان دیگر شناخته میشوند. در این مهمانی همگی قصههای زیادی برای گفتن داشتند. از پرچالشترین آنها یعنی احمد عراقچی گرفته تا جوانترینشان که همین معاون ارزی کنونی یعنی افشین پناهی است. مسنترین آنها هم غلامعلی کامیاب، معاون ارزی اولین سال دولت روحانی بود که در عکس با موهای یکدست سفید قابل تشخیص است.
اولین نفری که انتظار حضور او میرفت، پرسابقهترین معاون ارزی بوده که از دولتهای ششم تا نهم روی صندلی معاونت ارزی بانک نشسته بود. محمد جعفر مجرد، تازه سال 86 از ساختمان میرداماد خارج شد و در این مهمانی حضور نداشت. گفته میشود که او در سفری خارج از کشور به سر میبرد اما بررسیهای هفت صبح نشان میدهد که مجرد احتمالا خیلی وقت است که به ایران نیامده. او سالهای زیادی نماینده ایران در صندوق بینالمللی پول بود. وقتی محمود احمدینژاد سال 1386 او (و البته افراد دیگری در این ساختمان) را برکنار کرد مجرد به آمریکا رفت و نماینده ایران در صندوق بینالمللی پول شد.
تا 10 سال بعد همچنان در همین جایگاه قرار داشت تا اینکه بعدا که عبدالناصر همتی به بانک مرکزی آمد فرد دیگری را در این سمت قرار داد. نکته جالب اینکه بعد از برکناری او تا مدتها دیگر به ایران نیامد و این موضوع خیلی به چشم رسانههای اصولگرا میآمد. محمدجعفر مجرد در سال ۱۳۵۰ تحصیلات کارشناسی ارشد خود را در رشته اقتصاد گرفت و در دانشگاه برکلی کالیفرنیا آمریکا به پایان رساند و مدرک دکترا را نیز در سال ۱۳۵۶ در رشته اقتصاد بینالملل و اقتصادسنجی از دانشگاه پنسیلوانیا آمریکا گرفت.
حالا اصلا چرا برکنار شد؟ آن زمان خبرگزاری فارس نوشته بوده که دلیل برکناری او این بوده که برای خرید دو میلیارد دلار اوراق عرضه دولتی وزارت خزانهداری آمریکا اقدام کرده و همین کار منجر به برکناریاش شده بود. بعدا روحانی هم در یکی از سخنرانیهایش به همین موضوع اشاره کرد. یکسال بعد از برکناری او از سمت معاون ارزی، تازه محمود بهمنی که از بانک ملی آمده بود، کلید ساختمان میرداماد را گرفت و این معاونت دیگر تند و تند عوض شد.
وقتی مجرد رفت، رضا راعی آمد. راعی در این عکس حضور دارد او قبلا از بانک توسعه تجارت بود و تا سال 1388 هم بر سر این پست ماند. راعی قرار بود که در دولت آخر روحانی به عنوان رئیس سازمان بورس معرفی شود. او یک بار زمانی که بورس تازه در کشور ما گل کرده بود در یک گفتوگوی تلویزیونی حرفهای جنجالی داشت و گفته بود: «الان همه خوشحالاند که بورس مثبت است اما امان از روزی که دولت سهاماش را عرضه کند.» راعی بعدا به عنوان قائم مقام سازمان تامین اجتماعی معرفی شد. نکته جالب اینکه آن زمان رسانهها خبر دادند که پسر او عضو هیات مدیره داروپخش و برادر او هم عضو هیات مدیره پتروشیمی امیرکبیر است که هر دو از شرکتهای زیرمجموعه تامین اجتماعی بودند.
بعد از او نوبت برهانی بود که از بانک صادرات آمد و بعد از یک ماه بعد هم رفتنی شد. برهانی آرامترین معاون بانک مرکزی بوده که از او اطلاعات زیادی در دسترس نیست. بعد از او کمال سیدعلی آمد. سیدعلی هم مانند برهانی از بانک صادرات آمده بود ولی باز مانند معاون قبلی خیلی زود رفت. بعد از آنها نوبت به چه کسی رسید؟
حالوهوای آن دولت را به خاطر بیاورید که محمود احمدی نژاد برای اولین بار یک زن را به عنوان وزیر بهداشت گماشته و یکی را هم به عنوان وزیر آموزش و پرورش معرفی کرده که رای نیاورد؛ اینجا هم برای اولینبار یک زن معرفی شد. قرار بود در این مهمانی مینو کیانیراد هم حضور داشته باشد اما گویا به دلیل یک کلاس دانشگاهی حاضر نشده بود. کیانیراد تا آخرین سال همزمان با بهمنی در همین ساختمان رفتوآمد داشت تا اینکه ولی الله سیف از سوی روحانی برای بانک مرکزی معرفی شد.
