روزنامه هفت صبح، علی غفوری | آنها که از بخش فنی سازههای پیچیدهای نظیر هواپیما، کشتی، تانک و نظایر آنها اطلاعاتی هرچند محدود داشته باشند، بهخوبی میدانند که از نظر واحدهای تعمیر و نگهداری، «سلاح خوب سلاحی است که دیر خراب شود و زود و ارزان تعمیر شود.» ما نیز در زندگی روزمره خود چنین میاندیشیم و به همین دلیل بهدنبال خودرو یا لوازم برقی میرویم که همین ویژگی را داشته باشد. این مسئله در بخش شکاریهای جنگی بسیار پررنگتر است.
از نظر یک فرمانده، هواپیمای جنگی خوب هواپیمایی است که بهاصطلاح «در دسترس» باشد. بهعبارتی برای یک فرمانده پایگاه مهم نیست چه تعداد هواپیما بر روی کاغذ داشته باشد مهم این است که چه تعداد هواپیمای تحت فرمان او بتوانند در کمترین مدت ممکنه از زمین کنده شده و از کلیه توانمندیهایشان علیه دشمن (یا برای رزمایش) استفاده کنند. در غیر اینصورت هواپیماهایی که در گردانهای تعمیر و نگهداری یا بخش اورهال، منتظر قطعه (چه کوچک و چه مجموعه) باشند، هیچ فایدهای برای فرمانده و يا براي یک جنگ احتمالی ندارند.
به همین دلایل هواپیماهای پرمصرف دنیا نه قویترینها، بلکه سادهترین و در عین حال مهلکترینها هستند. هواپیماهای پرطرفدار به مرور بیشتر طرحهای نوآورانه را در رقابت شکست میدهند و فرماندهان نیز ترجیح میدهند با هواپیماهایی کار کنند که هزینه پایینتری دارند. گاهی حتی هواپیماهای خوب تنها به دلیل پرهزینه بودن کنار گذاشته میشوند. در بزرگترین جانشینی هوایی دهههای اخیر، 760 هواپیمای پیشرفته و قدرتمند اف14 تنها به همین یک دلیل بهنفع اف18 کنار گذاشته شدند.
اما پرطرفدارترین جنگندههای دنیا کدامند؟ در ادامه نام 6 جنگنده بمبافکن پرطرفدار دنیا را به خوانندگان معرفی میکنیم با این توضیح که این تعریف درباره هواپیماهایی است که هماکنون در حال خدمت هستند، در غیر اینصورت شکاریهایی نظیر فانتوم، اف5 و میگ 21 تا سالها پرمصرفترین هواپیماهای دنیا بودند و هنوز هم میتوان تعدادی از آنها را در گردانهای شکاری کشورهای مختلف پیدا کرد.
یک: اف16 فالکن
هنگامیکه مدل اولیه اف16، 48سال قبل در پایگاهی آمریکایی به پرواز درآمد، کمتر کسی گمان میکرد که این جنگنده کوچک و جمعوجور بتواند تمامی رقبای بزرگتر و حتی قویتر خود را بهتدریج از دور خارج کند. اولین حریف اف16 جنگنده بهینه شده اف20 بود که بهنوعی مدل پیشرفته اف5، جنگنده افسانهای نورثروپ بود اما بههرشکل نفوذ جنرال دینامیکز در کنار مانورهای شگفتآور خلبانان آزمایشی، خیلیزود این هواپیما را در دل نیروی هوایی آمریکا و اعضای ناتو جا کرد.
البته یکی از بزرگترین خریداران اولیه این هواپیما ارتشهای غرب آسیا ازجمله ایران (پیش از انقلاب)، اسرائیل، مصر و ترکیه بود. این هواپیما هنوز ستون فقرات این ارتشها بهجز ایران را تشکیل میدهد. اف16 جنگندهای همهفنحریف و ساده (در نگهداری) است که در حال حاضر 2184 فروند آن در حال خدمت عملیاتی در 25 ارتش دنیاست. اگرچه حدود 2000 فروند آن به دلایل مختلف نظیر سیاستگذاری، از رده عملیاتی خارج شدهاند و ممکن است در شرایط خاص دوباره از دپوهای عملیاتی بیرون بیایند.
این هواپیما اولین پرواز خود را در 1974 انجام داد و اوج قدرت آن در سالهای 1990 تا 2000 بود اما به مدد توسعه روزافزون، هنوز هم جزو بهترینها است. آمریکا، ترکیه، نروژ، هلند، اسرائیل و مصر بزرگترین استفادهکنندههای این هواپیما هستند. این هواپیما با 8 تن وزن میتواند معادل نیمی از وزن خود را به انواع سلاحها اختصاص دهد. سرعت آن 4/1 ماخ و با قابلیت حمل انواع بمبها و موشکهاست؛ ازجمله موشکهای با برد بالا نظیر امرام 120 تا موشکهای ارزان حرارتی نظیر ساید وایندر. در حقیقت اف16، یک پلتفرم همهفنحریف است و همین نکته سبب شده تا فرماندهان چنانکه قبلا هم گفته شد آن را دوست داشته باشند.
