روزنامه هفت صبح | دولت این روزها با شش بحران بزرگ در شش جهت خود روبهرو شده. بحران آب، بحران اجارهبها، زائران اربعین، فیفا، واردات خودرو و برجام. زائران در هر دو سوی مرز گرمازدگی و امکانات نامناسب بهداشتی را از چشم وزارت کشور میبینند؛ قطع شدن آب را از چشم وزیر نیرو میدیدند؛ وزارت صمت را بابت سختگیریهای واردات خودرو متهم میکنند؛ معطل نتایج وزارت امور خارجه از برجام هستند؛ وزیر ورزش را مقصر حادثه مشهد و خطر تعلیق ایران میدانند و طرح افزایش ۲۵درصدی اجاره وزارت راه و شهرسازی را شکست خورده توصیف میکنند. در این شش بحران دولت تاکنون چه اقداماتی داشته و مردم چه انتظاراتی داشتهاند؟
یک: واردات خودرو و چهار نقطه مبهم
سه سال محرومیت از واردات خودرو بازار خودرو در ایران را که میگویند یک میلیون و دویست هزار اتومبیل ظرفیت خرید و فروش سالیانهاش است را تشنه نگه داشته است. تا حد جنون! هرچند همیشه ده درصد این بازار نصیب وارداتیها میشده است. حتی در بهترین شرایط! حالا همه منتظر بازشدن قفل ماجرا و جلوگیری از تبدیل خیابانهای تهران به خیابانهای هاوانا هستند.
چه کسی وارد خواهد کرد؟ اگرچه برای از راه رسیدن محمولههای خودروهای وارداتی خیلیزود است اما انجمن واردات خودرو میگوید که آنها هیچ واردکنندهای نمیشناسند که حتی وارد مذاکره شده باشد. از طرف دیگر خود دولت هم که نمیتواند واردکننده اصلی باشد. پس چه کسی قرار است با وارد کردن خودروهای ۱۰هزار تا ۲۰هزار دلاری، بازار خودرو را ساماندهی کند؟ هنوز معلوم نیست. در نشست خبری وزیر صمت وقتی خبرنگاری از فاطمیامین پرسید که زر ماکارون چطور قرار است خودرو وارد کند؟
جواب داد که بروید از خودش بپرسید. بهغیر از زر ماکارون، زمزمههایی هم از سمت صادرکنندههای فرش شنیده شده که هر کسی بتواند ۷۰میلیون دلار فرش صادر کند، میتواند خودرو هم وارد کند. احتمالا سایپا و ایران خودرو جزو گزینههای واردات هستند. با توجه به مجوز استفاده از رمز ارزها شاید ماموت خودرو هم از گزینههای واردات خودرو باشد. به هرحال پای یک بیزینس یک میلیارددلاری آن هم ظرف چند ماه محدود در میان است. حدس زده میشود هفتادهزار خودرو با قیمتهای بین ده تا بیست هزار دلار وارد شوند. از کمپانیهای ژاپنی و کرهای و آلمانی و فرانسوی و البته چینی! برآوردها از ورود اولین محموله خودروهای خارجی در آذرماه خبر میدهند.
هنوز معلوم نیست عوارض و گمرکی شناور در بورس خودرو چطور تعیین شود. قبلا واردکنندهها با عوارض و تعرفه معینی روبهرو بودند اما حالا روند فروش خودروهای وارداتی به بورس واگذار شده و عوارض بهصورت شناور براساس مابهالتفاوت نرخ اولیه خرید از قیمت عرضه شده در بورس تعیین خواهد شد.
وزارت صمت تعیین کرده که فقط باید با منابع ارزی حاصل از صادرات و سرمایهگذاری خارجی خودرو وارد کنیم اما هنوز هم بانک مرکزی دستورالعملی برای روشن کردن این مسیر ارزی نداده. یعنی مشخص نکرده که این یک میلیارد یورویی که میتواند به واردات خودرو اختصاص پیدا کند، از چه مسیری تامین خواهد شد.
