روزنامه هفت صبح، مصطفی آرانی| روند تحولات عجیب در منطقه خلیج فارس در آخر هفته میتواند در قالب یک الگو قابل فهم باشد: تقابل ایده ائتلافسازی دریایی علیه ایران با ایده اقدام استراتژیک ایران.
این عبارات پیچیده را میتوان به سادگی اینگونه توضیح داد. ترامپ، قصد داشت ائتلافی علیه ایران در زمینه هستهای ایجاد کند و برای همین هم به طور مرتب، ماجرای خروج از برجام را به تاخیر انداخت تا با استفاده از نمایشهایی مثل آنچه نتانیاهو اجرا کرد بتواند اجماع سابق علیه ایران را ایجاد کند اما کمی بعد از خروج از برجام متوجه شد که واقعا بازی را باخته است و اگرچه کمتر کسی جرات میکند با وجود تحریمهای آمریکا به ایران خیر تجاری و اقتصادی برساند، اما حرفش در مورد برجام هیچ خریداری ندارد. چیزی که به بالا رفتن موضع ایران در جامعه بینالمللی کمک کرد همان منطق ایران در یک سال بعد از خروج آمریکا از برجام بود یعنی منطق صبر استراتژیک.
اما این منطق در اردیبهشت امسال تغییر کرد و به اقدام استراتژیک تبدیل شد و در چارچوب آن بخشی از تعهدات هستهای ایران تغییر کرد اما در مقابل دست توطئه در خلیج فارس تقریبا به طور همزمان اقداماتی نظیر انفجارهای فجیره یا حمله به نفت کش ژاپنی در خلیج فارس را ایجاد کرد تا زمینه ائتلافسازی این بار در زمینه آبراههای دریایی به وجود بیاید. اظهارات سابق و اصولی مقامات ایرانی در خصوص عدم امکان استفاده از تنگه هرمز، در شرایطی که ایران نتواند نفت را صادر کند، هم زمینهای برای اقناع افکار عمومی جهان توسط رسانهها شد و کار به مرحلهای رسید که نیروی دریایی انگلستان عملا وارد یک دزدی دریایی شد و نفتکش حامل بار نفت ایران را توقیف کرد.
در این شرایط روشن بود که ایران در قالب همان منطق اقدام خود و نیز با توجه به سخنان رهبر انقلاب، فرمانده کل قوا، اقدام به مبادله به مثل خواهد کرد که نتیجه آن را دیدیم. با این حال نکته جالب توجه این است که ظرف کمتر از یک هفته مشخص شده که سه کشور قدرتمند جهان، حتی علاقهای به همراهی با آمریکا در این زمینه هم ندارند. اسپانیا، ناوچه خود خود را از گروه ناو آبراهام لینکلن خارج کرده و ژاپن و هند گفتند که در ائتلاف بینالمللی برای تامین امنیت آبراهی شرکت نخواهد کرد.
شاید همین انزوای آمریکاست که باعث شده در همین یکی دو روز اتفاقا پالس مذاکره روشنتر از گذشته به نظر بیاید. مثلا ترامپ در اظهاراتی گفته که به دنبال یک توافق دائمی (۱۰۰ ساله) با ایران است و ظریف هم گفته میتوان از همین الان هم رفع تحریم آمریکا و هم الحاق ایران به پروتکل الحاقی و در نتیجه سطح بازرسی گسترده را دایمی کرد. یا شاید همین مساله باعث شده که عربستان بگوید با ایران سر جنگ ندارد و حتی تماسهایی هم برای مذاکره داشته است. به نظر میرسد که اقدامها و اقدامهای متقابل، اگرچه ممکن است صحنه نظامی را داغتر از هر زمانی کند اما به همین میزان ممکن است راه گفتوگو را هم باز کند.