دو: سوخو 27 فلانکر
سوخو 27 در سال 1969 طراحی شد و در زمان خود بهترین هواپیمای جهان از نظر مانورپذیری بود. روسها در اوج تواناییهای فنی خود، ظرف 5 سال جنگندههایی را طراحی کردند که سبب حیرت غرب شد. در حقیقت غرب تنها به مدد برتری فناوری در بخشهای رایانه و الکترونیک ضعف خود را بر قدرت مانور این نسل از جنگندهها نظیر میگ29، میگ25 و سوخو 27 پوشش دادند. سوخو 27 با هدف مقابله با نسل جدید جنگندههای غرب نظیر اف16، اف15 و اف14 ساخته شد. اولین پرواز این جنگنده در 1977 و تحویل آن به ارتش شوروی در 1985 انجام شد.
ماموریت اصلی این هواپیما حفظ برتری هوایی و مراقبت از آسمان کشور میزبان است.
سوخو ۲۷ دارای برد پروازی استثنایی، قابلیت حمل مهمات بالا و چابکی فوقالعاده و توانایی انجام مانورهای دشوار نظیر مانور کبرا است. ویکتور بوکاچف خلبان افسانهای روسیه این مانور را در پیش چشمان هزاران بازدیدکننده به اجرا گذاشت و نفسها را در سینه حبس کرد. این هواپیما نیز نظیر اف16 پلتفرمی مناسب برای حمل انواع سلاحهاست. در حال حاضر 1187 فروند از این هواپیما و مدلهای پیشرفتهتر با عنوان سوخو 30 در ارتشهای بزرگ روسیه، چین و هند در حال خدمت هستند. سرعت این جنگنده 3/2ماخ، وزن 16تن و با قابلیت حمل 7تن مهمات است. (همانطور که مشخص است بیش از 20درصد توانمندتر از اف16 است.) برد پروازی 3500 کیلومتری و ارتفاع 18هزار و 500متری به این هواپیما این توان را میدهد تا اهدافی در دوردستها را شکار کند.
سه: اف15 ایگل
شهرت شکستناپذیری اف15 یا سلطان آسمانها، تقریبا مورد قبول عمده افراد نظامی است. ما میدانیم که تاکنون هیچ هواپیمایی از این نوع در هیچ نبرد هوایی شکست نخورده است اما نباید فراموش کرد خلبانهای اف15 هنوز با خلبانان درجه اول جهان نیز طرف نشدهاند. بههر تقدیر اف15 هواپیمای محبوب نیروی هوایی آمریکا، نیروی هوایی اسرائیل و نیروی هوایی عربستان است. بهعبارتی تمامی حریفان بالقوه ما به این هواپیما مجهز هستند. سازنده این هواپیما شرکت مکدانل داگلاس سازنده هواپیمای معروف فانتوم اف4 است.
این هواپیما در 1972 اولین پرواز خود را انجام داد و 1978 تحویل ارتش آمریکا شد. آمریکا پس از انقلاب ایران برای ایجاد توازن بین ایران و کشورهای منطقه و بهویژه برای مهار اف14های ایران، ظرف 2 سال این هواپیما را در اختیار عربستان و اسرائیل قرار داد! این هواپیما نیز مانند فانتوم، هم شکاری و هم بمبافکن است و اسرائیلیها با بمباران تونس در 2500کیلومتری این کشور نشان دادند که اف15 میتواند با سوختگیری هوایی هر نقطهای در منطقه را هدف قرار دهد. ابعاد اف15 بزرگتر از بسیاری از جنگندهها و در حد و اندازه اف14 و سوخو27 است.
5/19متر طول در 13 متر عرض. وزن خالی این جنگنده 12تن است اما میتواند تا دوبرابر وزن خود سوخت و مهمات حمل کند و همین نکته آن را به سلاحی خطرناک تبدیل کرده است. این جنگنده با سقف پرواز 20 کیلومتری و سرعت بالای 2500کیلومتر بهواقع کابوسی برای سیستمهای دفاعی هر کشوری است، به همین دلیل بسیاری از کارشناسان معتقدند شکاریهای بعدی غرب هیچکدام نمیتوانند جای این سلاح مرگبار را بگیرند. تنها نقص اف15 غیر رادار گریز بودن آن است که همین نکته او را برای حملات دوربرد آسیبپذیر میکند. در حال حاضر 961 اف15 عملیاتی در دنیا در حال خدمت است.
چهار: اف18 هورنت
طراحی اف18 یا زنبور زهرآگین نیز به دهه طلایی اسلحهسازان یعنی دهه 70 میلادی بازمیگردد. این هواپیما، محبوب نیروی دریایی آمریکاست و تقریبا حافظ اصلی ناوگان دریایی ایالات متحده آمریکا محسوب میشود. صدها فروند از این هواپیما روی ناوهای هواپیمابر آمریکا قرار دارد و 828 فروند از این هواپیما برای 8 کشور فعالیت میکنند. پیش از انقلاب ایران نیز جزو مشتریان این هواپیما بود و ارتش شاه مایل بود نظیر آمریکا این هواپیما را جایگزین فانتوم کند. مدلهای پیشرفته اف18 با عنوان سوپر هورنت به مرور جای اف14 را در نیروی دریایی آمریکا گرفتند.