دو: اربعین صداوسیما یا اربعین تلگرام؟
ابتدا همهچیز داشت خوب پیش میرفت. تبلیغات خوبی شده بود، هم اتوبوسها با صد درصد ظرفیت راهی مرزها میشدند، هم پارکینگهای خودرو تعیین شده بود. از آنطرف مرزهای ایران با اقلیم کردستان هم که سالهای پیش به روی زائران بسته میشد، امسال بازگشایی شد. با این حال از روز جمعه هجدهم شهریور این نظم بههم ریخت و بحران بعدی، برای وزارت کشور و سازمان حج و زیارت پیش آمد. چرا برای این دو؟ چون ما دو ستاد اربعین داشتیم که ستاد اربعین مرکزی زیر نظر وزارت کشور قرار داشت و دومی زیر نظر سازمان حج. حالا بحران چه بود؟
عراق روز جمعه اعلام کرد که توان کنترل این تعداد مسافر را ندارد و مرزهای خود را بست. مشکل اول پشت مرزها در ایران شکل گرفت. از آنجاییکه این موضوع پیشبینی نشده بود، مردم شب خود را در شرایط بهداشتی نامناسب، در گرما و در میان آلودگی در مرز گذراندند و مدام به این جمعیت اضافه شد.
تصاویر مخابره شده از عراق حاکی از گرمازدگی ۹هزار ایرانی بود که در اوج گرما به علت از دست دادن آب بدن، دچار بیماریهای گوارشی میشدند. حداقل بخش خوب ماجرا این بود که سازمان اورژانس و هلالاحمر در عراق نیروهای خود را ارسال کرده بود که به مسافران خدمترسانی کند.
از چهارشنبه هفته قبل تا امروز دو میلیون ایرانی وارد عراق شدند. ایران پیشبینی کرده که این عدد تا ۵میلیون نفر هم برسد؛ یعنی درست تا ۷ روز آینده این عدد احتمالا از این مقدار هم افزایش مییابد. نکته قابل توجه این است که همواره میزان ورودی مرز خیلی بیشتر از خروجی آن بوده. مثلا در ۲۴ساعت جمعه تا شنبه ۵۱هزار نفر به چذابه وارد شدند ولی ۱۴هزار نفر خارج شدند. مشکل این است که ایرانیان در نجف و کربلا بیشتر از یک روز میمانند و با وجود تاکید مسئولان، شهروندان علاقهای به بازگشت زودهنگام ندارند.
امکانات مشکل دیگر سفر اربعین بود. مسئولان عراق گفتهاند تعداد آب آشامیدنی کم است، تعداد موکبها هم اندازه زائران نیست. اتوبوس هم در این کشور پیدا نمیشود. همگی آن را از چشم دولتی میبینند که سفر اربعین را تبلیغ کرده بود. حتی ویدئوهایی از انتقال ایرانیان با چنگکهای لودر، بهجای اتوبوس هم منتشر شده. ایران تا امروز چند صد دستگاه اتوبوس برای همین منظور به مرزها فرستاده تا از عراق به شهرهای نجف و کربلا بروند. این فرایند از روز جمعه شروع شده ولی اگر زودتر کلید میخورد مسافران با خودروها و اتوبوسهای ایرانی از مرز میگذشتند و بدون امکانات در بیابان رها نمیشدند.
یکی دیگر از مشکلاتی که عراق برای ایرانیها درست کرده، تلفات جادهای است که به دلیل خستگی رانندهها و مشکلات جاده امسال در چندین مورد منجر به مرگ شده.عراق مشکل دیگر را کنترل ورودیها از ایران میداند. دیروز یکی از مسئولان عراقی درخواست کرده بود که ایران مسافران را یکدفعه وارد این کشور نکند. این اولین اقدامی بود که دولت با اجرای آن میتوانست مانع این هرج و مرج شود.