ولی الله سیف شهریور سال 1392 کامیاب را معرفی کرد. همان مرد مو جو گندمی حاضر در این عکس. اینجا هنوز دلار سه هزار تومان بود و کامیاب با نوسانهای ارزی ناشی از تحریمها باید جدال میکرد. وقتی کامیاب برای آخرینبار از صندلی معاونت خود در اداره ارزی بلند شد، دلار هنوز از کانال سه هزار تومان بالاتر نرفته بود.
کامیاب از تحصیلکردههای ام بی ای آمریکاست. زمانی که هنوز این رشته در ایران شناخته نشده بود به ایران برگشت و کار را در سازمان بودجه شروع کرد. او بعد از مجرد، طولانیترین دورههای معاونت ارزی را در تمام دوران بانک مرکزی داشته. او سال 96 به یک معاونت دیگر منتقل شد. به جای کامیاب، پرچالشترین مرد دوران بانک مرکزی آمد. یعنی احمد عراقچی.
این برای اولینبار بود که یک نفر خارج از سیستم بانکی وارد بانک مرکزی شد. البته فامیلی مشترک او با عباس عراقچی هم در شهرتش تاثیرگذار بود. او در واقع برادرزاده معاون وزیر امور خارجه وقت بود. احمد عراقچی در دانشگاه بهشتی اقتصاد خوانده بود. ارشد خود را در دانشگاه معروف نیویورک گرفت و دوباره یک کارشناسی ارشد دیگر اقتصاد هم از دانشگاه تهران. خبر بازداشت عراقچی را اژهای، سخنگوی قوه قضائیه داد.
جزئیات پرونده او در فرایند دادگاه و محکومیتش مشخص شد که بعدا با عفو رهبری از زندان خارج شد. اینکه چرا پای عراقچی به زندان رسید، یک بار در مصاحبه بسیار مفصل او با خبرگزاری تسنیم شرح داده شده است. از اواسط سال 96 که نشانههای نوسانات بازار ارز مشخص میشود، احمد عراقچی، معاون ارزی وقت بانک مرکزی که تازه به این سمت منصوب شده بوده است با هماهنگی رئیس بانک مرکزی تصمیم میگیرند برای مدیریت بازار آشفته ارز بهجای اقدامات تخصصی و علمی، مقادیری ارز را بهصورت محرمانه و غیررسمی به بازار قاچاق وارد کنند تا بتوانند قیمتها را کنترل کنند.
اینطور که بعدا عراقچی گفته بود حتی رئیسجمهور هم در جریان این بوده اما در این فرایند فردی مسئولیت فروش ارز در بازار قاچاق را به عهده میگیرد و مشغول معامله فردایی میشود که اصلا خود بانک مرکزی ممنوع اعلام کرده بود. گویا همه این اتفاقها و جابهجایی پول به حساب این دلال، در یک فرایند غیر شفافی اتفاق میافتد که همه مسئولان و سران مملکت از آن خبر داشتند و اصطلاحا هماهنگ شده بود.
هفتم مرداد 97، یعنی یک هفته قبل از بازداشت او دلار به چهار هزار و 400 تومان رسیده بود که 600 تومان از زمانی که عراقچی در این سمت نشسته بود گرانتر شده بود. او دو ماه بعد از بازداشت آزاد شد اما بررسیهای قضایی برای پروندهاش ادامه داشت تا اینکه آذر ماه 1400 رهبری دستوری برای بازنگری در حکم او و سیف داد. در سریال گاندو هم نقش ویژهای به او که حالا 45 سال دارد اختصاص داده بود.
از روزی که عراقچی بازداشت شد تا غلامرضا پناهی به جای او بنشیند، دلار رکورد زد. او در بحبوحه همه تهدیدها و اتفاقهایی که برای عراقچی رخ داد کم حاشیه و البته بیسروصدا از بانک ملی به میرداماد آمد. پناهی زمانی به این جایگاه رسید که دلار در بازار آزاد به 10 هزار و 500 تومان و همتی به عنوان رئیس بانک مرکزی به این ساختمان معرفی شده بود. او تا چند ماه اول فعالیت دولت سیزدهم هم در بانک و همین سمت حضور داشت. حتی سال پیش همراه تیم مذاکرهکننده هستهای به وین هم رفت. در دوره او نرخ دلار عدد 31 هزار و 800 تومان را هم ثبت کرد.
افشین خانی انتخاب علی صالح آبادی برای این سمت بود که دی ماه سال گذشته در این جایگاه قرار گرفت. او دکتری مدیریت بازرگانی، دانشگاه تهران را دارد و از بانک صادرات به این جایگاه رسیده است. از روزی که او روی این صندلی نشست دلار از 27 هزار و 400 تومان به حدود 36 هزار تومان در هفته اخیر رسیده است.