اف18 محصول اولیه جنرال دینامیکس بود که به مرور توسط نورثروپ گرومن و بوئینگ توسعه یافت و عملا محصولی «فراشرکتی» یا حاصل یک کنرسیوم است. اف18 با 17متر طول و 3/11متر عرض بال، جنگندهای بزرگ محسوب میشود و با 5/10 تن وزن توان 6تن بار برای نبردهای هوایی و 11تن بار برای عملیات عمقی (مخلوطی از بمب و مخزن سوخت) دارد. سرعت این هواپیما حدود 8/1ماخ و سقف ارتفاع آن 15هزار متر میباشد. همانطور که اف15 و اف16 محصول محبوب نیروی هوایی آمریکاست، اف18 نیز محصول مورد علاقه خلبانان نیروی دریایی آمریکاست و گفته میشود ماهرترین خلبانان این کشور این هواپیما را هدایت میکنند.
پنج: اف35 لایتینیگ
در بین هواپیماهای پرمصرف دنیا تنها نام یک نسل پنج بهچشم میخورد؛ اف35. این جنگنده بسیار مشهور آمریکایی به دلیل قیمت نسبتا مناسب در برابر سایر هواگردهای استیلت نظیر بی2 و اف22 خیلیزود در بین سایر اعضای ناتو و حتی کشوری نظیر اسرائیل جای خود را باز کرد.ویژگی اف35 در رادارگریزی آن و سامانههای ناوبری و هدایت پیشرفته است اما تعمیر و نگهداری آن هنوز مشکلاتی دارد و تاکنون چندین فروند از آن سقوط کرده است. در حال حاضر 545 فروند اف35 در حال فعالیت در ارتشهای جهان است و قرار بود این جنگنده جایگزین جنگندههای نسل 4 و 4++ شود اما بهنظر میرسد تا آن زمان، هنوز فاصله زیاد است.
10کشور جهان ازجمله آمریکا، انگلیس و اسرائیل جزو مشتریان اصلی این هواپیما هستند و پیرامون آن تبلیغات زیادی انجام شده است. بخشی از کارشناسان معتقدند یک جنگنده نسل 4++ در خاک خودی میتواند از پس لایتینیگ برآید اما میدان جنگی هم نبوده که این سلاح در آن خودی نشان دهد.اف 3 با 6/15متر طول و 7/10متر عرض، سرعت 6/1ماخ، شعاع عملیاتی معادل هزار کیلومتر دارد و اگر بخواهد سوختگیری هوایی کند و یا مخازن سوخت به خود ببندد آنگاه ویژگی استیلت را از دست میدهد.
اف35، 3/13تن وزن داشته و قادر به حمل 9 تن تجهیزات است که رقم مناسبی است اما این حجم بار، برد عملیاتی آن را کاهش میدهد. رادار پیشرفته و سامانههای کنترل آتش آن به اف35 این توان را میدهد که تقریبا تمامی سلاحهای خوب و مناسب یک شکاری را حمل کند. سازنده این هواپیما غول صنایع نظامی و تسلیحاتی و هوافضای آمریکا یعنی لاکهید مارتین است که توانسته به مدد افزایش تیراژ و مدیریت هزینه، قیمت اف35 را در سطح یک جنگنده پیشرفته نسل چهارم پایین آورد. قیمت این هواپیما در حال حاضر حدود 100 میلیون دلار است که اندکی بیش از اف15 ایایکس، سوخو35 و یا اف18 گلاولر است.
شش: میگ29 فالکروم
یکی از جنگندههای روسی که از زمان خود جلوتر بود و البته علیه آن در رسانههای غربی زیاد سخن گفته شده، میگ29 است. این جنگنده که در دهه 70 میلادی طراحی شد بدنهای پیشرفته مشابه جنگندههای برتر هوایی آمریکا را دارد و از نسل چهارم محسوب میشود. میگ29 قیمتی نسبتا ارزان داشته و نگهداری آن ساده است. انتقاداتی که به آن وارد است بیشتر شامل عدم توانایی آن برای نبردهای خارج از مرز، برد کم موشکها و عدم توان بمباران موثر است اما نباید از یاد برد که میگ29 هواپیمایی دفاعی و رهگیر است.
با فروپاشی شوروی میگهای29 آلمانشرقی بهدست ناتو افتاد و آنها توانایی حیرتآور این هواپیما در نبردهای نزدیک هوایی را مشاهده کردند. در حال حاضر 822 میگ29 در بیش از 20 کشور جهان ازجمله ایران در حال خدمت است .این هواپیما با 3/17متر طول و 4/11متر عرض میتواند تا 18هزار متر اوج گرفته و به سرعت 4/2ماخ برسد. در صورت هدایت خوب رادارهای زمینی و دفاع اصلی هوایی، میگ29 مدافعی سرسخت در نقطه آخر یعنی شهرهاست و نباید از آن انتظاری بیش از این داشت.