شرایط سیاسی در عراق، محدودیت جادهها و ناکارآمد بودن وضعیت حملونقل عراق از قبل برای دولت ما محرز بوده. مردم عراق از ماه پیش درگیر بیآبی و اعتراضات خیابانی به علت قطع برق بودند. این مشکلات حالا در نجف و کربلا هم ادامه داشته و بهجز بیآبی و گرمازدگی، بیبرقی را هم برای ایرانیان به سوغات آورده.
سه: برجام، فروش نفت و چند چالش اقتصادی دیگر
در حالی که رسانهها و چهرههای نزدیک به دولت خودشان را آماده میکردند از تمام کردن کار نیمه تمام دولت قبل در این دولت یعنی امضای توافق با غرب رونمایی کنند آنقدر روند مذاکرات و خبرهای شل کن و سفت کن مذاکرات زیاد شده که حتی اهالی اقتصاد بازار هم میگویند که ضرب تاثیر مذاکره بر بازارها گرفته شده و خبرهای مهم هم نمیتوانند چندان سرنوشتساز باشند. حالا بیشتر تحلیلگران میگویند که حداقل تا آبان نباید منتظر به نتیجه رسیدن مذاکرهها بود و همین دیروز هم بیانیه فرانسه، انگلیس و آلمان لحنی داشت که باز رسیدن به آن امضای موعود را دور از دسترس نشان میداد.
آنها در بیانیهشان نوشتند که «مواضع اخیر ایران تردیدهای جدی در مورد قصد بازگشت ایران به توافق هستهای ایجاد میکند» و «ایران متأسفانه ترجیح داد از فرصت دیپلماتیک تعیینکننده استفاده نکند و به تشدید برنامه هستهای خود ادامه داد. ایران بار دیگر موضوعات جداگانه و فرابرجامی را در رابطه با تعهدات خود باز کرده است.» جدا از اینکه آنها چقدر راست میگویند و خودشان چطور در مذاکره حاضر شدهاند، ادامه وضعیت موجود میتواند پیچیدگیهای مملکتداری را برای دولت بسیار بیشتر کند.
ممکن است شما هم به یاد حرف هایی درباره اینکه ایران دیگر صادرات نفت در شرایط تحریمی را یاد گرفته بیفتید یا حرفهای منتقدان دولت گذشته پیش چشمتان بیاید که ناتوانی دولت روحانی در فروش نفت را به بیعرضگیاش گره میزدند اما آنچه با مرور گزارش تفریغ بودجه که ۵ روز پیش منتشر شد میشود فهمید این است که با وجود همه آمارها، ایران به طور متوسط روزانه حدود ۲۵۶هزار بشکه نفت صادر کرده است.
البته مسعود میرکاظمی رئیس سازمان برنامه و بودجه هم چند روز پیش گفته بود بخش مهمی از درآمدهای نفتی تحقق پیدا نکرده است اما گزارش تفریغ بودجه این موضوع را با عدد و رقم نشان میدهد. این گزارش میگوید که منابع وصولی حاصل از صادرات نفت خام، میعانات گازی و خالص گاز صادراتی در چهارماهه اول سال ۱۴۰۱ به حدود ۶۶هزار میلیارد تومان رسیده به عبارتی دیگر حدود ۶۰ درصد هدفگذاری صورت گرفته در زمینه فروش نفت محقق نشده است. ضمن اینکه صادرات نفت تنها چالش درآمدی دولت نیست بلکه گرفتن پول همین مقدار نفتی که میفروشد هم به راحتی به دستش نمیرسد.
نکته دیگری که نشان میدهد این دولت مخصوصا از نظر اقتصادی بیش از هر وقت دیگری به توافق نیاز دارد این است که اغلب سیاستهایی که در پیش گرفته نیازمند اعتبارات و نقدینگی هستند؛ از تسهیلاتی که وعدهشان را میدهد تا پروژههایی مانند ساخت یک میلیون مسکن در سال و… حالا یا باید این نقدینگی با دلارهای نفتی تامین شود یا به صورت بدون پشتوانه افزایش پیدا کند که این یعنی تورم بیشتر، موضوعی که فشارها بر دولت را بیشتر میکند.فرسایشی شدن روند مذاکرات خودش را در یکی دیگر از حوزههای اقتصادی که دولت وعدههای زیادی برای اصلاح آن داده بود هم نشان میدهد: بازار سرمایه.
بعد از اینکه اهالی بورس متوجه شدند قرار نیست با اصلاحات سیاستی اتفاق خاصی در این بازار بیفتد چشمها به مذاکرات دوخته شد تا جایی که وقتی رسیدن به توافق خیلی نزدیک به نظر رسید شاخص رشد چند ده هزار واحدی داشت. فعالان بازار سرمایه میگویند که وقتی مذاکرات به نتیجه برسد دیگر بازار سکه و دلار جذاب نخواهد بود و سرمایههای حقیقی به سمت بورس خواهند آمد. از طرفی با رونق گرفتن سرمایهگذاری در شرکتها ارزندگی آنها بیشتر خواهد شد مخصوصا در مورد صنایع بزرگ، یعنی نه تنها روند برگشت پولهای حقیقی سرعت میگیرد بلکه حقوقیها هم حجم گردش سرمایهشان را بیشتر میکنند و هر دوی اینها یعنی رونق دوباره بورس اما اینطور که به نظر میرسد آنها هم دیگر چندان به خبرهای مربوط به مذاکرات واکنش جدی نشان نمیدهند.
چهار: باران بارید، سرچشمه گِل شد، سد خشکید
دولت در طول سال بحران قطعی برق بعد از استخراج گسترده بیتکوین و مصرف بیش از حد مصارف خانگی و کارخانهای و همچنین قطعی گاز را در زمستان پشت سر گذاشت. اما مشکل امسال بیآبی است. چند روز بعد از بارانهای سیلآسای مردادماه، بیآبیهای گسترده و قطعی آب در شهرهای مختلف شروع شد. البته قبل از بارانهای موسمی مانسون، در چند شهر گزارشهایی درباره قطعی آب موقت شنیده شد، اما پس از باران شرایط متفاوت بود.
بارش شدید باران باعث شد تعداد زیادی از تصفیهخانههای آب شهرهای درگیر سیل، بهطور موقت از مدار بهرهبرداری خارج شود و سرچشمهها به گل بنشیند. اولین شهری که بیآبی شدید و چند هفتهای را تجربه کرد، شهرکرد مرکز استان چهارمحال و بختیاری بود. از بعدازظهر روز ۱۷ مردادماه گذشته و پس از بارشهای شدید و ایجاد سیلابهای عظیم، چشمه کوهرنگ شهرکرد به دلیل کدورت بالا از مدار آبرسانی به مردم چهارمحال و بختیاری خارج شد.
این قطعی آب حدود ۲ هفته ادامه داشت …. ۱۲روز بعد مشکل سرچشمه گلآلود حل شد و روز ۳۰مرداد ماه اعلام شد آب شهرکرد وصل شده است. چطور؟ طبق گفته استاندار چهارمحال و بختیاری برای حل مشکل آب در این استان ۳۰ کیلومتر لولهگذاری شد تا طرح انتقال اضطراری آب انجام شود، همچنین طرح پدافندی عمان و فدک برای کمک به تصفیهخانه کوهرنگ، وارد مدار شده است.
فقط دو روز بعد از اینکه اعلام شد مشکل آب شهرکرد با طرحهای پدافندی حل شده است، با گلآلود شدن رودخانه زایندهرود به دلیل باز کردن رسوبگیرهای سد زایندهرود، طرحهای پدافندی آبرسانی شهرکرد به مشکل خوردند و دوباره برای چند روز رنگ آب تغییر کرد و کدورت آن بالا رفت و مردم شهر دوباره چند روز بیآبی را تحمل کردند
هنوز مشکل بیآبی در شهرکرد حل نشده بود که خبر خشک شدن سد اکباتان مهمترین مرکز آبرسانی به شهر همدان منتشر شد. مردم همدان از روزهای پایانی مردادماه افت فشار آب و کمکم قطعی آب را هم تجربه کردند. از همان روزهای اول، آبرسانی توسط تانکر شروع شد، اما مشکل بیآبی سد اکباتان و سد آبشینه دو سد مهم استان آنقدر وخیم بود که با این اقدامات موقت حل نشود. به همین دلیل مسئولان وزارت نیرو و شرکت آب منطقهای همدان به فکر انتقال آب از سد تالوار به سد آبشینه افتادند. در حال حاضر ۵۷ چاه کشاورزی به شبکه آبرسانی همدان متصل شده است تا حدودی مشکل بیآبی شهر را حل کند، اما مردم شهر هنوز منتظر پایان لولهگذاری برای انتقال آب از سد تالوار به سد آبشینه هستند. به گفته مسئولان آب از سد تالوار وارد سد آبشینه شده و به مخازن شهر همدان منتقل خواهد شد.
پنج: چالشی بهنام اجارهبها و مستاجران و دولت
در یکی دو سال گذشته، سیاست حمایتی دولت از مستاجران تمرکز روی دو گزینه تعیین سقف نرخ اجارهبها و تسهیلات ودیعه مسکن بود. آن هم در حالیکه رشد اجاره بها در بعضی مناطق تا دویست و گاه سیصد درصد افزایش نشان می دادند. دولت ابتدا به پیشنهاد وزارت راه و شهرسازی، برای کنترل بازار در قدم اول انعقاد قراردادهای تمدید اجاره با افزایش بیش از ۲۵درصد را ممنوع کرد. در قدم دوم هم پرداخت وام کمکودیعه مسکن را تصویب کرد که به دلیل پایین بودن رقم آن به تعداد بسیار کمی از مستاجران رسید.
با این اوصاف اقدامات دو سال گذشته هنوز نتوانسته باعث ساماندهی بازار اجاره و ودیعه مسکن شود. خردادماه امسال نرخ رشد سالانه اجاره در تهران ۴۶درصد و در کل کشور ۵۱درصد اعلام شد. طبق این آمار، اجاره هر مترمربع واحد مسکونی در شهر تهران بهطور متوسط ۱۲۶هزار و ۹۰۰ تومان است. بعد از آن در تیرماه گذشته بستهای با عنوان «بسته پیشنهادی ساماندهی بازار مسکن و اجارهبها» با پنج محور طراحی شد. اولین مورد و مهمترین آن تعیین سقف ۲۵درصدی افزایش اجارهبها برای قراردادهای جدید است که عملا اجرا نشد و خیلی از مستاجرها در تمدید قرارداد با رقمهای نجومی مواجه شدند.
دومین مورد آسان گرفتن بانکها برای وثایق بانکی وام اجارهبهاست. حدود ۲ ماه از این بسته پیشنهادی دولت میگذرد، اما هنوز بسیاری از مستاجران برای دریافت وام ودیعه مسکن مشکل دارند. تاکنون از مجموع ۷۵۰ هزار مستاجری که ثبتنام کردهاند، وزارت راه و شهرسازی شرایط ۸۱ هزار نفر را احراز و برای دریافت تسهیلات ودیعه مسکن، به بانکهای عامل معرفی کرده است. البته افرادی که شرایط دریافت وام دارند هم با مشکلات زیادی روبهرو هستند. برخی شعب بانکهای عامل میگویند بودجه و اعتبار لازم را ندارند. بعضی از بانکها هم سر ضامن با وامگیرنده به مشکل میخورند.
بعضی از بانکها هم کلا قرارداد مستاجران را قبول نمیکنند. سومین مورد دائمی شدن پرداخت کمکودیعه مسکن از سوی دولت در هر سال است که فعلا اجرایی نشده است. البته مستاجران میگویند وقتی هنوز بر سر گرفتن وام ودیعه مسکن مشکل دارند این ودیعه چطور دائمی میشود. مورد چهارم اولویت قرار دادن دهکهای اول تا سوم در پرداخت وام ودیعه است و پنجمین هم شامل ارائه مشوقهای تسهیلاتی و مالیاتی به مالکانی که مصوبات دولت را رعایت میکنند، میشود.
شش: دردسرهای زنانه
دولت در همین یکسالی که از شروع به کارش گذشته مخصوصا چند هفته اخیر با چالشهای زنانه متعددی روبهرو بوده که بیشتر آنها ناشی از توقعات حامیان سنتی و تندرو این دولت برای تغییر دادن شرایط حضور زنان در جامعه هستند. داستان ورود زن ها به استادیوم ها خیلی سخت شروع شد. داستان بازی ایران و لبنان در مشهد و درگیری حراست ورزشگاه با خانم هایی که میخواستند وارد ورزشگاه شوند پرونده ای را علیه ایران گشود که هنوز هم رفع و رجوع نشده است.
اما به تدریج اینطور که به نظر میرسید دولت و مجموعه وزارت ورزش به توافق خوبی با مخالفان ورود زنان به استادیومها رسیده و از آنها چراغ سبز مشروط گرفته بودند چون قرار شد شاهد حضور محدود زنان در ورزشگاههایی که به نظر مسئولان زیرساخت مناسب دارند باشیم تا زمینه برای حضور آنها در سایر ورزشگاهها هم فراهم شود. به این ترتیب اول به ۵۰۰ زن استقلالی اجازه حضور در آزادی داده شد و این ظرفیت برای اولین بازی پرسپولیس کمی بیشتر هم شد. خود دولت هم از اینکه تا اینجای کار همه چیز خوب پیش رفته خوشحال بود.
مثلا انسیه خزعلی معاون زنان و خانواده رئیسجمهور اعلام کرد که فضای حضور زنان در ورزشگاه از بسیاری فضاهای دیگر مانند پارکها و سینماها هم سالمتر بوده یا عزتالله ضرغامی وزیر گردشگری و میراث فرهنگی دولت سیزدهم با انتشار عکسی از زنان هوادار نوشت که مدت زیادی است اینطور شاد نبوده اما موضوع به این ترتیب باقی نماند. اول اینکه ناگهان در بازی بعدی استقلال زنانی که بلیت طبقه پایین را خریده بودند راهی طبقه دوم شدند و دیگر اینکه به عکاسها هم چنانکه باید اجازه عکاسی از آنها داده نشد.
دلیل این تصمیمها به درستی اعلام نشد اما بعضیها میگفتند اینکه بازیکنان پرسپولیس بعد از گل به سمت زنان رفته و رو به آنها شادی کردهاند از یک طرف و عکسهای دراماتیک و رنگارنگی که از حضور زنان در ورزشگاه منتشر شده مخالفان حضور آنها را عصبانی کرده است، کمی بعد البته ایمنی و آماده نبودن جایگاه زنان دلیل انتقال آنها به طبقه بالا عنوان شد اما به هر حال شیرینی حضور زنان در استادیوم برای دولت دوام چندانی نداشت و به سرعت انتقادها شروع شد.
و بدتر این که فیفا دوباره آن پرونده بازی در استادیوم مشهد را به جریان انداخته و برای توضیحات مکفی ضرب الاجل تعیین کرده و از این سو در خطبه های نماز جمعه و همین طور در محافل مذهبی و در ستاد امر به معروف انتقادات از شیوه حضور زنان در ورزشگاه ها به شدت بالا گرفت و دولت در شرایط سختی قرار گرفته است. باید دید دولت از این دوشاخه تهدیدات فیفا و انتقادات محافل مذهبی جان سالم به درخواهد برد؟ دقت کنید که اصلا ماجرای گشت های امنیت اخلاقی را مورد بررسی قرار ندادیم که خودش ظرفیت دردسرهای فراوانی را برای دولت خواهد داشت.
